Γεώργιος Γρίβας ~ από τη Χ στην ΕΟΚΑ

           Ο Γεώργιος Γρίβας γεννήθηκε τον Μάιο του 1898 στο Τρίκωμο Αμμοχώστου. Η οικογένειά του είχε πίστη στα εθνικά ιδεώδη και ήλπιζε στην ένωση της Κύπρου με την μητέρα Ελλάδα. Αυτός έγινε τελικά και σκοπός ζωής για τον Γρίβα, κρίνοντας απο τη δράση του στα κατοπινά χρόνια. Όταν ήταν 18 ετών είχε γράψει “οι Άγγλοι ουδέποτε θα φύγουν από την Κύπρον δίχως αγώνα.” Αφού τελείωσε το γυμνάσιο, αποφάσισε να μεταβεί στην Αθήνα και να δώσει εξετάσεις στη Σχολή Ευελπίδων, παρά τις έντονες αντιδράσεις της οικογένειάς του. Στις εξετάσεις πέρασε με άριστα και το 1916 ήταν πλέον Εύελπις. Είναι η περίοδος που ο Ελληνικός στρατός έχει ξεκινήσει νικηφόρα ήδη στους Βαλκανικούς πολέμους και η ένταξη σ’αυτόν είναι ιδιαιτέρως τιμητική. Το 1919 αναχώρησε για το μικρασιατικό μέτωπο. Με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού πλέον, ο Γρίβας ανήκε στο 30ο Σύνταγμα Πεζικού, το οποίο διενεργούσε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των τσετών του Κεμάλ. Απο εκείνη τη στιγμή ο Γρίβας άρχισε να συνειδητοποιεί τα πλεονεκτήματα του ανταρτοπολέμου που τις επόμενες δεκαετίες θα πραγματοποιούσε.
           Τον Ιούλιο του 1921 το 30ο Σύνταγμα είχε εγκατασταθεί στο Εσκί Σεχίρ, όπου ο Γρίβας επανειλλημένα διακρίθηκε στις πολεμικές επιχειρήσεις έναντι των ατάκτων τσετών. Με την οριστική ήττα τον Αύγουστο του ’22 και την οπισθοχώρηση των Ελληνικών στρατευμάτων ο ίδιος θα γράψει: ” Ανατριχιάζοντας συλλογίζομαι τα αποτελέσματα του εθνικού διχασμού. Καταστράφηκαν τα όνειρα της Μεγάλης Ελλάδας. Τραγικές συνέπειες, με αποκορύφωμα την Μικρασιατική καταστροφή…”. Με την επιστροφή των στρατευμάτων στην Ελλάδα, ο Γρίβας όπως και οι περισσότεροι αξιωματικοί μετατίθενται στην Θράκη. Λόγω των ικανοτήτων του στις μάχες του μικρασιατικού μετώπου και της ανδρείας του αποστέλεται το 1927 στη Γαλλία για να φοιτήσει στη “Σχολή Εφαρμογής Πεζικού” και μετέπειτα το 1931 στη περίφημη “Γαλλική Ακαδημία Πολέμου”. Επισρέφει στην Ελλάδα με τον βαθμό του Ταγματάρχη. Ο πόλεμος του ’40 τον βρίσκει στο 3ο Επιτελικό Γραφείο Επιχειρήσεων του ΓΕΣ. Πολιτικά ο Γρίβας ήταν υπέρμαχος του Βασιλιά και πίστευε στο πολίτευμα της Βασιλευόμενης Δημοκρατίας. Έκανε συνεχώς αιτήσεις για να αποσπασθεί στο μέτωπο οι οποίες απορρίφθηκαν. Για τον λόγο αυτό ήρθε σε προστριβή με τους ανωτέρους του. Τελικά τοποθετήθηκε επιτελάρχης της 2ης Μεραρχίας πεζικού και πολέμησε τους Ιταλούς εισβολείς. Με την τελική συνθηκολόγηση και το άδικο τέλος του Έπους του ’40 ο Γρίβας επιστρέφει στο σπίτι του στο Θησείο και αρχίζει τις επαφές του για τη δημιουργία αντιστασιακής οργάνωσης.
              Οι επαφές του Γρίβα αρχικά κατευθύνθηκαν προς φίλους του αξιωματικούς της 2ης Μεραρχίας που είχαν πολεμήσει μαζί κατά τον Ελληνοιταλικό πόλεμο. Αργότερα γνωρίστηκε και με τον Μακάριο που τότε ήταν διάκος σε εκκλησία της Αθήνας. Έτσι λοιπόν, τον Ιούνιο του 1941 ο Γρίβας ίδρυσε την εθνική αντιστασιακή οργάνωση “Χ”. Σκοπός της οργάνωσης σύμφωνα με τον ίδιο τον Γρίβα ήταν: ” Τα στελέχη της οργάνωσης ήταν μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί του βορειοηπειρωτικού έπους και των μακεδονικών οχυρών. Αποκλειστικός σκοπός της Χ: Η δια παντός μέσου εκδίωξη του κατακτητή απο την πατρώα γή. Πίστευα ακράδαντα ότι νίκη των συμμάχων θα σήμαινε όχι μόνο απελευθέρωση της Ελλάδος, αλλά και ολοκλήρωση της εθνικής μας ελευθερίας, δια της ενσωμάτωσης της Κύπρου, της Δωδεκανήσου και της Βορείου Ηπείρου. Εδαφών τα οποία ιστορικά και εθνολογικά ανήκουν στην Ελλάδα.” Στην διάρκεια της κατοχής η δράση της Χ αφορά την φυγάδευση Άγγλων αξιωματικών στη Μέση Ανατολή, την κατασκοπεία και τη συλλογή πληροφοριών για τις κινήσεις των Γερμανών. Ένοπλη δράση κατα των κατακτητών δεν μπορούσε να κάνει καθότι ήταν οργανωμένη εντός Αθηνών και καθόλου στην ύπαιθρο. Αξίζει να σημειωθεί οτι στις αρχές του 1943 η ηγεσία της Χ έστειλε κατ’εντολή της, αγωνιστές της να ενταχθούν και να πολεμήσουν στα σώματα Ζέρβα και Ψαρρού. Η σημαντικότερη στιγμή της οργάνωσης έγκειται στο καλοκαίρι του 1942, όπου συνεργάστηκε με τον Ελληνοπολωνό σαμποτέρ Γιούρι Ιβάνωφ και ανατίναξε δεξαμενές καυσίμων στο αεροδρόμιο Τατοϊου.
              Ιδεολογικά η Χ βασιζόταν στο τρίπτυχο “απελευθέρωση, βασιλεία, αντικομμουνισμός”. Πίστευε στο θεσμό της βασιλείας και λάτρευε τον Ιωάννη Μεταξά για τον τρόπο που προετοίμασε το στράτευμα παραμονές του Ελληνοιταλικού πολέμου. Βασικός επίσης, άξονας της οργάνωσης ήταν ο αντικομμουνισμός. Μάλιστα όταν κατά το τέλος της κατοχής φάνηκε οτι σκοπός του ΕΑΜ ήταν η μονοπώληση του αγώνα και όχι η εκδίωξη του κατακτητή, η Χ αφοσιώθηκε αποκλειστηκά και μόνο εναντίον του κομμουνισμού. Το μίσος ανάμεσα στις δύο οργανώσεις ήταν άσβεστο και αυτό φαινόταν στην καθημερινότητα της κατοχής. Το ΚΚΕ σύμφωνα με τη γνωστή τακτική του, προσπάθησε να δελεάσει τον Γρίβα να ηγηθεί του ΕΛΑΣ το 1942 κατόπιν προτάσεως του τότε Γ.Γ του κόμματος Γεωργίου Σιάντου. Η άρνησή του σήμαινε την ταυτόχρονη ένοπλη επίθεση του ΕΛΑΣ και τη διασπορά φημών περι συνεργασίας του Γρίβα με τους Γερμανούς. Η άποψη αυτή περί φιλοναζιστικής τοποθέτησης της οργάνωσης αναιρείται απο το γεγονός οτι πνευματικός καθοδηγητής του Γρίβα ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος, ένας απο τους πρώτους αντιστασιακούς, που αρνήθηκε να ορκίσει την κατοχική κυβέρνηση και γι’αυτό τον λόγο καθαιρέθηκε. Εντός Αθηνών λοιπόν, ο Γρίβας κυνηγήθηκε ανηλεώς απο την Γκεστάπο και το ΚΚΕ. Ταυτόχρονα παρόλο που η Χ διενεργούσε σαμποτάζ κατά των Γερμανών και έστελνε πληροφορίες στο Κάιρο, οι Βρετανοί ποτέ δεν την πήραν στα σοβαρά και δεν την ενίσχυαν με οπλισμό. Γι’αυτό τον λόγο ο Γρίβας αποδέσμευσε μαχητές του για τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ. Για την στάση των Βρετανών ο ίδιος ο Γρίβας έγραψε: “Επανηλειμμένα απευθύνθηκα στο Γενικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Οι διάφοροι αργόσχολοι βρετανικοί σύνδεσμοι στην Αθήνα είχαν παράσχει την εμπιστοσύνη τους στις κομμουνιστικές δυνάμεις του ΕΑΜ, οι οποίες δεν ήταν διατεθειμένες να δεχθούν έξοδο εθνικιστικών ανταρτικών ομάδων εναντίον των Γερμανικών δυνάμεων. Παρά ταύτα, εσυνέχισα τις προσπάθειές μου για υπαγωγή της Χ στο συμμαχικό στρατηγείο.” Ενώ λοιπόν, οι Βρετανοί επανειλημμένα αρνήθηκαν να βοηθήσουν την Χ, άρχισαν να την κατηγορούνε για αδράνεια. Ο Κρίς Γουντχάουζ υποστήριξε οτι η οργάνωση του Γρίβα ήταν άγνωστη μέχρι το 1944 και οτι δεν ανέπτυξε αντιστασιακή δραστηριότητα, για να πάρει την απάντησή του απο τον ίδιο τον αρχηγό της οργάνωσης: “Αν ο Γουντχάουζ αγνοούσε ποιοί είμαστε, σημαίνει ότι είχε πλήρη άγνοια της κατάστασης στην Ελλάδα, οπότε δεν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση…”.
                 Η οργάνωση Χ έλαβε μέρος και στα Δεκεμβριανά του 1944 στο πλευρό του έθνους απέναντι στις ορδές του κομμουνιστικού κινήματος. Διακρίθηκε στη μάχη του Συντάγματος Χωροφυλακής στου Μακρυγιάννη. Η αντίσταση των Χιτών ήταν λυσσαλέα απέναντι στους παρακρατικούς δολοφόνους της ΟΠΛΑ, μη ξεχνώντας τις δεκάδες εκτελέσεις στελεχών που υπέστει η Χ απο την ακροαριστερή αυτη οργάνωση κατα την διάρκεια της κατοχής. Μετά τη λήξη των Δεκεμβριανών και την οριστική ήττα της αριστεράς,δημιουργήθηκαν ένοπλες ομάδες πολιτών που στόχο είχαν να εκδικηθούν τους αριστερούς για τα εγκλήματα πολέμου της περιόδου 1943-1944. Αρκετοί απο αυτούς εντάχθηκαν στην Χ του Γεωργίου Γρίβα.  Με τον τερματισμό του πολέμου στο Γράμμο- Βίτσι το 1949, ο Γρίβας και οι απανταχού Ελληνοκύπριοι παρατηρούσαν τις εξελίξεις στην Κύπρο. Το δημοψήφισμα του Ιανουαρίου του 1950 ανάδειξε ποσοστό 95,7% υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα. Οι δύο ηγέτες του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου ήταν ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος και ο Γεώργιος Γρίβας, ο επονομαζόμενος Διγενής. Ο τελευταίος υποστήριζε τη μορφή ανταρτοπολέμου ως αποτελεσματικότερη για την απελευθέρωση του νησιού. Οι Βρετανοί τον παρακολουθούσαν και ανησυχούσαν μη μπλεχτεί στα πόδια τους. Ήρθε σε επαφή με διάφορες οργανώσεις κρυφά, όπως η ΟΧΕΝ και η ΠΕΚ και μύησε πολλούς αγωνιστές. Την 1η Απριλίου 1955 ο Γρίβας ,ως Διγενής πλέον, υπέγραψε την πρώτη επαναστατική προκήρυξη της ΕΟΚΑ ( Εθική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών). Προσωπικότητες της ελληνικής πολιτικής σκηνής, όπως ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος και ο υπουργός Εξωτερικών Ευάγγελος Αβέρωφ υποστήριξαν με διάφορα μέσα τον αγώνα της ΕΟΚΑ.
             Στην πρώιμη φάση του αγώνα η ΕΟΚΑ περιοριζόταν σε δολιοφθορές, λαικές κινητοποιήσεις, διαδηλώσεις και απεργίες. Απο το 1956 ξεκίνησαν οι μάχες που προξένησαν απώλειες στους Βρετανούς. Οι βασανισμοί των Βρετανών σε Κύπριους πατριώτες, που είχαν την ατυχία να πέσουν στα χέρια τους, δεν διέφεραν σε τίποτα απο τα κολαστήρια της Γκεστάπο. Κατά τα τέλη του 1957 και ιδιαίτερα το ’58 ξεσηκώθηκαν και οι Τουρκοκύπριοι, μετά απο προτροπή της Άγκυρας βεβαίως, και ζητούσαν διχοτόμηση της Κύπρου. Η αγαστή συνεργασία Βρετανών-Τουρκοκυπρίων ήταν κάτι παραπάνω απο δεδομένη. Ο Γρίβας απάντησε με σκληρά αντίποινα στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Η έντονη δράση της ΕΟΚΑ κατά των Βρετανών και των συνεργατών τους προκάλεσε την αντίδραση του κομμουνιστικού ΑΚΕΛ. Αποκορύφωμα για τους Κύπριους κομμουνιστές στάθηκε η ανατίναξη στρατιωτικών εγκαταστάσεων των Βρετανών σε Λάρνακα, Αμμόχωστο και Λεμεσό. Οι αριστεροί αποκάλεσαν τους αγωνιστές της ΕΟΚΑ “ψευτοδιγενήδες” και “τραμπούκους”. Είναι γεγονός ότι η ολομέλεια του ΑΚΕΛ τον Γενάρη του ’55 αποκήρυξε τον αγώνα! Στην εφημερίδα όργανο του ΑΚΕΛ “Νέος Δημοκράτης” στις 6 Απριλίου 1955 γράφει: “…Δεν υπάρχει καμιά ανάγκη να κρυβόμαστε στο σκοτάδι της νύχτας για να ρίχνουμε δυναμίτες και άλλες εκρηκτικές ύλες. Με αυτό δεν κατορθώνουμε τίποτε άλλο παρά να οπλίζουμε το χέρι του ξένου κυρίαρχου για να μας χτυπήσει πιο αποτελεσματικά. Αντίθετα με τον ανοικτό, ειρηνικό, παλλαικό, ενιαίο αγώνα, αφοπλίζουμε το χέρι του ξένου κυρίαρχου από το να μας χτυπήσει και τον αναγκάζουμε σε υποχώρηση.” Τα χτυπήματα της αριστεράς στον αγώνα του Γρίβα δεν σταματούν εδώ, ο Γ.Γ του ΚΚΕ  Νίκος Ζαχαριάδης σε ραδιοφωνική του δήλωση ανέφερε: “Πρέπει να ξεσκεπάσουμε τους εθνοπροδότες…τη δουλειά αυτή διευθύνει ο αρχιχίτης ψευτοδιγενής Γρίβας.” Μ’αυτόν τον τρόπο ο Ζαχαριάδης προσφέρει εντελώς συνειδητά μια πολύτιμη πληροφορία στους Βρετανούς, που τόσο πολύ “μισούσε” το 1943-1944. Στις 3 Μαίου 1956 οι Βρετανοί επικήρυξαν τον Γρίβα με 10.000 λίρες. Την περίοδο αυτή στρατιωτικός διοικητής στο νησί ήταν ο στρατάρχης Τζόν Χάρντιγκ γνωστός για τις ωμότητές του εις βάρος του κυπριακού λαού. Τελικά ούτε αυτός με 40.000 στρατιώτες μπόρεσε να φράξει το δρόμο στην ΕΟΚΑ. Τελικώς η ενδοτική κυβέρνηση Καραμανλή, με τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου, τελείωσαν άδοξα τον αγώνα του Γρίβα και των συντρόφων του. Η ένωση με την Ελλάδα αποκλείστηκε και η Τουρκία αποκτούσε δικαίωμα μονομερούς επέμβασης στο νησί. Αυτό ήταν το τέλος της πρώτης φάσης του αγώνα της ΕΟΚΑ.
              Η δράση της ΕΟΚΑ Β’ συνεχίστηκε στη δεκαετία του 1970 με τα γνωστά τραγικά αποτελέσματα της οριστικής εισβολής των Τούρκων και της διχοτόμησης του νησιού. Ο Γρίβας Διγενής άφησε την τελευταία του πνοή στις 27 Ιανουαρίου 1974 στο κρησφύγετό του στη Λεμεσό. Το ποθούμενό του, η ένωση της Κύπρου με τη μητέρα Ελλάδα, δεν τελεσφόρησε. Όχι πάντως με δική του ευθύνη…

 

ΕΔΕΣ Αθηνών ~ η διάσπαση

      Ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος, που προϋπήρχε από το 1938 και στόχο είχε την αποσταθεροποίηση του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου του Ιωάννη Μεταξά, αναγκαστικά από τις πρώτες μέρες της κατοχής άλλαξε πορεία πλεύσης και στράφηκε στον κύριο αντίπαλο της στιγμής τον κατακτητή. Στις 11 Ιουνίου 1941 οριστικοποιήθηκε αυτή η μεταστροφή και στις 9 Σεπτεμβρίου υπογράφτηκε το πρώτο επίσημο καταστατικό του συνδέσμου. Σκοπός της οργάνωσης ήταν αφενός η απελευθέρωση της χώρας μας από τις φασιστικές ορδές του Χίτλερ στο πλευρό των Συμμάχων και αφετέρου η εγκαθίδρυση δημοκρατικού πολιτεύματος, λαϊκού χαρακτήρος και σοσιαλιστικής μορφής κατόπιν δημοψηφίσματος.
Στυλιανός Γονατάς
       Από το φθινόπωρο του 1942 όμως δύο από τα ιδρυτικά μέλη του συνδέσμου ο δικηγόρος Ηλίας Σταματόπουλος και ο ταγματάρχης Απόστολος Παπαγεωργίου, μαζί με μια ομάδα από άλλα μέλη στην Αθήνα αρχίζουν να αναθεωρούν για την ακολουθητέα πολιτική του Ζέρβα και για τον ίδιο ως αρχηγό. Ήδη από τον Δεκέμβριο του ’42, ο Παπαγεωργίου έκανε προσπάθειες να πείσει τον Ζέρβα να σταματήσει τον ένοπλο αγώνα, κάτι που αποτελούσε κατάφορη παραβίαση του καταστατικού του ΕΔΕΣ, στο οποίο είχε ορκιστεί κάθε μέλος της οργάνωσης. Απόρροια της στάσης αυτής του Παπαγεωργίου και της ομάδας των διασπαστών ήταν η πολιτική του ΕΑΜ προς εξόντωση των λοιπών αντιστασιακών οργανώσεων που δεν συστρατεύονταν με τους σκοπούς του. Θεωρούσαν λοιπόν μάταιο τον αγώνα πιστεύοντας ό,τι με την επικείμενη, γι’ αυτούς, διάλυση του ΕΔΕΣ από τον ΕΛΑΣ, το ΚΚΕ θα πετύχαινε τον απόλυτο έλεγχο στην Ελλάδα και μετά την κατοχή θα επέβαλε κομμουνιστική δικτατορία. Έφτασαν μάλιστα στο σημείο τον Γενάρη του 1943, εντολοδόχοι του Θεόδωρου Πάγκαλου, να στείλουν αντιπροσωπεία στο αρχηγείο του Ζέρβα στο βουνό ώστε να σταματήσει η δράση του ΕΔΕΣ κατά των Ιταλών! Ο Ζέρβας φυσικά και απέρριψε τις συστάσεις αυτές και εξεδίωξε τους απεσταλμένους, προσπαθώντας να τους νουθετήσει. Στα απομνημονεύματά του αναφέρει : “…Απήντησα ότι ο ένοπλος αγών είχε αρχίσει και δεν ήτο δυνατόν να σταματήση. Ότι ο μόνος τρόπος να αντιμετωπισθή ο κομμουνισμός, είναι να διατηρηθή η ανταρτική δύναμις που έχω συγκροτήσει. Ότι τον ΕΔΕΣ δεν τον έφτιαξα για πόλιτικολογία, ακίνδυνο συνομωτισμό και συζητήσεις του καφενείου, αλλά για πόλεμο…Όσοι νομίζουν ότι διατρέχουν κίνδυνο εις τας Αθήνας, δεν έχουν παρά να έλθουν κοντά μου. Θα τους προσφέρω άσυλο ασφαλές…Να πάρουν ντουφέκι και να πολεμήσουν σαν στρατιώτες στο πλευρό μου.”
Ιων. Βουλπιώτης
       Η μεταστροφή αυτή του Παπαγεωργίου, του Παπαθανασόπουλου και άλλων μελών της οργάνωσης Αθηνών, ξεκίνησε από την γνωριμία με εξωθεσμικούς κύκλους που δεν είχαν καμία σχέση με τον ΕΔΕΣ, όπως ο Στυλιανός Γονατάς, ο διευθυντής της Telefunken Ιωάννης Βουλπιώτης και ο Θεόδωρος Πάγκαλος.Τον Φεβρουάριο του ’43, ο Παπαγεωργίου και ο Παπαθανασόπουλος συνελήφθησαν μαζί με άλλα στελέχη του ΕΔΕΣ Αθηνών. Μετά από περίπου ενάμιση μήνα όμως, αφέθηκαν ελεύθεροι μόνο αυτοί. Πολλά έχουν λεχθεί για τους λόγους που συνέβη αυτό. Επίσης, η συμπεριφορά τους αμέσως μετά την αποφυλάκισή τους ενισχύει την άποψη ότι η επιλεκτική αποδέσμευσή τους κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν. Από την στιγμή αυτή οι Παπαγεωργίου και Παπαθανασόπουλος έρχονται σε επαφή και συνεννοήσεις με τα Τάγματα Ασφαλείας και τις κατοχικές δυνάμεις. Οι αντιδράσεις του Ζέρβα από το βουνό είναι γνωστές, μεγίστης σημασίας ωστόσο είναι και οι αντιδράσεις των μελών του αγωνιστικού ΕΔΕΣ Αθηνών, που διαφωνούσαν με τους στασιαστές που πρόσκεινταν στον Πλαστήρα. Για την ακρίβεια, την 21η Σεπτεμβρίου 1943 συνεδρίασε η Επιτροπή Πόλεως της Αθήνας και αποφάσισε: ” Κατόπιν των εκτεθέντων υπό του Μιλτιάδη (Δημ. Γιαννακόπουλου) περί της διαγωγής των Παπαγεωργίου, Παπαθανασόπουλου, Σταματόπουλου, Στυλιανίδη, Μαυρίκη κ.ά. και της προσπαθείας των να υπαγάγουν τον ΕΔΕΣ υπό τους Κουίσλινγκς Κυβερνήτας αποφασίζονται παμψηφεί: 1. Να διαλυθή η επιτελική δικτατορία Παπαθανασόπουλου – Παπαγεωργίου. 2. Ν’ αναλάβουν την διοίκησιν του ΕΔΕΣ πρόσωπα κοινής εμπιστοσύνης των ΕΟΕΑ και στελεχών του ΕΔΕΣ Αθηνών. 3. Ν’ αποκηρυχθούν οι προδότες Παπαγεωργίου, Παπαθανασόπουλος, Μαυρίκης, Στυλιανίδης, Σταματόπουλος κ.ά. 4. Να δηλωθή ότι ο Βουλπιώτης δεν έχει σχέσιν με τον ΕΔΕΣ. 5. Να καταγγελθούν αι πράξεις των προδοτών εις τον Ελληνικόν λαόν δια του μυστικού Τύπου. 6. Να γίνη ανασυγκρότησις του ΕΔΕΣ Αθηνών και να τοποθετηθούν εις τα κυριώτερα πόστα πρόσωπα απολύτου εμπιστοσύνης και έμπειρα. 7. Να σταλή σύνδεσμος εις τας ΕΟΕΑ δια να θέση υπό την έγκρισίν των τας διοικητικάς μεταβολάς και τας αποφάσεις μας δια τους προδότας του αγώνα”.  Επίσημα η οργάνωση διασπάστηκε τον Οκτώβρη του ’43, έκτοτε υπήρχαν δύο ΕΔΕΣ, ο “προδοτικός” με ηγέτη τον Γονατά και ο “αγωνιστικός” πιστός στις αρχικές αξίες του συνδέσμου με αρχηγό τον Ζέρβα. Άμεσα ο Ζέρβας διέγραψε τους στασιαστές και τον Νοέμβρη του 1943 μέσα από τον μυστικό Τύπο αποκήρυξε και επίσημα τους προδότες. Οι τοιχοκολλήσεις στους δρόμους της Αθήνας ήταν καθημερινό φαινόμενο. Σε τηλεγράφημά του ανέφερε (βλ. Κ. Πυρομάγλου, Δούρειος Ίππος, σελ. 204): ” Εκφράζομεν βαθυτάτην λύπην μας διότι ακόμη συζητείται ζήτημα συνδέσμου μας με ξένους προς εθνικήν μας οργάνωσιν Στόπ. Ουδείς άλλος εκτός καθηγητού Πανεπιστημίου Ζέρβα Λεωνίδα μας εκπροσωπεί Αθήνας Στόπ. Τριμελής διοικούσα Επιτροπή ΕΔΕΣ αποτελείται από εμέ, Πυρομάγλου και Ζέρβαν Λεωνίδαν Στόπ. Μέλη οργανώσεως ΕΔΕΣ ουδεμίαν σχέσιν έχουν με προδότες όπως Βουλπιώτης Στόπ. Τούτον εφημερίδες μας εις Αθήνας εχαρακτήρισαν ως ποταπόν προδότην Στόπ”. Η αλήθεια είναι ότι ο Ζέρβας σε επιστολές του προς τους αποστάτες πέρα από την οργή του για την προδοσία τους, τους άφησε περιθώριο να μετανοήσουν. Σε επιστολή του προς τον Παπαθανασόπουλο, τον Δεκέμβρη του 1943 έγραψε μεταξύ άλλων: ” … Ζήτησα από σένα με γράμμα μου, όπως και από τον Απόστολο (σσ. εννοεί τον Παπαγεωργίου), απάνω σε καινούριες, γερές βάσεις, σε στέρεο βάθρο να κτίσετε και να στηρίξετε το έργο του ΕΔΕΣ. Μα ακολουθήσατε αυτή την παράκληση, αυτή την έκκλησή μου, αγαπητέ μου Στάθη; Ας το εξετάσουμε. Μαθαίνω ότι το λύειν και δένειν στον Σύνδεσμο το έχειν ο Βουλπιώτης, τον οποίον εις επίσημον συγκέντρωσιν, ο Απόστολος παρουσιάζει ως εθνικόν ήρωα, εις τον οποίον οφείλεται εθνική ευγνωμοσύνη. Ποιός ο Βουλπιώτης; Καθαρά Γκεσταπίτης… Εν ονόματι του ιερού και αγίου αγώνος, ον διεξάγουμε, εν ονόματι της Πατρίδος μας, την οποίαν γνωρίζω πως έχεις για το τιμαλφέστερο της ζωής σου, σε παρακαλώ τόσον εσένα όπως και τον Φιλώτα (σσ. τον Παπαγεωργίου), να παύσητε προς το παρόν αναμειγνυόμενοι εις τα του Συνδέσμου…”.  Τελικώς αυτό δεν συνέβη και κατόπιν συνεχόμενων ερωτημάτων από το Κάιρο, ο Ζέρβας με τηλεγράφημά του προς το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής την 1η Δεκεμβρίου ’43 ξεκαθαρίζει την στάση του προς αποφυγή παρεξηγήσεων: ” Στρατηγείον Μέσης Ανατολής, Παρακαλώ διατάξητε εκφωνηθούν από ραδιοσταθμών Λονδίνου και Καίρου κάτωθι ανακοινώσεις Εθνικών Ομάδων: ΕΟΕΑ δηλώνουν ότι εκείνοι μόνον οι οποίοι έχουν εγκολπωθή τον Εθνικόν των αγώνα και παντού και πάντοτε πολεμούν τον κατακτητήν και τους μετ’ αυτών συνεργαζομένους Έλληνας προδότας δύνανται να λογίζωνται ως τίμιοι Έλληνες και φίλοι αυτών Στόπ. Ουδείς δύναται να ισχυρισθή ότι αντιπροσωπεύει τας Εθνικάς μας Ομάδας ΕΔΕΣ εις πόλεις της Ελλάδος ή αλλαχού, αν ενυπογράφως ή δημοσία δεν δηλώσει ότι ακολουθεί την ανωτέρω γραμμήν Στόπ. Άν τυχόν υπάρχουν Έλληνες πολίται ή αξιωματικοί ισχυριζόμενοι ότι εκπροσωπούν τας Εθνικάς Ομάδας και την οργάνωσιν ΕΔΕΣ διά να καλύψουν άλλους σκοπούς πλήν των εθνικών, ούτοι αποκηρύσσονται ως προδόται και συνεργάται των κατακτητών και των Κουίσλιγκς της Ελλάδος Στόπ”.
Ο Κομνηνός Πυρομάγλου.
       Η δράση του προδοτικού ΕΔΕΣ θα έχει ως μόνο στόχο την καταπολέμηση του κομμουνισμού και έτσι αναπτύσσει δεσμούς με τη φασιστική Γκεστάπο και την κατοχική κυβέρνηση. Παράλληλα αναπτύσσει δράση κατά του αγωνιστικού ΕΔΕΣ φτάνοντας ως και τη δολοφονία του πιστού στελέχους του Ζέρβα στην Αθήνα, Δημητρίου Γιαννακόπουλου. Το μίσος τους κατά του Ζέρβα, που δεν δέχτηκε τις αξιώσεις τους, θα τους οδηγήσει σε ενέργειες που θα  δώσουν τροφή προς το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ για ανάπτυξη θεωριών συνεργασίας Ζέρβα – Γερμανών που βεβαίως  δεν είχαν σχέση με την πραγματικότητα. Μάλιστα ο υπαρχηγός του ΕΔΕΣ, Κομνηνός Πυρομάγλου, στο βιβλίο του “Η Εθνική Αντίστασις” ψέγει το ΕΑΜ για τον λόγο αυτό (σελ. 309): ” Το ΕΑΜ εις την πολεμικήν του εναντίον του αγωνιστικού ΕΔΕΣ, διά λόγους σκοπιμότητος, αρνείται τον διαχωρισμόν μεταξύ αγωνιστικού και προδοτικού ΕΔΕΣ. Και, ενώ εις τας εκάστοτε επισήμους και ανεπισήμους συζητήσεις μας διέκρινε τους πατριώτας από τους προδότας, τους ολίγους προδότας, εις τας δημοσιεύσεις του αρνείται τον διαχωρισμόν τούτον. Αι συνέπειαι της αρνήσεως αυτής υπήρξαν αιματηραί και, εν πολλοίς, καταστρεπτικαί εις τον ένοπλον αγώνα του βουνού ενατίον των κατακτητών. Επίκρανεν και επείσμωσεν τους πολεμιστάς και μαχητάς του πατριωτικού ΕΔΕΣ. Επι πλέον διηυκόλυνεν την διαβρωτικήν προσπάθειαν των προδοτών και των κατακτητών. … Δεν εσκέφθη η ηγεσία του ΕΑΜ, ότι και η διάσπασις του ΕΔΕΣ και ο προσεταιρισμός ωρισμένων στελεχών του, ήτο μέσα εις το σχέδιον των Γερμανών και των προδοτικών κυβερνήσεων, διά την ανάπτυξιν του εμφυλίου πολέμου; Ότι θα εδημιούργει, κατ’ αυτόν τον τρόπον, ο κατακτητής μέχρι της απελευθερώσεως, σύγχυσιν περί τον ΕΔΕΣ, διά να προκαλή ούτω την αντίδρασιν του ΕΑΜ;…”.

Κωνσταντίνος Δραγάσης Παλαιολόγος ~ Ο τελευταίος των Ελλήνων αυτοκρατόρων

         “Ως προς το να σου παραδώσω την πόλη, ούτε δική μου είναι ούτε κανενός άλλου που κατοικεί σ’αυτήν. Αποφασίσαμε απο κοινού να πεθάνουμε με τη θέλησή μας.” Μ’ αυτά τα λόγια ο τελευταίος αυτοκράτορας της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, ο έβδομος της δυναστείας των Παλαιολόγων απάντησε στις προτάσεις ειρήνης του Μωάμεθ, δίνοντας το σύνθημα της συνέχισης της υπεράσπισης των τειχών της Πόλης μέχρι τελικής πτώσης. Στην απόφαση αυτή του αυτοκράτορα και της συγκλήτου δεν φαίνεται ούτε στο ελάχιστο κανένα είδος πολιτικού κυνικού ρεαλισμού, αντιθέτως δίνεται το στίγμα της μάχης στον υπέρτατο αγώνα της αυτοθυσίας και της τιμής που είχε σαν αποτέλεσμα την άλωση της Κωνσταντινούπολης και τον θάνατο του Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου, του αυτοκράτορα που ρίχτηκε στη μάχη και γνώριζε απο την αρχή πως ήταν εθελοντής θανάτου.
          Ανέλαβε τον θρόνο της Βασιλεύουσας το 1449 και παρέλαβε την αυτοκρατορία στην ύψιστη παρακμή της. Δεν στέφθηκε αυτοκράτορας σύμφωνα με το εθιμοτυπικό στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας, εξαιτίας των ερίδων μεταξύ ενωτικών- ανθενωτικών που ταλάνιζαν τότε την Ορθόδοξη εκκλησία. Ταυτόχρονα ο Κωνσταντίνος είχε να αντιμετωπίσει και την διαχρονική απειλή των Οθωμανών. Ετσι απολύτως συνειδητά στράφηκε προς τη Δύση, όπως θα έκανε κάθε λογικός ηγέτης, με γνώμονα το συμφέρον της αυτοκρατορίας. Αποτέλεσμα ήταν να ξεσπάσουν στην Πόλη ταραχές και διαφωνίες σε τόσο μεγάλο βαθμό ώστε η ακραία πλευρά των ανθενωτικών να διακηρύξει προφητικά πως προτιμά να δεί στους δρόμους της Πόλης “τούρκικο φακιόλι παρά λατινική καλύπτρα”. Τα πράγματα χειροτέρεψαν όταν διαδέχτηκε στο θρόνο του Σουλτάνου, μετά τον θάνατο του Μουράτ Β’, ο ελληνομαθής γιός του Μωάμεθ ο επονομαζόμενος Πορθητής. Η πρώτη του ενέργεια απέναντι στους Βυζαντινούς ήταν η κατασκευή του Ρούμελι Χισάρ, που σκοπό είχε την αποκοπή της Πόλης απο τον Εύξεινο Πόντο. Άμεση αντίδραση του Κωνσταντίνου ήταν η στροφή, ακόμα πιο αποφασιστικά, για βοήθεια προς τη Δύση και για ένωση των εκκλησιών, που τελικά επετεύχθει στις 12 Δεκεμβρίου 1452 στην Αγία Σοφία. Παράλληλα συγκέντρωσε στις αποθήκες του κράτους τρόφιμα για να ανταπεξέλθουν οι κάτοικοι κατα την διάρκεια της πολιορκίας. Έκοψε νόμισμα απο τα εκκλησιαστικά σκεύη που παραχωρήθηκαν απο την εκκλησία την δύσκολη αυτή στιγμή. Ενίσχυσε τα τείχη στο μέτρο του δυνατού και περίμενε μαζι με τον λαό του, αποφασιστικά την επίθεση του Μωάμεθ.
          Η επίθεση ξεκίνησε στις 5 Απριλίου 1453. Ο Αυτοκράτορας μάζι με τον Ιωάννη Ιουστινιάνι τοποθετήθηκαν στο κέντρο των επιχειρήσεων στην πύλη του Αγίου Ρωμανού. Ακριβώς απέναντι τοποθετήθηκε απο τους οθωμανούς το τεράστιο πυροβόλο του Ουρβανού. Οι υπερασπιστές της Βασιλεύουσας ανέρχονταν, σύμφωνα με τις πηγές,στις 7.000 με 8.000. Αντίθετα οι πολεμιστές του Μωάμεθ στις 160.000. Η μάχη ήταν άνιση, ωστόσο οι λιγοστοί αυτοί υπερασπιστές της χριστιανοσύνης και του Ελληνισμού ανάγκασαν τους Τούρκους σε τρομερές απώλειες, που προκάλεσαν την οργή του ίδιου του Μωάμεθ.Οι συνεχείς υποχωρήσεις των Οθωμανών συχνά με άτακτη μορφή, οι νικηφόρες για τους Έλληνες μάχες σώμα με σώμα πάνω στα τείχη και η χρήση του υγρού πυρός γέμισε με χιλιάδες νεκρούς το στρατόπεδο του Πορθητή. Ο Μωάμεθ απογοητευμένος έστειλε προτάσεις ειρήνης στον Κωνσταντίνο για να του παραδώσει αμαχητί την Πόλη με αντάλλαγμα την σωτηρία αυτού και των κατοίκων της. Και αυτή η προσπάθεια του δεν τελεσφόρησε. Στίς 27 Μαίου ο Μωάμεθ συγκάλεσε συμβούλιο σκεπτόμενος οτι ο αγώνας του ήταν μάταιος. Τελικά οι σύμβουλοί του τον έπεισαν να συνεχίσει την προσπάθειά του να κυριεύσει την Βασιλεύουσα. Η έναρξη της τελικής μάχης ορίστηκε στις 29 Μαίου. Στο στρατόπεδο των Βυζαντινών μέσα σε κλίμα έντονης φόρτισης τελέστηκε πάνδημη λιτανεία με την περιφορά της εικόνας της Παναγίας της Οδηγήτριας. Αμέσως μετά σε ομιλία του κάλεσε τους κατοίκους και υπερασπιστές της πόλης του Μεγάλου Κωνσταντίνου σε αγώνα υπέρ βωμών και εστιών, υπέρ πίστεως και πατρίδος.
       Τα ξημερώματα της 29ης Μαίου η πόλη δεχόταν επίθεση απο όλες τις πλευρές. Η επίθεση των γενίτσαρων, της επίλεκτης φρουράς του σουλτάνου, παρά τη σφοδρότητά της αναχαιτίστηκε απο τους Βυζαντινούς. Η Κερκόπορτα όμως έμελλε να αλλάξει τη ροή της ιστορίας… Χωρίς μέχρι σήμερα να χει πλήρως αποσαφηνιστεί, πιστέυεται ότι η μικρή αυτή πύλη που συνέδεε την πόλη με τον περίβολο του τείχους αφέθηκε επίτηδες αφύλακτη και ανοιχτή απο κάποιους προδότες. Αποτέλεσμα ήταν οι πολεμιστές των τειχών να αιφνιδιαστούν βλέποντας μπροστά τους μια ομάδα γενίτσαρων και σε συνδυασμό με τον τραυματισμό και τη φυγή του γενναίου Ιουστινιάνι, προκλήθηκε πανικός και ακουγόνταν απο πολλούς όλο και πιο έντονα η φράση “η Πόλις εάλω”. Ο Κωνσταντίνος μάταια προσπάθησε να συκρατήσει τους πανικόβλητους μαχητές του. Έτσι μαχόμενος σκληρά μέχρι την τελευταία στιγμή, βρισκόμενος ανάμεσα σε αλλόθρησκους γενίτσαρους ψέλλισε “Ουκ έστι τις των χριστιανών του λαβείν την κεφαλήν εμού;” .
       Με τον θάνατο του Κωνσταντίνου Δραγάση Παλαιολόγου η λαική μούσα μπόλιασε με αρκετούς θρύλους την ελληνορθόδοξη παράδοση. Ο θρύλος του Μαρμαρωμένου βασιλιά ταυτίστηκε λανθασμένα όμως με τον τελευταίο αυτοκράτορα της Πόλης. Σύμφωνα με τους ιστορικούς της Άλωσης το σώμα του Κωνσταντίνου βρέθηκε και το κεφάλι του στάλθηκε στον σουλτάνο. Το ότι δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ο τάφος του Παλαιολόγου οδήγησε πολλούς στην εντύπωση οτι αυτός είναι ο μαρμαρωμένος βασιλιάς. Όμως μαρτυρίες απο οθωμανούς μετά την άλωση, αναφέρουν ότι κατόπιν εντολής του Μωάμεθ κοντά στο Γκιούλ τζαμί (σσ: πρόκειται για την ορθόδοξη εκκλησία της Αγίας Θεοδοσίας, όπου αμέσως μετά την άλωση όταν μπήκαν οι οθωμανοί στην εκκλησία και την είδαν στολισμένη στα τριαντάφυλλα αναφώνησαν <> δηλ. η εκκλησία των ρόδων) υπήρχε ένας ανοιχτός τάφος χωρίς καμιά επιγραφή όπου πάντα το καντήλι έκαιγε με έξοδα πληρωμένα απο το θησαυροφυλάκιο του. Αυτός ο τάφος εικάζεται οτι ανήκει στο Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Ωστόσο μια άλλη αποκάλυψη της αρχαιολόγου Μαριας Θεοχάρη αναφέρει οτι στο υπόγειο του Γκιούλ τζαμί υπάρχει ένα μνήμα με την ελληνική επιγραφή “Ενθάδε κείται ο 13ος Απόστολος.” Αυτό τον χαρακτηρισμό είχε αποδόσει η εκκλησία στον Μεγάλο Κωνσταντίνο, δεδομένου όμως οτι ο τάφος του Μ.Κωνσταντίνου έχει βρεθεί γεννιέται μυστήριο για το ερώτημα σε ποιόν ανήκει ο τάφος. Το γεγονός ότι δεν αναφέρεται το όνομα του νεκρού αλλα και το ότι ο τάφος είναι ουσιαστικά κρυμμένος δίνουν ιδιαίτερη τροφή στον θρύλο του Μαρμαρωμένου βασιλιά…