Η μάχη της Μενίνας

Ο αρχηγός και ιδρυτής του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ, Ναπολέων Ζέρβας.

 

Η μάχη της Μενίνας έλαβε χώρα την 16η-17η Αυγούστου 1944, κατόπιν διαταγής του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής. Οι δυνάμεις της Χ Μεραρχίας του ΕΔΕΣ, με διοικητή τον Συνταγματάρχη Βασίλειο Καμάρα έφεραν εις πέρας και με απόλυτη επιτυχία μια δύσκολη αποστολή, που τους ανέθεσε ο Ναπολέων Ζέρβας. Η Μενίνα αποτελούσε αξιόλογο κόμβο συγκοινωνιών, όχι μόνο για τους αντάρτες αλλά και για τους κατακτητές. Οι Γερμανοί έχοντας τον έλεγχο της περιοχής, μπορούσαν να εφοδιάζουν φυλάκια τους στην Ηγουμενίτσα, στους Φιλιάτες και στη νήσο Κέρκυρα από τα Ιωάννινα και την Πρέβεζα. Από την άλλη οι Τσάμηδες, που συνεργάζονταν ανοιχτά με τις κατοχικές δυνάμεις, με φανατισμό ενίσχυαν τους ναζί, στην προσπάθειά τους να μη χάσουν το τελευταίο -γι΄αυτούς- προπύργιο της “Τσαμουριάς” [1]. Πριν περάσουμε στα της μάχης, καλό θα είναι να αναφέρουμε τη σπουδαιότητα της εν λόγω επιχείρησης. Ο λόγος της επιχείρησης είχε να κάνει αφενός με το να υπολογισθεί η Γερμανική δύναμη στην περιοχή και αφετέρου να διαπιστωθεί το αξιόμαχο των δυνάμεων του ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ.
Η Μενίνα αποτέλεσε την μοναδική μάχη κατά την κατοχή εναντίον ισχυρώς οργανωμένης τοποθεσίας του εχθρού, νικηφόρα μάχη εκ παρατάξεως απέναντι στις ορδές της Βέρμαχτ. Ο Θέμης Μαρίνος σε άρθρο του στην εφημερίδα “Εστία” την άνοιξη του 2004, έγραψε: “… Μάχες εκ τον συστάδην με τον εισβολέα σαν τις επικές του ΕΔΕΣ, στον Αχελώο, το Μακρυνόρος, τη Μενίνα κ.λπ., που να εορτάζονται σαν εθνικές επέτειοι κάθε χρόνο δεν έχει να επιδείξει ο ΕΛΑΣ. Απλώς δεν υπάρχουν…”. Επιπλέον, Ο Κρίς Γουντχάουζ σε έκθεση που υπέβαλε προς την SOE Καίρου το 1945 έκανε λόγο: “… Στην περιοχή 4 (δηλαδή στην Ήπειρο), ο Ζέρβας διεξήγαγε κυρίως τρείς σημαντικές επιχειρήσεις, από τις οποίες η μιά ξεχωρίζει ως το μεγαλύτερο ίσως πολεμικό επίτευγμα που είχε παρουσιάσει ανταρτική δύναμη στην Ελλάδα. Η πρώτη ήταν η επίθεση Αυγούστου, ήταν η προσβολή και εξόντωση της Γερμανικής φρουράς της Μενίνας, περάσματος που εξησφάλισε τον έλεγχο της οδού Ηγουμενίτσας-Ιωαννίνων,…” [2]. Οι άλλες δύο επιχειρήσεις που αναφέρει ο Γουντχάουζ, ήταν η κατά μέτωπο επίθεση κατά ισχυρών δυνάμεων στην Πρέβεζα, στις αρχές Ιουλίου, στην οποία συμμετείχε ενεργά και ο ίδιος ο Ζέρβας και η άλλη -πιο σημαντική απ’ όλες κατά τον ίδιο- ήταν το κλείσιμο επί 16 ημέρες της οδικής αρτηρίας Άρτας-Ιωαννίνων τον Σεπτέμβρη του 1944, που προξένησε μεγάλα προβλήματα στους Γερμανούς.
Παρόλα αυτά, την περίοδο της άνοιξης και του θέρους του 1944 υπάρχουν κάποιες αναφορές γερμανικών εκθέσεων που αναφέρουν τον Ζέρβα σαν ουδέτερο έναντι του στρατού κατοχής και τη στάση του ΕΔΕΣ ως “νομιμόφρονα”. Οι επικές μάχες της Παραμυθιάς, της Πάργας, της Πρέβεζας και της Μενίνας αναιρούν βέβαια τα τεχνάσματα των Γερμανών. Ο Σόλωνας Γρηγοριάδης μάλιστα έγραψε πως τα έγγραφα αυτά συντάσσονταν σκόπιμα από τους Γερμανούς και σκόπιμα αφήνονταν να διαρρεύσουν στον ΕΛΑΣ, ώστε ο εμφύλιος να συνεχίζεται προς όφελός τους [3]. Μην ξεχνάμε ότι την ίδια περίοδο οι Γερμανοί είχαν ορίσει τον λοχαγό Αστέριο Μιχαλάκη, ευκαιριακό μεσολαβητή τους προς την πλευρά του Ζέρβα και είχαν ξεκινήσει με δική τους πρωτοβουλία επαφές με στόχο να πείσουν τον Ζέρβα και τη Συμμαχική αποστολή να σταματήσουν τις επιθετικές ενέργειες. Αναλυτικά τα όσα αναφέρει ο Μιχαλάκης στην έκθεσή του τα έχουμε δει εδώ.
Στα της επιχείρησης τώρα, από τις αρχές Αυγούστου ο Τόμ Μπάρνες ζητούσε από τον Ζέρβα την ανάληψη καθολικών επιχειρήσεων, όμοιων με αυτών του Ιουνίου-Ιουλίου. Ο Αρχηγός του ΕΔΕΣ ήταν εν μέρει διστακτικός εξαιτίας του ζητήματος του επισιτισμού, όπως φαίνεται και από το ημερολόγιό του (σημειώσεις 4-5 Αυγούστου 1944). Στις 13 Αυγούστου ο στρατηγός γράφει: “Ο Τόμ, σύμφωνα με αναφορά του μεράρχου, ζητεί όπως γίνη σαμποτάζ κατά της Μενίνας, υπό της 10ης Μεραρχίας. Οι επιτελάρχης και Κομνηνός προτείνουν να του γράψω παρελκυστικώς. Απήντησα τηλεγραφικώς ότι, εφόσον διαρκεί η θαλάσσια επιχείρησις, δεν κρίνω σκόπιμον να ενεργήσωμεν και μέχρις ότου επιτύχωμεν συγκέντρωσιν, μεταφοράν και διανομήν των ειδών…” [4]. Και συνεχίζει την επομένη 14 Αυγούστου: “Την 20ήν ώραν χθές ο Χάρρυ μου έφερεν ένα υβριστικό τηλεγράφημα του Τόμ, εις το οποίον ούτος αποκαλεί δειλούς τους άνδρας του Ζέρβα, εκφράζει την αηδίαν του, και ζητεί τελεσιγραφικώς επίθεσιν κατά της Μενίνας και ενέργειαν υπό του Ζώτου, λέγων ότι εν εναντία περιπτώσει θα κάμη αναφοράν εις το Κάιρον. Του απήντησα όπως έπρεπε και συγχρόνως διέταξα να γίνη ενέργεια κατά της Μενίνας και υπό του Ζώτου…” [5].
Πράγματι, ο Ζέρβας άμεσα εξέδωσε την υπ’ αριθμόν 12341/ 14-8-44, κρυπτογραφική διαταγή του Γενικού Αρχηγείου, στην αρχή της οποίας αναφέρονταν ρητά: ” Κατόπιν εντολής Αρχηγού προπαρασκευάσατε προσβολήν Μενίνης το ταχύτερον ΣΤΟΠ. Συννενοηθήτε με Άγγλον Σύνδεσμον ΣΤΟΠ. Ανακαλέσατε εντός της σήμερον 3/40 εις Παραμυθιάν ΣΤΟΠ. Τούτο βοηθήση επιχείρησιν ΣΤΟΠ. Αναφέρατε ημέραν εκτελέσεως ΣΤΟΠ….”. Επιπλέον ο Ζέρβας μετά το υβριστικό τηλεγράφημα του Μπάρνς, σε σύσκεψη του με τους αξιωματικούς του, τους ξεκαθάρισε ότι πρέπει μέχρι τέλους να δείξουν “σταθεράν πειθαρχίαν και συνοχήν”. Βέβαια αυτό δεν φαίνεται να το ενστερνίστηκαν όλοι, καθώς ο Ζώτος στα τέλη Αυγούστου αρνήθηκε να εκτελέσει διαταγή του Ζέρβα να χτυπήσει τους Γερμανούς, φοβούμενος τα αντίποινα των τελευταίων στο χωριό του [6].
Ο Ν. Ζέρβας με αντάρτες του το 1944.

 

Στις 17 Αυγούστου ο Ναπολέων Ζέρβας εκδίδει “Δελτίον Στρατιωτικής Καταστάσεως 17-8-44”, με αριθμό πρωτοκόλλου 12.601, στο οποίο αναφέρει: 1) Σήμερον και περί ώραν 5.30 ήρξατο επίθεσις κατά ΜΕΝΙΝΑΣ και περιοχής της. – Μενίνα και περιοχή της οχυρωμένη με έργα εκστρατείας εις σημεία στηρίγματος, με σημαντικόν αριθμόν πολυβόλων και αυτομάτων. – Εις ταύτην έλαβον μέρος τμήματα της Χ Μεραρχίας (2 Τάγματα του 16ου Συντ/τος, 1 Τάγμα του 23ου Συντ/τος) και τμήματα του Γεν. Αρχηγείου (3/40 Συν/μα). Η μάχη διήρκεσεν καθ΄όλην την ημέραν μέχρι νυκτός. Καθ΄όλην την ημέραν ο αγών διεξήχθη σκληρός, των διαφόρων σημείων στηριγμάτων καταλαμβανομένων και ανακαταλαμβανομένων. Οι Γερμανοί ημύνθησαν απεγνωσμένως. Τέλος τα διάφορα σημεία κατελήφθησαν κατόπιν αγώνος εκ του συστάδην. Τας εσπερινάς ώρας ο εχθρός περιωρίσθη μόνον εις έν σημείον αποτελλούμενον από συγκρότημα οικιών. Κατά τον αγώνα της ημέρας ταύτης περιήλθον εις χείρας των τμημάτων μας 2 αυτοκίνητα αναγνωρίσεως, 1 φορτηγόν και 12 ίπποι έλξεως. – Απώλειαι του εχθρού 27 αιχμάλωτοι. Νεκροί και τραυματίαι δεν εξηκριβώθησαν. Απώλειαι ημετέρων: 25 νεκροί και τραυματίαι Αξ/κοί και οπλίται. 2) Μονάδες της VIII Μεραρχίας καλύπτουσι τα διεξάγοντα τον αγώνα τμήματα [7].
Την επομένη εξεδίδεται νέο δελτίο από τον αρχηγό του ΕΔΕΣ, στο οποίο αναφέρεται η επιτυχή έκβαση της μάχης που προκάλεσε βαρύτατες απώλειες στους Γερμανούς: 1) Σήμερον και ώραν 10.00 ενηργήθη νέα επίθεσις των τμημάτων μας προς κατάληψιν του υπολειφθέντος σημείου στηρίγματος (συγκρότημα οικιών) ΜΕΝΙΝΑΣ. – Η μάχη συνεχίσθη με σφοδρότητα μέχρι της 14.30 ώρας των Γερμανών αμυνομένων μετά πείσματος εντός των οικιών. – Την 14.30 ώραν συνεπληρώθη η κατάληψις ΜΕΝΙΝΑΣ και περιοχής αυτής. – Συνολικαί απώλειαι Γερμανών κατά την πρώτην και δευτέραν ημέραν της επιθέσεως, γνωσθείσαι μέχρι της στιγμής: – 80 νεκροί και τραυματίαι. – 45 αιχμάλωτοι. -Περιήλθεν εις χείρας μας αρκετόν πολεμικόν υλικόν πλήν των αυτοκινήτων και ίππων. Ακριβή αριθμόν αιχμαλώτων και απωλειών του εχθρού ανακοινώσωμεν μεταγενεστέρως. Απώλειαι ημετέρων: Γνωστείσαι μέχρι της στιγμής. 2 Αξ/κοί νεκροί και 5 τραυματίαι. – 2 αντάρται νεκροί και 28 τραυματίαι. 2) Σήμερον Γερμανική φάλαγξ αυτοκινήτων εξ ων δύο τεθωρακισμένα προερχόμενα από Ηγουμενίτσης προς Ιωάννινα προσεβλήθη υπό τμημάτων της Χ Μεραρχίας εις το ύψος του χωρίου ΒΡΑΤΙΛΙΑ 3 χιλ. Δυτ. ΜΕΝΙΝΑΣ και καθηλώθη. Απώλειαι της φάλαγγος ταύτης 6 αυτοκίνητα καταστράφησαν, 10 Γερμανοί εφονεύθησαν και ετραυματίσθησαν και συνελήφθησαν αιχμάλωτοι έτεροι 8. 3) Από μεταμεσημβρίνας ώρας της σήμερον Γερμανικόν Πυροβολικόν έβαλλεν θέσεις μας ΜΕΝΙΝΑ από κατευθύνσεως ΦΙΛΙΑΤΩΝ [8].
Οι απώλειες που προξένησαν οι αντάρτες του Ζέρβα στους Γερμανούς, αποτελούν ένα ακόμη στοιχείο της σπουδαιότητας της επιχείρησης. Οπωσδήποτε η συμπεριφορά του Ζέρβα προς τους Γερμανούς μετά από τέτοιες επιχειρήσεις, δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί “νομιμόφρονα” ή “ουδέτερη”. Μετά από αυτή τη μεγάλη νίκη του εδεσίτικου αντάρικου, οι Γερμανοί ανέλαβαν έντονες εκκαθαριστικές επιθέσεις ώστε να ανακαταλάβουν την περιοχή. Παράλληλα, όπως προκύπτει από το ημερολόγιο του Ζέρβα, η στάση ανταρτών του ΕΛΑΣ δεν ήταν η πρέπουσα κατά την διάρκεια των μαχών αυτών: “19 Αυγούστου, […] Ελήφθη εξάλλου τηλεγράφημα του Κωνσταντινίδη, αναφέροντος ότι εις το ενεργηθέν παρ’ αυτού σαμποτάζ κατεστράφησαν 13 αυτοκίνητα και ότι εφονεύθησαν υπέρ τους 40 Γερμανοί και ετραυματίσθησαν 60 περίπου. Ο Κωνσταντινίδης έχει 6 τραυματίας, πιθανώς όμως και άλλας απωλείας, διότι ένα τμήμα του διέφυγε προς Μιτσικέλι. Ο ίδιος αναφέρει ότι, ενώ εμάχετο κατά των Γερμανών, οι εαμίτες, επωφεληθέντες, επετέθησαν κατά μικράς δυνάμεώς του, εις Ανθοχώρι. Οι έφεδροι ΕΔΕΣ ενισχυθέντες αντεπετέθησαν και καταδίωξαν τους εαμίτες. Αγνοείται η τύχη 4 ανταρτών μας. Κάνω επ’ αυτού διαμαρτυρίαν κατά του ΕΑΜ” [9]. Οι επιχειρήσεις των Γερμανών όχι μόνο δεν κατάφεραν το σκοπό τους αλλά προξένησαν πάλι, πολλές απώλειες. Ο Στρατηγός Ζέρβας αναφέρει ότι την 28η Αυγούστου, οι Γερμανοί “υπέστησαν πανωλεθρίαν” σε μάχη 7,5 ωρών και άφησαν επί τόπου 15 νεκρούς [10]. Η επιχειρήσεις των τελευταίων ημερών προξένησαν άριστες εντυπώσεις στο Κάιρο και συνεχίστηκαν με τη διεξαγωγή συνεχόμενων σαμποτάζ, διαταγμένων από το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής [11].
Μετά τη μάχη της Μενίνας, συντάχθηκε αναλυτική έκθεση “επί της διεξαχθείσης επιχειρήσεως δια την κατάληψιν της Μενίνας” από τον Αντισυνταγματάρχη Γεώργιο Αγόρο, στο τέλος της οποίας αναφέρει: “Αποτελέσματα της μάχης: Περιήλθον εις χείρας μας αιχμάλωτοι (101), εξακριβωθέντες νεκροί 75-80 άπαντες Γερμανοί. Συνελήφθησαν ομοίως 9 Τούρκοι. Υλικόν: Περιήλθον εις χείρας μας εν πυροβόλον ορειβατικόν των 75 χιλ. με 250 βλήματα εις καλήν κατάστασιν 5 αυτοκίνητα (3 φορτηγά, 2 επιβατικά). Ίπποι Γερμανικοί άνω των 150, εκ των οποίων οι 50 και μόνον εις τα οργανικά τμήματα τα δε υπόλοιπα εις τους κατοίκους της περιοχής. Περί τα δέκα εισέτι αυτοκίνητα υπήρχον μη επιτευχθείσης της μετακινήσεως των διότι ή ήσαν κατεστραμμένα ή αφηρέθησαν τα ελαστικά των υπό των κατοίκων της περιοχής. Απώλειαι ημετέρων: 3/40 Σύνταγμα Νεκροί 3 Αξ/κοί, 14 Υπαξ/κοί και αντάρται. Τραυματίαι 6 Αξ/κοί, 19 Υπαξ/κοί και αντάρται. Σύνολον εκτός μάχης (42)” [12].
Τελειώνοντας, θεωρώ χρέος μου να αναφέρω τα ονόματα των 25 συνολικά νεκρών ηρώων της θρυλικής μάχης της Μενίνας:

1) Ταγματάρχης Ντέϊβιντ Ουάλλας, 2) Ανθ/γός Πέτρος Λαλαγιάννης, 3) Ανθ/γός Αχιλλεύς Μπίστης, 4) Ανθ/γός Λάζαρος Τρίμπος, 5) Ανθ/στής Θεόδωρος Γαλάνης, 6) Επιλοχίας Ελευθέριος Γκορτζής, 7) Επιλοχίας Γεώργιος Μετσοβίτης, 9) Ενωματάρχης Βασίλειος Τσέτσος, 10) Οπλαρχηγός Κωνσταντίνος Κωλέτσας, 11) Δεκανεύς Δημήτριος Κοκοράβας. Αντάρτες: Νικόλαος Αμπελογιάννης, Κωνσταντίνος Βασιλείου, Σωτήριος Ζορμπάς, Μιχαήλ Ιωάννου, Γεώργιος Κοψίδης, Βασίλειος Κουλούρης, Δημήτριος Κωλέτσας, Νικόλαος Μέξης, Σπυρίδων Σοαπρίκης, Θεόδωρος Τοινέλος, Νικόλαος Τσουκνιάς, Γεώργιος Φύσσας, Νικόλαος Χαρίτος, Ιωάννης Χρήστου [13].

 

 

 

Παραπομπές:
1) Χαράλαμπος Φλόκας, Εθνική Αντίσταση 1942-1945, σ. 387.
2) Έκθεση Γουντχάουζ, μουσείο Μπενάκη, αρχείον Πελτέκη.
3) Σόλωνας Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, 1941-1974, τόμος Ά, σ. 552.
4), 5) Ημερολόγιο Στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα, σ. 574-575.
6)  Ημερολόγιο Στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα, σ. 583.
7), 8) Αρχεία Γενικού Επιτελείου Στρατού, Κατοχή και Αντίσταση, τόμος 4, Ά μέρος, ΔΟΛ, σ. 79-80.
9) Ημερολόγιο Στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα, σ. 457-458.
10) Ημερολόγιο Στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα, σ. 585.
11) Ημερολόγιο Στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα, σ. 586-587.
12) Κώστας Ιωάννου, Φενάκη και Σβάστικα, σ. 381.
13) Ιωάννης Παπαφλωράτος, ΕΔΕΣ, σ. 71.

 

 

 

Πηγές:
1) Ημερολόγιο Στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα.
2) Σόλωνας Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, 1941-1974.
3) Αρχεία Γενικού Επιτελείου Στρατού, Κατοχή και Αντίσταση, τόμος 4, Ά μέρος, ΔΟΛ.
4) Κώστας Ιωάννου, Φενάκη και Σβάστικα.
5) Ιωάννης Παπαφλωράτος, ΕΔΕΣ.
6) Χαράλαμπος Φλόκας, Εθνική Αντίσταση 1942-1945.
7) Ναπολέων Ζέρβας, Απελευθερωτικός Αγών ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ, 1941-1945.
8) Κώστας Ιωάννου, Πως πλαστογραφείται η Ιστορία της Αντίστασης.
9) Εθνικές Αντιστασιακές Οργανώσεις 1941-1945, Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου της Συνομοσπονδίας Εθνικών Αντιστασιακών Οργανώσεων.
10) Η Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων 1941-1945.

Η έκθεση Μακρίδη και τα όσα αναφέρει για τον Οκτώβριο 1943 – η επίσημη έκθεση του στρατιωτικού εγκέφαλου του ΕΛΑΣ, Έκτορα για τις φανταστικές αναφορές του Σιάντου και για την δράση του ΕΛΑΣ

Αναδημοσιεύω το άρθρο μου από τα Ιστορικά Τεκμήρια.

 

  Ο Θόδωρος Μακρίδης ή Καπετάν Έκτορας, γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1899 στην Κωνσταντινούπολη. Θεωρείται ο στρατιωτικός εγκέφαλος του ΕΛΑΣ, ενώ διετέλεσε ένας εκ των τριών ιδρυτών της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής του ΕΛΑΣ. Αργότερα υπήρξε και στρατιωτικός σύμβουλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ. Συνειδητός κομμουνιστής, ήταν φανατικός υποστηρικτής της σκληρής γραμμής του κόμματος, μαζί με τον Άρη Βελουχιώτη.
Θόδωρος Μακρίδης.
   Στην έκθεση του 1946, ο Μακρίδης αναφέρεται στην δυναμική καθώς και στους σκοπούς του ΕΛΑΣ. Αναιρεί τους μύθους για την στρατιωτική δυναμική και ετοιμότητα του ερυθρού στρατού της αντίστασης ενώ αναφέρει και τη λεγόμενη “θεωρία του κενού ενώπιον του εχθρού”, δηλαδή την υποχώρηση που έκανε ο ΕΛΑΣ την περίοδο 1943-1944 έναντι των Γερμανικών δυνάμεων, όταν τις συναντούσε. Ο Μακρίδης τονίζει ότι σκοπός του ΕΛΑΣ, την αυτή χρονική περίοδο, δεν ήταν να πολεμήσει τον κατακτητή αλλά να διατηρήσει ακέραιες τις δυνάμεις του για τους εγχώριους “φασίστες”. Εξ’ ου και η αναφορά για στρατό του ΕΛΑΣ για το “πριν” και το “μετά” (δηλ. μετά την απελευθέρωση). Για την συμπεριφορά αυτή θεωρεί υπεύθυνο τον Γιώργη Σιάντο, τον τότε γενικό γραμματέα του ΚΚΕ, που ουσιαστικά από το φθινόπωρο του ’43 μαζί με την τριανδρία του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ (Τζήμα, Βελουχιώτη, Σαράφη) καθόριζε την πολιτική και στρατιωτική δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που συντάσσει την έκθεση αυτή. Γράφει ο Γρηγόρης Φαράκος (“Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία”, β’ τόμος-σελ. 29): “…διευκρινίζει ότι συντάσσεται για να αποκαλυφθούν οι ευθύνες “του υπεύθυνου της ανωτάτης καθοδηγήσεως”, υπονοώντας σαφώς τον Γιώργη Σιάντο, χωρίς να τον κατονομάζει”
    Στόχος του παρόντος άρθρου, ωστόσο, είναι να ασχοληθεί με ένα μόνο μικρό μέρος της έκθεσης αυτής. Μ’ αυτό που αναφέρεται στην περίοδο του Οκτωβρίου 1943. Μη ξεχνάμε ότι έχουν προηγηθεί η διάλυση της ομάδας Σαράφη-Κωστόπουλου τον Μάρτη του ίδιου έτους καθώς και οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ όχι προς τους κατακτητές αλλά προς τις υπόλοιπες εθνικές αντιστασιακές οργανώσεις την άνοιξη και το θέρος του έτους αυτού. Επιθέσεις προς τον ΕΣ και ΕΟΑ στην Πελοπόνησσο , προς την ΠΑΟ στη Μακεδονία και βεβαίως την διπλή διάλυση του 5/42 ΣΕ του Δημητρίου Ψαρρού καθώς και των δυνάμεων του ΕΔΕΣ στο Θέρμο. Όλα αυτά ενώ είχε προηγηθεί η υπογραφή του συμφώνου και η ίδρυση του Κοινού Γενικού Αρχηγείου Ανταρτών στο Περτούλι μεταξύ ΕΛΑΣ,ΕΔΕΣ,ΕΚΚΑ και Συμμαχικής αποστολής, τον Ιούλιο. Ο γενικός εμφύλιος που εξαπέλυσε η αριστερά έναντι όσων πατριωτών δεν ανήκαν σ’ αυτήν μετά τον αφοπλισμό της Πινερόλο, έχει τη βάση του στην πεποίθηση της ηγεσίας του ΚΚΕ και του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, ότι οι Γερμανοί εγκατέλειπαν τη χώρα. Αυτό αναφέρει ξεκάθαρα και ο Μακρίδης. Γενικότερα, δεν υπάρχει σήμερα σοβαρός ιστορικός που να θεωρεί ότι η επιθετική συμπεριφορά του ΕΛΑΣ από τον Γοργοπόταμο και μετά δεν αποσκοπούσε στην κατάληψη της εξουσίας μετά την φυγή των Γερμανών. Όπως και το ότι ο ΕΛΑΣ είχε αποκλειστική προτεραιότητα την πολιτική του σταθεροποίηση και δευτερευόντως τον πόλεμο κατά των κατακτητών. Αυτό το επιβεβαιώνουν όλοι οι Βρετανοί σύνδεσμοι στα Ελληνικά βουνά, από τον Γουντχάουζ μέχρι τον Μάγιερς και από τον Τζόρνταν μέχρι τον Ουάλλας. Επιπλέον, ξεκάθαρη είναι και η επιστολή του Σιάντου προς τον Ιωαννίδη, τον Ιανουάριο του 1942 (βλ. Γρηγόρης Φαράκος “Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο, άγνωστα κείμενα”, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, ε’ εκδ, σελ. 37): “Το παρτιζάνικο είναι επίκαιρο, απαραίτητο και σίγουρο, όταν είναι έργο δικό μας. Αλλιώς περνά πάνω από το κεφάλι μας”. Όπως και ο Ιωαννίδης, στις Αναμνήσεις του είναι σαφής: “Παρόλα όσα γράφτηκαν, σκοπός μας ήταν πάντοτε η προλεταριακή επανάσταση. Κατά την Κατοχή το ΚΚΕ, με φανατισμό, χρησιμοποίησε αδίστακτα κάθε μέσο, όσο σκληρό και αν ήταν, φτάνει να εξυπηρετούσε το σκοπό αυτό. Έτσι η στάση και η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν ασφυκτικά υποταγμένη στη στρατηγική πολιτική επιλογή του ΚΚΕ”.
   Ακολουθεί αυτούσιο το κείμενο του Μακρίδη που αναφέρει με κάθε λεπτομέρεια όσα συνέβησαν τον Οκτώβριο του ’43 στα βουνά της Ηπείρου μεταξύ ΕΛΑΣ,ΕΔΕΣ και Γερμανών: 
«Κατά τον μεταξύ 15 Οκτωβρίου και 20 Νοεμβρίου 1943 χρόνον ήρχισαν να καταφθάνωσι: (πληροφορίες)… 1) Ότι ήρξατο εμφύλιος αγών μεταξύ των ατάκτων στρατευμάτων ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ πρωτοβουλία του ΕΔΕΣ (κατά επιστολήν του σ. Γ. Σιάντου προς το Π.Γ. του ΚΚΕ). 2) Ότι ο αγών αυτός κατέληξεν εις αποφασιστικήν ήτταν του ΕΔΕΣ, διάλυσιν των τμημάτων του και διαφυγήν του Συν/ρχου Ν. Ζέρβα μετά του πολιτικού καθοδηγητού του Κομνηνού Πυρομάγλου και μόνον 60-80 ανταρτών εκ της περιοχής των Τζουμέρκων εις Λάκκα Σούλι (κατά επιστολήν του σ. Σιάντου προς το Π.Γ. του ΚΚΕ). 3) Ότι ο αγών ούτος δεν κατέληξεν εις αποφασιστικόν αποτέλεσμα, μετατραπείς εις αγώνα τριβής περί τον μέσον Άραχθον και τα Τζουμέρκα λόγω μη καταλήψεως του αυχένος των Τζουμέρκων – Αυτί υπό διμοιρίας του ΕΛΑΣ (κατά την έκθεσιν του τότε σ. Αθ. Κλάρα προς το Π.Γ. του ΚΚΕ). 4) Ότι αι γερμανικαί δυνάμεις, αι κατελθούσαι προς Νότον μέχρι Καλαμών (αι εν τη παραγράφω γ πέντε Μεραρχίαι), αποσυρόμεναι προς Βορράν, προέβησαν: … εις διάνοιξιν και μόνιμον ανακατοχήν της ορεινής διαβάσεως Καλαμπάκας – Μετσόβου – Ιωαννίνων και εις διάνοιξιν της ορεινής βάσεως Λαμίας – Καρπενησίου – Αγρινίου (κατά τα γραφόμενα του νομίμου τύπου). 5) Ότι αι γερμανικαί δυνάμεις μονίμου κατοχής της Ελλάδος, βοηθούμεναι και υπό τμημάτων των αποσυρόμενων ως ανωτέρω γερμανικών δυνάμεων, προωθήθησαν προς τας ορεινάς βάσεις ολοκλήρου της ηπειρωτικής Ελλάδος και της Πελοποννήσου με σκοπόν να επιτυχώσι αν όχι την διάλυσιν, τουλάχιστον την πλήρη εξάρθρωσιν των δυνάμεων του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ (κατά τα γραφόμενα του νομίμου και δήθεν παρανόμου τύπου) κτλ.» Μέχρι εδώ αναφέρει ο Μακρίδης τα όσα ενημέρωνε ο Σιάντος και το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, την Κεντρική Επιτροπή. Πλην όμως αυτά απεδείχθησαν ψεύδη, συνεχίζει ο Μακρίδης: «… μετά εκπλήξεως δυσαρέστου ελάμβανον γνώσιν του περιεχομένου των πληροφοριών αυτών, αίτινες, χωρίς να είναι σαφείς και πλήρεις, πάντως απεδείκνυον επαρκώς: 1) Ότι ο Σιάντος και το Γ.Σ. ενήργησαν αντιθέτως προς τας υπ’ αριθ. 2 Γενικάς οδηγίας της Κ.Ε. του ΕΛΑΣ. 2) Ότι τα περί διαλύσεως του ΕΔΕΣ υπό του ΕΛΑΣ αποτελούν μυθεύματα. 3) Ότι τα τμήματα του ΕΛΑΣ, υπαιτιότητι των Δ/σεών των, παρουσίασαν και επιχειρησιακήν αδυναμίαν, επιτείνουσαν την οργανικήν τακτικήν των αδυναμίαν … Κατόπιν πάντων των ανωτέρω, η μεν Κ.Ε. του ΕΛΑΣ απεφάσισεν: 1) Να εκδώση ο Γενικός Επιτελάρχης του ΕΛΑΣ ανακοινωθέν (το οποίον συνέταξεν ο γράφων), δικαιολογούν την διάνοιξιν της ορεινής διόδου Μετσόβου και την κατάληψιν του Καρπενησίου, διά του ψευδούς μεν αλλά λογικοφανούς επιχειρήματος ότι αύται επετεύχθηκαν μετά πείσμονα αντίστασιν των τμημάτων του ΕΛΑΣ κατά πολύ υπερτέρων γερμανικών δυνάμεων (4 Μεραρχιών κατά την επιστολήν του σ. Γ. Σιάντου προς το Π.Γ. του ΚΚΕ, καίτοι το περιεχόμενόν της διά τα στρατιωτικά μέλη της Κ.Ε. προφανώς και αναμφισβητήτως, δεν ανταπεκρίνετο προς την αλήθειαν και προφανώς απέβλεπεν να διακιολογήση τα αδικαιολόγητα και να αποτρέψη αναζήτησιν και καταλογισμόν ευθυνών)…». Βλέπουμε λοιπόν, από την αναφορά του Καπετάν Έκτορα, ότι ο ΕΔΕΣ δεν διαλύθηκε «υπό του ΕΛΑΣ» αλλά από τα ταυτόχρονα χτυπήματα ΕΛΑΣ και Γερμανών. Επιπλέον, ο Μακρίδης αναφέρει το ψέμα του Σιάντου για τη δικαιολογία της διάνοιξης της ορεινής διόδου Μετσόβου και την προσπάθειά του να ανακαλύψει μάχη «κατά πολύ υπερτέρων γερμανικών δυνάμεων», δείγμα του πώς παραποιούσαν κυριολεκτικά οι ελασίτες την πραγματικότητα. Ωστόσο, ο Μακρίδης γίνεται ακόμα πιο σαφής στη συνέχεια: «… 1) Ο αγών κατά του ΕΔΕΣ απεφασίσθη, εν απουσία εις Μακεδονίαν του στρατιωτικού Αρχηγού υποστρατήγου Σαράφη, υπό των σ. Αθ. Κλάρα και Α. Τζήμα την 9ην Οκτωβρίου, με αφορμήν τη σύλληψιν του σ. Σίμου υπό του ΕΔΕΣ και την κήρυξιν του στρατιωτικού νόμου εις την περιοχήν Μετσόβου υπό του συνταγματάρχου Νταούλη. Διότι, το μέν Γεν. Στρατηγείον εν τω συνόλω του (εις τα 3 δεκαήμερα δελτία του πληροφοριών Οκτωβρίου 1943 σωζόμενα εις το αποκρυβέν αρχείον του Γ.Σ.) ηρμήνευσεν την εκ. Ν. προς Β. κίνησιν των γερμανικών φαλάγγων ως εκκένωσιν της Ελλάδος, παρά της αντιθέτου οδηγίας της Κ.Ε. Ο δε σ. Αθανάσιος Κλάρας, διότι ενόμισεν ότι δύναται να επιτύχη την υφαρπαγήν του Γ.Α. του ΕΔΕΣ και του προσώπου του Ν. Ζέρβα διά του εις Τζουμέρκα 3/40 Συντάγματος, κατά τρόπον όν είχεν καθορίσει μετά του υπολ/γού Μαλτέζου (Τζουμερκιώτη) καπετάνιου του 3/40 Συν/τος κατά Ιούλιον 1943 (κατά συννημένην έκθεσιν Ν. Παπασταματιάδη). 2) Η ανάληψις του αγώνος κατά του ΕΔΕΣ ενεκρίθη υπό του σ. Γ. Σιάντου εις τας 10-10-43 με τηλεφώνημά του, αποσταλέν εκ Μαυρολιθαρίου εις Περτούλι, έδραν του Γ.Σ (κατά την συννημένην έκθεσιν Ν. Παπασταματιάδη).  3) Ο αγών κατά του ΕΔΕΣ απεφασίσθη χωρίς να προηγηθή τούτου επισυσσώρευσις δυνάμεων του ΕΛΑΣ προς την κατεύθυνσιν Τζουμέρκων – Αράχθου (όπως και ο αγών του Δεκεμβρίου χωρίς να επισσωρευθώσι δυνάμεις προς την κατεύθυνσιν Αθηνών – Πειραιώς). 4) Ο αγών κατά του ΕΔΕΣ ήρξατο με τας τελείως ανεπαρκείς από πάσης απόψεως δυνάμεις της 8ηςΜ. Κατά τοιούτον τρόπον, ώστε, αντί να έχη άμεσον αποτέλεσμα την υφαρπαγήν του Γ.Α. του ΕΔΕΣ, έσχεν ως τοιούτον τον αιφνιδιασμόν και την διάλυσιν του πλείστου μέρους της 8ης Μ. (του 3/40 Συντάγματος Π. και του 24ουΣ.Π.).  5) Η προώθησις προς Τζουμέρκα – Άραχθον εφεδρικών τμημάτων του ΕΛΑΣ … εγένετο τόσον βραδέως, ώστε ταύτα την 17ηνέως την 20ην Οκτωβρίου προσέκρουσαν και ανετράπησαν υπό γερμανικών εκκαθαριστικών φαλάγγων, αίτινες προωθηθείσαι από ημερών εις Τζουμέρκα είχον ήδη διαλύσει τα τμήματα του ΕΔΕΣ (την διάλυσιν των οποίων η επιστολή του Γ. Σιάντου προς το Π.Γ. έφερεν παραδόξως ως επιτευχθείσαν υπό των τμημάτων του ΕΛΑΣ). 6) Τα διασκορπισθέντα – διαλυθέντα υπό των γερμανικών φαλάγγων τμήματα του ΕΔΕΣ, μετά την αποχώρησιν των Γερμανών, μη υφιστάμενα πίεσιν επαρκών τμημάτων του ΕΛΑΣ, κατώρθωσαν να ανασυγκροτηθώσιν και να διεξάγωσιν ταλαντευόμενον αγώνα τριβής μετά των τμημάτων του Κλιμακίου Γ.Σ. … 8) Η διάνοιξις της ορεινής διαβάσεως Καλαμπάκας – Μετσόβου, παρά το ότι περί ταύτην εστάθμευον δυνάμεις της 8ης , Ιης και ΙΧ Μ. του ΕΛΑΣ συνολικής παρατακτής δυνάμεως υπερβαίνουσης τους 4.000 – 5.000 άνδρας, επετεύχθη χωρίς να προβληθή η επιβαλλόμενη και δυνατή αντίστασις. …9) Η προώθησις εκ Λαμίας προς Καρπενήσιον γερμανικού τάγματος δυνάμεως 800 περίπου ανδρών επετεύχθη χωρίς καν να προβληθή σοβαρή αντίστασις υπό των περί την οδόν ταύτην τμημάτων της ΧΙΙΙ Μ., των οποίων η παρατακτή δύναμις ανήρχετο τουλάχιστον εις 1.500 – 2.000 άνδρας». Και συνεχίζει : «… 11) Η επιχειρησιακή και τακτική αδυναμία του ΕΛΑΣ οφείλεται και εις το ότι ο σ. Σιάντος, ανερχόμενος εξ Αθηνών προς την έδραν του Γ.Σ., αντί να μεταδώση, συμφώνως προς τας υπ’ αριθ. 2 Γενικάς Οδηγίας της Κ.Ε., πνεύμα εντονωτέρας διεξαγωγής του κατά των Γερμανών αγώνος, αντιστρόφως εφέρετο μεταδώσας πνεύμα αποφυγής του τοιούτου αγώνος, διά της φράσης: «εμείς δεν είμαστε για τους γερμανούς αλλά για έπειτα», ήτις φράσις, είτε πράγματι λεχθείσα είτε όχι, διεχύθη, όπως διεπίστωσεν ο γράφων, εις όλας τας Δ/σεις και τους άνδρας των τμημάτων των σταθμευόντων μεταξύ Πάρνηθος και Καρπενησίου».
        Τελειώνοντας, θα ήθελα να επισημάνω κάποια πράγματα που αναφέρει ο Μακρίδης στο απόσπασμα που παρέθεσα. 1) Αναφέρει την πίστη του Βελουχιώτη στο ότι θα μπορούσε να αιφνιδιάσει τον Ζέρβα με τις δυνάμεις του Τζουμερκιώτη, ειδικά τώρα που όπως πίστευε ο Άρης οι Γερμανοί αποχωρούν. Κάτι τέτοιο δεν συνέβη, καθώς ο Ζέρβας όχι μόνο δεν αιφνιδιάστηκε αλλά αιφνιδίασε και διέλυσε το 3/40 σύνταγμα του ΕΛΑΣ, πράγμα που αναφέρει και ο Άρης στην δική του Γενική Έκθεση. 2) Ο Μακρίδης αναφέρει ξεκάθαρα ότι καθόλη τη διάρκεια του Οκτωβρίου οι Γερμανοί χτυπούσαν και διέλυσαν τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ. Το τονίζω αυτό γιατί αργότερα οι κομμουνιστές έκαναν λόγο για δήθεν συνεργασία Ζέρβα-Γερμανών την ίδια περίοδο, προσπαθώντας να φορτώσουν τα δικά τους λάθη σε άλλους. Επίσης, αναφέρει ότι λόγω στρατιωτικής ανικανότητας των δυνάμεων του ΕΛΑΣ, μετά τις επιθέσεις των Γερμανών στον ΕΔΕΣ, δεν ενήργησαν εγκαίρως τα τμήματα αυτά ώστε να αφανίσουν μιά και καλή τις διασκορπισθέντες δυνάμεις του Ζέρβα, που ήταν και ο μοναδικός σκοπός τους. Άρα δια χειρός του Καπετάν Έκτορα, αναιρείται και η περίεργη άποψη ορισμένων διακεκριμένων ιστορικών της αριστεράς που υποστήριξαν ότι οι εκκαθαρίσεις των Γερμανών έναντι των ανταρτικών σωμάτων αποσκοπούσαν να σώσουν τον ΕΔΕΣ από την οριστική διάλυση την ώρα που τον χτυπούσε ο ΕΛΑΣ! Υπονοώντας μ’ αυτόν τον τρόπο ότι ο Ζέρβας είχε έρθει σε μυστική επαφή με τον εχθρό. Γενικότερα, βλέπουμε ότι ομολογείται από την έκθεση αυτή, το γεγονός ότι ο ΕΛΑΣ δεν προέβαλε “σοβαρή αντίστασις” στους Γερμανούς γιατί ο στρατός του “δεν ήτανε για τους Γερμανούς αλλά για έπειτα”, ενώ παράλληλα κύριος και μοναδικός στόχος του ήταν η οριστική διάλυση του ΕΔΕΣ που υπάκουε στον Ζέρβα, την ώρα που τον χτυπούσαν οι Γερμανοί.

 

Η τελευταία έκθεση του Παύλου Μελά

    Η τελευταία έκθεση του ήρωα του Μακεδονικού Αγώνα, Παύλου Μελά, δημοσιεύεται αυτούσια από τα αρχεία της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού, ώστε κάθε Έλληνας να εξακριβώσει το πάθος του Μελά για την επιτυχή έκβαση του αγώνα. Παλαιότερα, σε αυτή την ανάρτηση είδαμε τη ζωή και το έργο της μεγαλύτερης μορφής του Μακεδονικού αγώνα, που με τη θυσία του αφύπνισε ολόκληρο το γένος. Ο αγώνας που ανέλαβε ο Παύλος Μελάς ήταν εκ προοιμίου δύσκολος. Παρά τις αρχικές δυσκολίες, την έλλειψη εσωτερικής οργάνωσης, οπλισμού, πυρομαχικών, των δυσμενών καιρικών συνθηκών ο ίδιος και οι άντρες του είχαν “ηθικόν λαμπρόν”, όπως γράφει στην επιστολή αυτή. Από αυτά που αναφέρει, διακρίνει κανείς τον τρόπο που φερόταν στον απλό κόσμο της Μακεδονίας. Έκανε επίκληση στο συναίσθημα, με την υπενθύμιση της ελληνικής τους καταγωγής να συνεισφέρουν στον αγώνα και το πετύχαινε. Όπως επίσης, στη πίστη τους στην Ορθοδοξία και το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Δεν ενέκρινε τα αντίποινα, παρά σ΄ελάχιστες περιπτώσεις. Σε αποσχισθέντες έδινε την ευκαιρία να μετανοήσουν και να αποκηρύξουν την Εξαρχία και την ΕΜΕΟ. Έτσι επέστρεφαν στους κόλπους της Ορθόδοξης εκκλησίας και του αγώνα για Ελληνική Μακεδονία.

Continue reading “Η τελευταία έκθεση του Παύλου Μελά”

ΕΑΜ-ΕΛΑΣ από τον μύθο στην πραγματικότητα ~ Τα μέλη της ΒΣΑ αναιρούν την κομματικά στρατευμένη αριστερή ιστοριογραφία

Η ιστορία της Εθνικής Αντίστασης διακρίνεται για την αμφιλεγόμενη ταυτότητά της, λόγω των διαφορετικών απόψεων που υπάρχουν. Μια εποχή σχετικά κοντινή στο σήμερα εξακολουθεί να διχάζει. Αυτό γίνεται περισσότερο έντονο όταν η συγγραφή της ιστορίας γίνεται μέσα από την κομματική στράτευση. Στην ιστοριογραφία της περιόδου 1941-1949, συγκεκριμένα σε εκδόσεις μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1970, βλέπουμε ότι σε πολλές περιπτώσεις ισχύει η συγγραφή βιβλίων με αμιγώς κομματικά συμφέροντα και όχι ιστορικά τεκμήρια.
Η μονόπλευρη αυτή προβολή των γεγονότων έφτασε στο σημείο να θεωρείται μοναδική αλήθεια για τα γεγονότα της περιόδου. Κάθε διαφορετική άποψη χαρακτηριζόταν ακόμη και με ύβρεις από προπαγανδιστές ιστορικούς της αριστερής ιστοριογραφίας (όχι βεβαίως απ΄ όλους). Έτσι ενώ τον Αύγουστο του 1949 ο εμφύλιος έληξε με οριστική ήττα των δυνάμεων της κομμουνιστικής άκρας αριστεράς, ειδικά μετά την μεταπολίτευση το ΚΚΕ κατάφερε να επιβάλει τις προπαγανδιστικές απόψεις του μέσα από πολλαπλές εκδόσεις αλλά και από τα Πανεπιστήμια, μέσω καθηγητών που ανήκουν στην λεγόμενη “αναθεωρητική σχολή”.
Ο Νίκος Μαραντζίδης πολύ εύστοχα έγραψε “[..] η αναθεωρητική σχολή, που κυριάρχησε στα χρόνια της μεταπολίτευσης και χαρακτηρίστηκε από τη “φιλοαριστερή” κλίση πολλών υποστηρικτών της, που σε κάποιες περιπτώσεις πήρε το χαρακτήρα της πολιτικής στράτευσης μέσω της επιστήμης” (1). Στο άρθρο αυτό θα επικεντρώσουμε την προσοχή μας στη δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και συγκεκριμένα στο πώς παρουσιάζεται η εν λόγω οργάνωση από τους συμμάχους αξιωματικούς της Συμμαχικής αποστολής, ούτε από εδεσίτες ούτε από ελασίτες.
Έντυ Μάγιερς.

Είναι αληθές ότι όλα αυτά τα χρόνια η αριστερά οργανωμένα έχει καταφέρει την υπερβολική εξύμνηση της εαμικής αντίστασης σε τέτοιο βαθμό, που προκαλεί απορίες για την αντικειμενικότητα των ερευνών. Υπό το κομμουνιστικό πρίσμα, η δράση του ΕΛΑΣ ήταν κρυστάλλινη και αν έγιναν κάποια λάθη αυτά δικαιολογούνται. Από την πλευρά των μη κομμουνιστικών και αντικομουνιστικών οργανώσεων επισημαίνονται τα πολλά σφάλματα του εαμικού κινήματος, συχνά ίσως με υπερβολικό τρόπο. Γι΄αυτό όπως προανέφερα, θα ασχοληθώ περισσότερο με τα όσα περιγράφουν τα μέλη της Βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής για τον ΕΛΑΣ. Και αυτό γιατί αφενός θεωρούνται και είναι ουδέτερες – αντικειμενικές πηγές και γιατί αφετέρου δεν προβάλλονται τόσο όσο θα έπρεπε για την ακριβή κατανόηση των γεγονότων της εποχής.

Τον Οκτώβριο του 1995, ο πρώτος αρχηγός της Βρετανικής αποστολής, Ταξίαρχος Έντυ Μάγιερς έδωσε μία συνέντευξη στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο” με κύριο τίτλο Ψευδής η ιστορία της αντίστασης που διδάσκεται σήμερα στην Ελλάδα. Σε ερώτηση του δημοσιογράφου για το αν τα ντοκουμέντα που θα κυκλοφορούσαν τότε, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών από την απελευθέρωση, θα απέδιδαν την ιστορική αλήθεια ο Μάγιερς απαντά:

“Η σύντομη απάντηση στο ερώτημα είναι: Όχι. Κάθε άλλο. Μεγάλο μέρος των αναμνήσεων που γράφτηκαν και των στοιχείων που επιλεκτικά παρουσιάζονται απεικονίζουν αποκλειστικά την άποψη των συμβάντων από την διαστρεβλωμένη άποψη των κομμουνιστών. Δεν αποδίδουν τη συνολική εικόνα της Εθνικής Αντιστάσεως στην Ελλάδα, η οποία περιελάμβανε αρκετές άλλες αντιστασιακές οργανώσεις εκτός από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Ελάχιστα στοιχεία αναφέρουν την συμβολή του ΕΔΕΣ. Δεν γίνεται σχεδόν καμμία μνεία για την ΕΚΚΑ της οποίας ο Αρχηγός Δημ. Ψαρρός δολοφονήθηκε από τον ΕΛΑΣ. Ακόμη ελάχιστα αναφέρονται για την πλατειά αντίθεση του κόσμου προς τον κομμουνισμό. Εάν ο ΕΔΕΣ δεν είχε κατορθώσει να επιζήσει μέχρι την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα οι κομμουνιστές θα βρίσκονταν σε πάρα πολύ ισχυρή πολιτική θέση για να καταλάβουν την εξουσία με τη βοήθεια του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ”.

Σε άλλο σημείο της συνέντευξης ο Μάγιερς ερωτώμενος για τον αν τελικά μόνο οι κομμουνιστές έκαναν αντίσταση – όπως συχνά προπαγάνδιζαν στελέχη της αριστεράς- δίνει την εξής απάντηση:

“Αυτό δεν είναι καθόλου ακριβές. Θα αναφερθώ στις προσωπικές μου εμπειρίες μια και ήμουνα τότε αρχηγός της Βρεταννικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα, από το φθινόπωρο του 1942 έως το καλοκαίρι του 1943.Ο ΕΛΑΣ, το στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ, δεν ήταν κατ’ ουδένα τρόπο ο μόνος που πολέμησε κατά των Γερμανών. Ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ πολέμησαν εξ ίσου γενναία και πολύ συχνά η συνεισφορά τους, στην πολεμική προσπάθεια των Συμμάχων ήταν πιο σημαντική από την προσφορά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Κι αυτό γιατί το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ περίμενε πάντα τις πολιτικές οδηγίες για το τι συνέφερε την ηγεσία να κάνουν ώστε να βρεθούν κατά το τέλος του πολέμου στην καλύτερη δυνατή θέση και να καταλάβουν την εξουσία. Αντίθετα ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ ενδιαφέρονταν κυρίως να βοηθήσουν τους συμμάχους να κερδίσουμε τον πόλεμο”.

Ιδιαίτερη αξία έχει και ένα ακόμη μέρος της συνέντευξης του Ταξίαρχου Μάγιερς που αναφέρεται στην προπαγάνδα της αριστεράς:

“[…] Το γεγονός ότι σήμερα, νεαροί καθηγητές Πανεπιστήμιων και δυστυχώς νεαροί δάσκαλοι διδάσκουν σε πανεπιστήμια και σχολεία ότι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν η μόνη ανιστασιακή οργάνωση που πολέμησε κατά των Γερμανών με θλίβει βαθύτατα, γιατί σαφώς δεν είναι αλήθεια. Όλος ο ελληνικός λαός, στο σύνολο του, πολέμησε κατά του εχθρού και αρκετοί από αυτούς κάτω από την αιγίδα του ΕΔΕΣ και της ΕΚΚΑ, αντιστασιακές οργανώσεις που συνεισφέρανε συχνά πολύ περισσότερα στην πολεμική προσπάθεια των Συμμάχων από τον ΕΛΑΣ. Τούτο δεν σημαίνει ότι υποτιμώ τις προσπάθειες του ΕΛΑΣ. Υπήρχαν περιπτώσεις που οι μαχητές έδειξαν μεγάλη γενναιότητα. Δυστυχώς, όμως, οι ηγέτες τους – όπως εξήγησα ήδη – δρούσαν πάντοτε υπολογίζοντας τι θα τους βοηθούσε ώστε να καταλάβουν την εξουσία μετά το τέλος του πολέμου, για να εγκαθιδρύσουν ένα κομμουνιστικό καθεστώς. Εν πάση περιπτώσει, ουσιαστικά, ολόκληρο το ελληνικό έθνος αντιστάθηκε στον εχθρό.

Ουίλλιαμ Τζόρνταν.

Εξαιρετικής σημασίας πρωτογενής πηγή είναι και το βιβλίο του Ουίλλιαμ Τζόρνταν “ΕΑΜ η αλήθεια για το Ελληνικό δράμα”, που κυκλοφόρησε το 1947. Ο Τζόρνταν ή Ταγματάρχης Μπίλ – όπως έμεινε γνωστός στο αντάρτικο- ήρθε στην Ελλάδα της κατοχής λίγο μετά την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Δεκαπέντε μήνες έδρασε στα βουνά της Ηπείρου και της Αιτωλοακαρνανίας γνωρίζοντας από πρώτο χέρι πρόσωπα και οργανώσεις. Βλέποντας τη στάση των τμημάτων του ΕΛΑΣ που άφηναν στο απυρόβλητο τους κατακτητές έγραψε στο βιβλίο του:

“Οι κομμουνιστές δεν είχανε καμμιάν όρεξη να χρησιμοποιήσουνε τους στρατιώτες τους για την απελευθέρωση της χώρας από τους Γερμανούς. Φυλάγανε τις δυνάμεις τους για κάτι που θεωρούσανε πολύ σπουδαιότερο: την κατάληψη της εξουσίας στην κατάλληλη στιγμή. Θέλανε προ παντός να είναι σε θέση να επιβάλουνε τη δική τους κυβέρνηση στην Ελλάδα ως τετελεσμένο γεγονός όταν θα έφευγαν οι Γερμανοί” (2).

Συνεχίζοντας αναφέρεται και στο διμέτωπο του Ζέρβα με Γερμανούς και ελασίτες:

“Κάθε φορά όπου οι δυνάμεις του Ζέρβα εμπλέκονταν σε αγώνα με τους Γερμανούς, οι συμμορίες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ χτυπούσανε προδοτικά τους μαχόμενους πατριώτες στα νώτα. Κάθε φορά όπου οι Γερμανοί εξαπέλυαν επίθεση εναντίον του Ζέρβα, επίθεση εναντίον του εξαπέλυαν ταυτόχρονα και οι κομμουνιστές” (3).

Ηχηρή απάντηση στα ψεύδη της ηγεσίας του ΕΛΑΣ περί συνεργασίας Ζέρβα – Γερμανών. Ο Τζόρνταν αναφέρεται αναλυτικά στην πολιτική του ΚΚΕ-ΕΑΜ περί κατασπίλωσης όλων όσων δεν συμφωνούσαν με τους σκοπούς του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση του Στέφανου Σαράφη. Από συνεργάτης των Ιταλών, φυλακισμένος από τον ΕΛΑΣ με διαπομπεύσεις, εξευτελισμούς, φτυσιές, με διασπορά φημών περί αποδεικτικών στοιχείων συνεργασίας του με τις δυνάμεις κατοχής που βεβαίως ήταν ανύπαρκτα, κατέληξε Στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ! Μέσα σε μία νύχτα οι κατηγορίες αποσιωπήθηκαν, ο Σαράφης μετατράπηκε σε λαϊκό αγωνιστή και οι κατηγορίες εναντίον του χαρακτηρίστηκαν ως λάθη και παρεξηγήσεις. Και ο Τζόρνταν τα αναφέρει αυτά, για να τονίσει το πόσο εύκολα η τότε κομμουνιστική προπαγάνδα δεν ήταν τίποτα άλλο πέρα από λασπολογία. Με την ίδια προπαγάνδα στράφηκε ο ΕΛΑΣ και κατά του Ζέρβα. Είχαν προηγηθεί τρεις περιπτώσεις προσέγγισης του αρχηγού του ΕΔΕΣ, από ηγετικά στελέχη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ μεταξύ των οποίων και ο Άρης Βελουχιώτης, με σκοπό να απορροφηθεί ο Ζέρβας, δίνοντάς του τη θέση που αργότερα πήρε ο Σαράφης. Ο Ζέρβας λοιπόν μετά την άρνησή του λοιδορήθηκε σαν συνεργάτης των κατοχικών δυνάμεων.

Ο Τζόρνταν που πολεμούσε την ίδια περίοδο με τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ έγραψε:

“Το αίμα μου βράζει και η αγανάκτηση με πνίγει όταν διαβάζω άρθρα ή ανταποκρίσεις ασυνείδητων, πουλημένων ή αμαθών δημοσιογράφων, που τόσο εύκολα δέχονται να επαναλάβουν το άτιμο κομμουνιστικό ψέμμα πως τα παλληκάρια ακριβώς εκείνα που πολεμήσανε τον εχθρό στην Ελλάδα, είναι Κουίσλινγκς και προδότες. Εγώ όμως τα γνώρισα από κοντά τα γενναία παιδιά του Ζέρβα. Τα είδα να αγωνίζονται και τα θαύμασα. Τα είδα ξυπόλητα, πεινασμένα, με κουρελιασμένα ρούχα, βρεμένα ως το κόκκαλο, να έρχωνται από κάθε γωνιά και άκρη της Ελλάδος, διασχίζοντας λόγγους και δάση και περνώντας πάνω από χιονισμένες βουνοκορφές, για να πολεμήσουνε τους Γερμανούς. Ωστόσο το μόνο επιχείρημα που μπορέσανε να προβάλλουν οι κομμουνιστές για να δικαιολογήσουνε την προδοσία τους, ήτανε πως οι ήρωες αυτοί “συνεργάζονταν” με τον εχθρό. Τί άλλο μπορούσανε να πούν; Δεν μπορούσαν, βέβαια, να ομολογήσουνε πως είχαν εξαπολύσει τον εμφύλιο πόλεμο στην Ελλάδα επειδή η ψηφοδόχος είχε αποδείξει πως ο Ελληνικός Λαός δεν ήθελε τον Κομμουνισμό” (4).

Κάνοντας λόγο για ψηφοδόχο ο Τζόρνταν αναφέρεται στις εκλογές που έλαβαν χώρα στην Ελεύθερη Ελλάδα την περίοδο Αυγούστου-Σεπτεμβρίου 1943, όπου απέδειξαν τη μικρή υποστήριξη του λαού στο ΕΑΜ ακόμη και σε περιοχές ολοκληρωτικά ελεγχόμενες από αυτό.Ο Τζόρνταν όμως δεν μένει μόνο εκεί. Αναφέρεται και στις προμήθειες που στάλθηκαν από τους Βρετανούς, σε λίρες, οπλισμό και πυρομαχικά. Είναι γνωστό σήμερα ότι μεγάλο μέρος του οπλισμού που χρησιμοποιήθηκε από τον ΕΛΑΣ στη μάχη της Αθήνας, τον Δεκέμβρη του 1944, είχε αποθηκευθεί από την πρώτη στιγμή για τον σκοπό αυτό. Δεν χρησιμοποιήθηκε δηλαδή για πόλεμο κατά των Γερμανοιταλών. Μας ενημερώνει:

“Εμείς που αγωνιστήκαμε στην Ελλάδα κατά την κατοχή, ξέραμε πως ο ΕΛΑΣ ζητούσε όπλα και πυρομαχικά μόνο για τον εμφύλιο πόλεμο που προετοίμαζε.[…] Το σφάλμα του Τσώρτσιλ ήτανε που επέτρεψε να δοθούν όπλα και σφαίρες σε μιάν εγκληματική συμμορία, στο προδοτικό ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Εμείς ξέραμε πολύ καλά πως το μεγαλύτερο μέρος των όπλων και πυρομαχικών που ρίχνανε τ΄αεροπλάνα μας, αποθηκεύονταν για την κόκκινη “Μεγάλη Μέρα”. Γι΄αυτό αποκαλώ το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ προδοτική οργάνωση. Γι΄αυτό καταγγέλω τους κομμουνιστές ως συμμάχους των Γερμανών. Αν το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είχε αληθινά αγωνιστή με τις ανταρτικές ομάδες του εναντίον των Γερμανών, οι Γερμανοί θα βρίσκονταν στην ανάγκη να συγκεντρώσουνε διπλάσιες στρατιωτικές δυνάμεις στην Ελλάδα. Την εποχή όμως εκείνη, δεν ήταν σε θέση ν΄αποσύρουν ούτε ένα λόχο από τ΄άλλα μέτωπα. Έτσι, θα υποχρεώνονταν να εγκαταλείψουνε την Ελλάδα ένα χρόνο τουλάχιστον νωρίτερα. Οι Έλληνες κομμουνιστές πρέπει να καθίσουν στο σκαμνί για την παράταση της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα” (5).

Σχετικά με τη δράση του ΕΛΑΣ, ο Θέμης Μαρίνος στο εξαιρετικά τεκμηριωμένο έργο του “Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης” αναφέρει την περιορισμένη δράση του ΕΛΑΣ κατά των κατακτητών ήδη από τις αρχές του 1943. Επιπλέον, στο θέμα των εξοπλισμών των οργανώσεων ο κ. Μαρίνος επισημαίνει πως ο ΕΛΑΣ κατά περιόδους είχε μικρότερο ποσοστό εξοπλισμού προερχόμενο από την Βρετανική Αποστολή ακριβώς για τον λόγο ό,τι δεν παρουσίαζε σοβαρές πολεμικές επιχειρήσεις στη δυτική Ελλάδα. Για την ακρίβεια ο κ. Μαρίνος έγραψε:

“… ο ΕΛΑΣ δεν είχε σοβαρές πολεμικές δραστηριότητες εκτός από περιστασιακές μικροσυμπλοκές. Σχετικά, ο Τόμ Μπάρνες αναφέρει στην εμπιστευτική έκθεσή του προς το ΓΣΜΑ (CCA/108/13.6.44 – σελ. 4) ότι ο ΕΛΑΣ τις μεγαλοποιούσε στα χαρτιά και στην προπαγάνδα του. Και συνεχίζει: ” σε μια επιδρομή 200 Γερμανών από την Γκότιστα στη Χώσεψη ο ΕΛΑΣ διεκδίκησε ότι σκότωσε 1200 ενώ είδα να φεύγει ο ΕΛΑΣ χωρίς να ρίξει ντουφεκιά” (6).

Για την αποφυγή μαχών με τον εχθρό, που μετά η κομμουνιστική προπαγάνδα παρουσίασε ως σκληρές και αιματηρές μάχες του ΕΛΑΣ κάνει λόγο και ο Καπετάν Έκτορας στην έκθεσή του, που δημοσιεύθηκε αυτούσια από την Γρηγόρη Φαράκο στο β’ τόμο του έργου του “Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία”. Δεν θα επεκταθώ γιατί στο άρθρο αυτό, όπως έγραψα, θα ασχοληθούμε μόνο με βρετανικές μαρτυρίες.

Θέμης Μαρίνος.

 Η αντισυμμαχική στάση του ΕΛΑΣ στον αγώνα κατά του ολοκληρωτισμού, φαίνεται ξεκάθαρα στην πολιτική που ακολούθησε η ηγεσία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ την περίοδο του φθινοπώρου του 1943. Μετά την συνθηκολόγηση της Ιταλίας, ο ΕΛΑΣ εξαπέλυσε γενικό εμφύλιο πόλεμο. Ο Γουντχάουζ εξιστορεί αναλυτικά στο Μήλο της Έριδος (σελ. 240-257) όλη τη στάση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, καθώς και τη συμφωνία εκεχειρίας του με τους Γερμανούς με στόχο να τελειώνει και με τον Ζέρβα κάτι που τελικά δεν κατόρθωσε. Αναλυτικά αποσπάσματα έχω παραθέσει στα άρθρα περί της δήθεν συνεργασίας του Ναπολέοντα Ζέρβα με τους Γερμανούς.

Την ίδια όμως περίοδο (Οκτώβριος ’43) οι Βρετανοί αντέδρασαν έντονα στη συμπεριφορά αυτή του ΕΛΑΣ. Τόσο ο ίδιος ο Τσώρτσιλ μέσα από την Βουλή των Κοινοτήτων, όσο και άλλα πρόσωπα της κυβέρνησης όπως ο Άντονυ Ήντεν μέσα από το BBC κατηγόρησαν το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και συγκεκριμένα τον Βελουχιώτη σαν εγκληματία πολέμου. Μάλιστα, όπως γράφει ο Θέμης Μαρίνος το ΕΑΜ που έλεγχε απόλυτα τα ραδιόφωνα δεν άφηνε να περάσουν αυτές οι ειδήσεις (7). Ο Έλληνας αξιωματικός της Συμμαχικής αποστολής αναφέρει ξεκάθαρα πως “οι σχέσεις της Αποστολής με το ΕΑΜ είχαν βυθισθεί στο κατώτερο σημείο, αφού κατήγγειλε δημόσια τον ΕΛΑΣ για εξευτελισμό της αντιστάσεως κατά του κοινού εχθρού” (8).

Ανάλογες αντιδράσεις υπήρξαν από τον στρατηγό Ουίλσον, τον Έντυ Μάγιερς μέσω τηλεγραφημάτων. Μέχρι και ρίψεις προκηρύξεων από συμμαχικά αεροσκάφη, προς τους αντάρτες του ΕΛΑΣ, πραγματοποιήθηκαν ώστε να στρέψουν τα όπλα κατά των Γερμανών και να πάψουν να υπακούν στις διαταγές του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ που ευθυνόταν για τον πρώτο εμφύλιο πόλεμο.

Βλέπουμε λοιπόν, ότι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ αγιοποιήθηκε σε υπερβολικό βαθμό από την κομματικά στρατευμένη ιστοριογραφία. Η επιλεκτική παράθεση και η προβολή μόνο εαμικών πηγών αποδεικνύει τους σκοπούς της αριστερής ιστοριογραφίας που έχει ως στόχο τη διαστρέβλωση της αλήθειας προφανώς για πολιτικά κίνητρα. Δεν εξηγείται αλλιώς η πλήρης αποσιώπηση των συμμαχικών πηγών. Εκτός και αν κάποιοι διαλέγουν με κριτήρια ποιες πηγές εξ υμνούν τον ΕΛΑΣ και ποιες όχι. Κατά τη γνώμη μου είναι απαράδεκτο από τον οποιονδήποτε να μπερδεύει τα πολιτικά-κομματικά οφέλη με την ιστορία.

 

Πηγές – Σημειώσεις:

1) Ο Ελληνικός εμφύλιος και το διεθνές κομουνιστικό σύστημα, Νίκος Μαραντζίδης-Κώστας Τσιβός, σ. 26.
2) ΕΑΜ, η αλήθεια για το Ελληνικό δράμα, Ουίλλιαμ Τζόρνταν, σ. 17.
3) ο.π. σ.19-20.
4) ο.π. σ.42.
5) ο.π. σ. 31.
6) Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης, τόμος Β’, Θέμης Μαρίνος, σ. 168.
7) ο.π. σ. 246.
8) ο.π. σ. 254.