Το μαρτυρικό τέλος του Μητροπολίτη Σμύρνης, Χρυσοστόμου

 

  Με αφορμή το “αντιρατσιστικό νομοσχέδιο” και τις αναφορές ορισμένων για βιαιότητες που διέπραξε μόνον ο Ελληνικός στρατός έναντι του ντόπιου τουρκικού πληθυσμού, θεώρησα απαραίτητο να αναρτήσω ένα άρθρο για το φρικτό τέλος της ηγετικής φυσιογνωμίας του Ελληνικού στοιχείου της Ιωνίας, του ηρωικού Μητροπολίτη Σμύρνης, Χρυσοστόμου. Ο Χρυσόστομος έφτασε στην Σμύρνη τον Μάιο του 1910. Από την πρώτη στιγμή υπήρξε κάτι παραπάνω από ένας Μητροπολίτης, ήταν η κεφαλή του απελευθερωθέντος ιωνικού πληθυσμού [1]. Έδωσε ώθηση στην παιδεία, έχτισε σχολεία, ιδρύματα, ανασυγκρότησε αθλητικούς συλλόγους, κατασκεύασε νέο μητροπολιτικό μέγαρο, ήταν πάντα δίπλα στο ποίμνιό του μέχρι το τέλος. Ο ηρωισμός του και η προσφορά του στο έθνος είχε ξεκινήσει ήδη από την εποχή που ήταν Μητροπολίτης Δράμας, την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα.
Όταν άρχισε η σύμπτυξη του μετώπου που οδήγησε στην υποχώρηση του ελληνικού στρατού και στην καταστροφή του μικρασιατικού ελληνισμού, ο Χρυσόστομος βρέθηκε από την πρώτη στιγμή δίπλα στο δοκιμαζόμενο λαό του. Προσπαθούσε να εμψυχώσει το ποίμνιό του, χαρακτηριστικός είναι ένας λόγος του: “Η Θεία Πρόνοια, δοκιμάζει την πίστιν μας και το θάρρος μας και την υπομονή μας την ώραν αυτήν. Αλλ΄ο Θεός δεν εγκαταλείπει τους χριστιανούς. Εις τας τρικυμίας αναφαίνεται ο καλός ναυτικός και εις τας δοκιμασίας ο καλός Χριστιανός. Προσεύχεσθε και θα παρέλθη το ποτήριον τούτο. Θα ιδώμεν πάλιν καλάς ημέρας και θα ευλογήσωμεν τον Θεόν. Θαρρείτε ως εμπρέπει εις καλούς χριστιανούς”. Την ίδια στάση κράτησε και τις μέρες που οι τσέτες του Κεμάλ έσφαζαν και βίαζαν μέσα στη Σμύρνη. Δεν εγκατέλειψε τον ελληνικό πληθυσμό την ώρα που όλοι βιάζονταν να ανέβουν στο κατάστρωμα του πλοίου που θα τους πήγαινε απέναντι. Όταν ο αρχιεπίσκοπος των Καθολικών τον ενημερώνει ότι του χει εξασφαλίσει θέση του απαντά συνειδητά: “Παράδοσις του ελληνικού κλήρου αλλά και χρέος του καλού ποιμένος είναι να παραμείνη με το ποιμνιόν του”.
Την ίδια μέρα, εισέρχεται στην Σμύρνη, ο ορκισμένος εχθρός του Χρυσοστόμου, στρατηγός Νουρεντίν Μπέης. Πρώτη του ενέργεια ήταν να επιστρατεύσει με καταναγκαστικό τρόπο όλους τους Έλληνες και Αρμένιους ηλικίας 18-45 ετών, ώστε να σταλούν στην ενδοχώρα για καταναγκαστική εργασία στα Τάγματα Εργασίας, μέχρι να οδηγηθούν στον θάνατο από την εξάντληση, την πείνα και τη δίψα. Παράλληλα, κάλεσε τον Χρυσόστομο στο γραφείο του για μια τυπική ανάκριση. Αυτές ήταν οι τελευταίες στιγμές του Μητροπολίτη. Ακολούθως βγαίνοντας παραδόθηκε από τον Νουρεντίν στον τουρκικό όχλο. Ας δούμε πως περιέγραψαν τον θάνατο του Χρυσοστόμου, διάφορες ξεχωριστές προσωπικότητες, πολλοί εκ των οποίων υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες του βασανισμού του. Ο Τζόρτζ Χόρτον, Αμερικανός πρόξενος της Σμύρνης αναφέρει: “Οι διηγήσεις ως προς τον τρόπο με τον οποίο πέθανε ο Χρυσόστομος ποικίλλουν. Το σίγουρο όμως είναι ότι βρήκε το τέλος του στα χέρια του τουρκικού όχλου. Ένας Τούρκος αξιωματικός και δύο στρατιώτες πήγαν στα γραφεία της Μητρόπολης και τον πήραν να τον πάνε στον Νουρεντίν Πασά, τον Τούρκο αρχιστράτηγο ο οποίος, όπως λένε, είχε συλλάβει το τρομερό σχέδιο να τον παραδώσει στον φανατικό όχλο για να τον κάνει ό,τι ήθελε. Δεν υπάρχουν αρκετές αποδείξεις για αυτό αλλά παραμένει γεγονός ότι ο Αρχιεπίσκοπος σκοτώθηκε από τον όχλο. Τον έφτυσαν, του ξερίζωσαν τα γένια, τον χτύπησαν, τον μαχαίρωσαν μέχρι θανάτου κι ύστερα τον έσυραν στους δρόμους. Το μόνο του αμάρτημα ήταν ότι υπήρξε ένας ευφραδής Έλληνας πατριώτης που πίστευε στην εξάπλωση της φυλής του και εργαζόταν για το σκοπό αυτόν” [2].

Ο πολεμικός ανταποκριτής, Κώστας Μισαηλίδης, το 1925 εξέδωσε όσα είδε και έζησε ο ίδιος τις μαρτυρικές ημέρες για τον Ελληνισμό της Ιωνίας. Στο φυλλάδιο “Η καταστροφή και οι τελευταίες ημέρες της Σμύρνης” έγραφε για το τέλος του Χρυσοστόμου: “Του έβγαλαν με ξιφολόγχη τα μάτια , του έκοψαν τ΄αυτιά και τη γλώσσα. Τον έσυραν από τα γένεια και τα μαλλιά. Γύρω απ’ το σώμα του έστησεν η απάνθρωπη, η αφάνταστη βάρβαρη τουρκική μανία τον πιό φρικτό χορό. Δεν άφησαν τίποτε το σκληρό και το εξευτελιστικό που να μην το κάμουν στο αφανισμένο και μισοσκοτωμένο κορμί του Χρυσοστόμου. Κι εσύρθηκεν έτσι, ως τους Ικί – Τσεσμέ, ο γέρων Μητροπολίτης Σμύρνης, κατακομματιασμένος. Από το κορμί του, εκεί, το μεθυσμένο από κτηνωδία πλήθος πήρε ένα κομμάτι σάρκας του Χρυσοστόμου για φυλακτό ματωμένο. Το κεφάλι του με βγαλμένα τα μάτια, κομμένα τ΄αυτιά και τη γλώσσα,  με τα γένεια ξερριζωμένα και μαύρο από το ξύλο, αιματοστάλαχτο το έμπηξαν στην πατερίτσα του και η πομπή μαινόμενη από βλασφήμιες και σαρκασμό, το περιέφερε στους Τουρκομαχαλάδες” [3].
Το ίδιο σημαντική και αξιόπιστη μαρτυρία, σαν τις παραπάνω, είναι και αυτή του Γάλλου ιστορικού και δημοσιογράφου Ρενέ Πυώ, που έφτασε στη Σμύρνη το 1919 σαν απεσταλμένος της εφημερίδας “Le Temps” και έζησε άμεσα τα γεγονότα μέχρι και την καταστροφή. Γράφει ο Πυώ: “… Ο αξιωματικός που συνόδευε τον Χρυσόστομο, τον οδήγησε μπροστά στον Νουρεντίν. Σε δέκα λεπτά, και ενώ ο Χρυσόστομος κατέβαινε, βγήκε στο μπαλκόνι του κτιρίου ο Νουρεντίν πασάς, ο οποίος απευθύνθηκε στους χίλιους με χίλιους πεντακόσιους μουσουλμάνους, άνδρες και γυναίκες, που βρίσκονταν στην πλατεία. Τους είπε ότι τους παραδίδει το μητροπολίτη, προσθέτοντας χαρακτηριστικά τις φράσεις: “Αν σας έκανε καλό, να του το ανταποδώσετε. Αν σας έκανε κακό, να του κάνετε και σείς κακό!” Ο όχλος άρπαξε χωρίς χρονοτριβή το μητροπολίτη και τον οδήγησε λίγο πιο πέρα, μπροστά στο κομμωτήριο του Ismail ενός Ιταλού προστατευόμενου. Εκεί σταμάτησαν και τον έντυσαν με μία άσπρη μπλούζα που πήραν από τον κομμωτή. Άρχισαν αμέσως να τον χτυπούν λυσσασμένα με γροθιές και με ξύλα, και να τον φτύνουν στο πρόσωπο. Του τρύπησαν με μαχαιριές το σώμα, του ξερίζωσαν τη γενειάδα, του έβγαλαν τα μάτια, του έκοψαν τη μύτη και τα αυτιά” [4].

Το δημοσίευμα της Ζαμάν. Στο πανό αναγράφεται στο τουρκικά “13-18 Σεπτεμβρίου 1922. Τιμούμε την μνήμη των απολεσθέντων συντρόφων μας κατά την πυρκαγιά της Σμύρνης”.

Ο θάνατος ή μάλλον η φρικιαστική δολοφονία του Χρυσοστόμου αποτέλεσε το επιστέγασμα της γενοκτονίας και του ξεριζωμού των Ελλήνων της Ιωνίας, σαν απόρροια της εκκαθαριστικής πολιτικής του Κεμάλ. Ο Σαράντος Καργάκος έγραψε πως οι Τούρκοι δολοφόνησαν τον Χρυσόστομο “γιατί στο πρόσωπό του έβλεπαν τον πιο επίφοβο αντίπαλο, σκότωσαν τον άνθρωπο που την επαύριο της καταστροφής, θα γινόταν ο νέος πολιτικός και εν ταυτώ θρησκευτικός ηγέτης του Ελληνισμού” [5]. Δυστυχώς όμως, υπάρχουν ακόμη ορισμένοι που θεωρούν ότι δεν υπήρξε γενοκτονία κατά του Ελληνισμού. Είχαμε δει μια τέτοια άποψη σε παλαιότερη ανάρτηση. Η καλύτερη απάντηση ωστόσο έρχεται από Τούρκους ιστορικούς στο βίντεο αυτό της ιστοσελίδας Μηχανή του Χρόνου.
Παράλληλα, πριν λίγες μέρες έλαβε χώρα στη πόλη της Σμύρνης, τελετή αφιερωμένη στις σφαγές και τις διώξεις που συνέβησαν κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής καταστροφής. Μάλιστα, η εφημερίδα Ζαμάν αφιέρωσε και σχετικό ρεπορτάζ. Οι γείτονες αρχίζουν δειλά δειλά και ομολογούν την αλήθεια. Ας ελπίσουμε το ίδιο να πράξουν και οι εγχώριοι ανιστόρητοι αμφισβητίες…

Παραπομπές:

1) Σαράντος Καργάκος, Η Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922, από το έπος στη τραγωδία, δ΄μέρος, σ. 270.
2) Τζόρτζ Χόρτον, Η μάστιγα της Ασίας, σ. 136-137.
3) Κώστας Μισαηλίδης, σ. 25-26.
4) Ρενέ Πυώ, Ο θάνατος της Σμύρνης.
5) Σαράντος Καργάκος, ό.π., σ 283.

Ιούνιος 1943, Σαραντάπορος ~ Ο ΕΛΑΣ πολεμά τους Γερμανούς

    Το καλοκαίρι του 1943 έλαβε χώρα η επιχείρηση “Animals”, που αποσκοπούσε να πείσει τις δυνάμεις κατοχής ότι επίκειται συμμαχική απόβαση στην Ελλάδα. Τα πολυήμερα σαμποτάζ στόχευαν την καταστροφή τηλεφωνικών επικοινωνιών, υποδομών, οδικών δικτύων, γεφυρών του εχθρού. Την διαταγή της επιχείρισης έλαβε ο αρχηγός της Συμμαχικής αποστολής, Ταξίαρχος Έντυ Μάγιερς, από το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής στις 29 Μαίου. Στο βιβλίο του “Η Ελληνική Περιπλοκή” ο Μάγιερς έγραψε: ” Στις 29 του Μάη, ενώ βρισκόμουν στην Αγία Τριάδα, έφτασε ένα ιστορικό σήμα από το Κάιρο. Απευθυνόταν προσωπικά σε μένα και με διέταζε να το κάψω αμέσως μόλις το αποκρυπτογραφήσω και το διαβάσω. Με πληροφορούσε ότι τη δεύτερη βδομάδα του Ιούλη, οι Σύμμαχοι θα έκαναν απόβαση στη Σικελία. Αρχίζοντας λοιπόν από την τελευταία εβδομάδα του Ιούνη το εκτεταμένο σαμποτάζ σ΄όλη την Ελλάδα, θα κάναμε τον εχθρό να πιστέψει ότι το μέρος της Μεσογείου που απειλούνταν με απόβαση ήταν αυτό. Θα συνεχίζαμε τη δράση μας σε όλα τα συγκοινωνιακά πόστα ώσπου να μάθουμε ότι η απόβαση στη Σικελία είχε γίνει”. Έτσι σύμφωνα με τις οδηγίες του Καίρου, την τελευταία βδομάδα του Ιουνίου θα ξεκινούσαν τα σαμποτάζ και θα εντείνονταν έως ότου επιτευχθεί η απόβαση των συμμάχων στη Σικελία την δεύτερη βδομάδα του Ιουλίου. Μόνο ο Μάγιερς και ο Κρίς Γουντχάουζ γνώριζαν ότι η απόβαση θα πραγματοποιηθεί στη Σικελία. Στις επιχειρήσεις θα συμμετείχαν αντάρτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, υπό τις οδηγίες των Βρετανών αξιωματικών. Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με την μάχη του Σαρανταπόρου, όπου δυνάμεις του ΕΛΑΣ έστησαν ενέδρα σε γερμανική μηχανοκίνητη φάλαγγα και τις προκάλεσαν μεγάλες απώλειες.
             Στα πλαίσια της επιχείρησης “Animals”, το Αρχηγείο βόρειας Θεσσαλίας του ΕΛΑΣ, με αρχηγούς τον υπολοχαγό Πεζικού Θεόδωρο Καλλίνο – “Αμάρμπεη” και τον Γεώργιο Βόγια  επιτέθηκαν στα στενά του Σαρανταπόρου, σε γερμανική φάλαγγα που κινούνταν προς τη Λάρισα, το βράδυ της 21ης Ιουνίου 1943. Προηγουμένως υπήρχε πληροφορία ότι το βράδυ εκείνης της μέρας γερμανική φάλαγγα θα εκινείτο από Κοζάνη προς Λάρισα. Στην ενέδρα έλαβαν μέρος 300 αντάρτες του μόνιμου αλλά και του εφεδρικού ΕΛΑΣ. Πρώτο δέχθηκε τα πυρά των ανταρτών ένα αυτοκίνητο στο οποίο επέβαιναν δύο Γερμανοί αξιωματικοί. Παρά την έντονη επίθεση κατάφερε να επιστρέψει στα Σέρβια και να ενημερώσει σχετικά για τη συμπλοκή. Έτσι λίγα λεπτά μετά, ενισχυμένες δυνάμεις των Γερμανών, με έναν λόχο της 117ης Μεραρχίας Κυνηγών επέστρεψαν στον Σαραντάπορο αλλά η δυναμική των ριπών των ανταρτών συνεχίστηκε με αμείωτη ένταση. Οι συμπλοκές έληξαν τέσσερις ώρες μετά και οι απώλειες των Γερμανών ήταν σημαντικές. Μεταπολεμικά ωστόσο, αντάρτες του ΕΛΑΣ που έλαβαν μέρος στη μάχη έδωσαν διαφορετικές εκδοχές σχετικά με τις απώλειες του εχθρού και τα λάφυρα πολέμου που καρπώθηκε ο νικητής μετά τη μάχη. Σύμφωνα με τις περισσότερες μαρτυρίες σκοτώθηκαν 23 Γερμανοί ενώ παραδόθηκαν 74 Γερμανοί αξιωματικοί και στρατιώτες με τον επικεφαλής τους, ανθυπολοχαγό Εστερμπάουρερ. Μετά από λίγες μέρες οι αιχμάλωτοι εκτελέστηκαν. Από την μεριά τους οι Γερμανοί αντέδρασαν άμεσα και κατέστραψαν ολοσχερώς χωριά της ευρύτερης περιοχής. Η γερμανική αναφορά της 26ης Ιουνίου αναφέρει: “Στις 21.6.1943, μια φάλαγγα φορτηγών της 117 Μεραρχίας αποτελούμενη από 64 οχήματα και 108 άνδρες, ερχόμενη από το Σιμιτλή της Βουλγαρίας έπεσε σε καλά οργανωμένη ενέδρα τουλάχιστον 100 ανδρών με πολυβόλα και όλμους, στο δρόμο Ελλασόνας – Κοζάνης, κοντά στην οροθετική γραμμή των υψωμάτων Βίγλα (υψ. 1138) και Κόκα (υψ. 1185). Ο δρόμος είχε υπονομευθεί με εκρηκτικά τα οποία ανατίναξαν και κατέστρεψαν τη γέφυρα του Σαρανταπόρου από την οποία επρόκειτο να διέλθει η φάλαγγα. Τα οχήματα βρέθηκαν κάτω από σφοδρά πυρά και τυλίχθηκαν στις φλόγες. Η μονάδα συνοδείας ενεπλάκη σε σφοδρή μάχη διάρκειας οχτώ ωρών που οδήγησε σε μεγάλες απώλειες λόγω του εντελώς απρόσφορου εδάφους. Νωρίς το πρωί της 22.6.1943, επτά διαφυγόντες της μάχης ανέφεραν για την ενέδρα και τις σοβαρές συνέπειές της. Αεροπορική αναγνώριση και αεροφωτογράφιση επιβεβαίωσαν την εξόντωση της φάλαγγας. Μια μονάδα αναγνώρισης του μηχανικού με τεθωρακισμένα οχήματα και ενισχύσεις από το Απόσπασμα Μάχης Εμπερλάιν έφτασε το πρωί της 23ης στο σημείο της ενέδρας και διαπίστωσε τα εξής: όλα τα οχήματα είχαν πυρποληθεί και μόνο ελάχιστα πράγματα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ξανά. Η γέφυρα του Σαρανταπόρου είχε καταστραφεί ολοσχερώς. Ένας τρυματίας διασώθηκε, 10 νεκροί βρέθηκαν επί τοπου ενώ από τους υπόλοιπους στρατιώτες δεν βρέθηκε όυτε ίχνος”.  Στο ημερολόγιο της Ανωτάτης διοικήσεως της Βέρμαχτ αναφέρεται για τη μάχη του Σαρανταπόρου, με ημερομηνία 22 Ιουνίου: “…Στην οδική αρτηρία νοτιοανατολικά των Σερβίων, συμμορίαι επετέθησαν εναντίον φάλαγγος εξ 118 ανδρών και 64 καμιονίων. Μέρος των οχημάτων κάηκε…”. Ενώ στις 23 Ιουνίου επιβεβαιώνει: “… Αεροφωτογραφίαι επιβεβαιώνουν την καταστροφή της μηχανοκινήτου φάλαγγος εις τα ΝΑ των Σερβίων”. Το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής απέστειλε συγχαρητήριο τηλεγράφημα που ανέφερε: “Αρχηγείο ΕΛΑΣ Χασίων, Διαβιβάσατε τον θαυμασμό μου και τα θερμά συγχαρητήρια εις όλους τους αρχηγούς και οπλίτας του ΕΛΑΣ δια το ηρωϊκόν αποτέλεσμα μάχης Σαρανταπόρου. Συμμαχικόν Στρατηγείον Μέσης Ανατολής, Ουίλσων”.
            Η επιχείρηση αυτή του ΕΛΑΣ αποτέλεσε μία σημαντική επιτυχία της οργάνωσης στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Κάθε χρόνο στην ευρύτερη περιοχή πραγματοποιούνται εορταστικές εκδηλώσεις από τους τοπικούς φορείς, εις ανάμνησιν της μάχης του Σαρανταπόρου. Η αντικειμενική αλήθεια είναι ότι ο ΕΛΑΣ σε περιοχές όπου δεν υπήρχαν άλλες εθνικές οργανώσεις δρούσε αξιόπιστα, όπως ομολογούν πολλοί Βρετανοί αξιωματικοί της Συμμαχικής αποστολής. Αντιθέτως όπου θεωρούσε ότι “απειλούνταν” οι μεταπελευθερωτικοί στόχοι του έθετε άλλες προτεραιότητες. Επι παραδείγματι, κατά την διάρκεια της επιχείρησης “Animals” στην Ήπειρο, δυνάμεις του ΕΛΑΣ απέφυγαν τη σύγκρουση με τον κοινό εχθρό. Ο Danid Wallace έγραψε στην απόρρητη έκθεσή του για τη στάση του ΕΛΑΣ: “Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είναι κακά εκπαιδευμένοι και απειθάρχητοι. Πολλοί από τους Βρετανούς αξιωματικούς – συνδέσμους θα πρόσθεταν ότι λίγοι απ΄αυτούς προτίθενται σοβαρά να πολεμήσουν τον Άξονα. Σίγουρα, δεν συμμετείχαν στη τελευταία σειρά των επιχειρήσεων για την καταστροφή των μέσων επικοινωνίας του εχθρού, πρίν ακριβώς από την απόβαση στη Σικελία. Όλη η δουλειά έγινε από τους ίδιους τους Βρετανούς αξιωματικούς”. Ο Wallace έζησε αυτή την περίοδο στην Ελλάδα και στην έκθεσή του αναφέρει τις εντυπώσεις του και τα όσα έζησε δίπλα στον ΕΛΑΣ, στον ΕΔΕΣ και στην ΕΚΚΑ. Έχει δίκιο όταν αναφέρει ότι “όλη η δουλειά έγινε από τους Βρετανούς” υπό την έννοια ότι αυτοί οργάνωσαν τα επιχειρησιακά σχέδια των σαμποτάζ. Από την άλλη ωστόσο θα ήταν πραγματικά άδικο να μην τονίσουμε τη συμβολή των αντιστασιακών οργανώσεων στις επιχειρήσεις αυτές. Χωρίς τους αντάρτες δεν θα μπορούσαν να επιτύχουν τα σαμποτάζ. Εξαιρετικής σημασίας ωστόσο, αποτελεί και η άποψη του Έντυ Μάγιερς, όπως αποτυπώνεται στην αδημοσίευτη έκθεσή του “Inside Greece”: ” […] Παρ΄όλο που την εποχή της επιχείρησης “Animals” διαθέταμε κάπου 20.000 οπλισμένους μόνιμους αντάρτες – από αυτούς 15.000 ανήκαν στον ΕΛΑΣ και οι υπόλοιποι 5.000 στον ΕΔΕΣ-, επιπρόσθετα δε και 80.000 εφεδρικούς στα χωριά, δεν χρησιμοποιήσαμε περισσότερους από 1.000, συνολικά αντάρτες. Σχεδόν σε κάθε περίπτωση οι ανατινάξεις έγιναν από Βρετανούς αξιωματικούς, καμιά φορά με τη βοήθεια επιλεγμένων ανταρτών. Σε μια ή δύο περιπτώσεις οι αντάρτες πράγματι πολέμησαν καλά, συγκεκριμένα δε στο πέρασμα του Σαρανταπόρου – αυτή υπήρξε η μόνη περίπτωση που ο ΕΛΑΣ έδρασε αξιόπιστα – και στην Ήπειρο, όπου χρησιμοποιήθηκαν δυνάμεις του Ζέρβα”. Βλέπουμε λοιπόν, ότι ο ΕΔΕΣ στην Ήπειρο και ο ΕΛΑΣ στο Σαραντάπορο συμμετείχαν ενεργά στις επιχειρήσεις του καλοκαιριού του ’43. Τελειώνοντας θεωρώ πρέπον να κλείσω το άρθρο με αποσπάσματα της επιστολής του καπετάν “Αμάρμπεη”, Θεόδωρου Καλλίνου, προς τον τότε υπουργό Εθνικής Αμύνης Ευάγγελο Αβέρωφ, τον Ιούνιο 1978. Πρίν την επιστολή, καλό θα ήταν να αναφέρουμε δυό λόγια για τον “Αμάρμπεη”. Ήταν ο πρώτος μόνιμος αξιωματικός του Ελληνικού στρατού που οργανώθηκε στον ΕΛΑΣ, βετεράνος της Μάχης της Κρήτης. Με την ένταξή του στον ΕΛΑΣ, ανέλαβε καπετάνιος του 5ου Συντάγματος Βόρειας Θεσσαλίας, της XVI Ταξιαρχίας και της ΧΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Κατά την διάρκεια του εμφυλίου διετέλεσε διοικητής Ταξιαρχίας και Επιτελάρχης Μεραρχίας του Δημοκρατικού στρατού.

             Μέρος της επιστολής του Καπετάν “Αμάρμπεη”, από τα Σκόπια:” Σαν πρώην μόνιμος αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού και αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης, γνωρίζοντας από τη πολύχρονη πείρα την εξαιρετική σημασία που έχει για τη νίκη η εμπιστοσύνη των μαχητών και βαθμοφόρων στους διοικητές τους και στην ανώτατη ηγεσία, τιμώντας τη μνήμη των αγωνιστών του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και των Πατριωτών, που έδωσαν τη ζωή τους στον Αγώνα κατά των ιταλογερμανοβουλγάρων κατακτητών, στη σημερινή κρίσιμη για τη Πατρίδα μας στιγμή, που τα εθνικά και λαϊκά συμφέροντα επιβάλλουν να προπαγανδισθεί σε διεθνή και τοπική κλίμακα η Εθνική Αντίσταση του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και να εκτιμηθεί όσο αξίζει η συνεισφορά της Ελλάδας στο κοινό Συμμαχικό Αγώνα 1941-45, για την αποκατάσταση της αλήθειας θεωρώ πατριωτικό και αγωνιστικό καθήκον μου να αναφέρω έστω και μερικά από τ΄ αναμφισβήτητα γεγονότα της περιοχής που αγωνίσθηκα και μόνον από την αρχή του ένοπλου αγώνα του ΕΛΑΣ, τα οποία αποδείχνουν τη σοβαρή συμβολή του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ στο Συμμαχικό Αγώνα για τη συντριβή του φασισμού: […] Στις 21 Ιούνη 1943 στο Σαραντάπορο βόρεια Ελασσώνας, εκτελώντας διαταγή του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, τα τμήματα του ΕΛΑΣ του Υπαρχηγείου Αμάρμπεη μ΄επικεφαλής τον υπολοχαγό Μπεζεριάνο Ανδρέα, το καπετάνιο δάσκαλο από το Λυκούδι Ελασσώνας Παπακωνσταντίνου Αποστόλη (Πανουργιά) και τον αντιπρόσωπο του ΕΑΜ Στάμκο Μήτσο (Ζωηρό) από τα Σέρβια, εξόντωσαν γερμανική φάλαγγα από 93 φορτηγά με 36 κούρσες, φορτωμένα με οπλισμό – πυρομαχικά – βαρέλια βενζίνης – εκρηκτικές ύλες και στρατιωτικό εφοδιασμό.Σε σκληρή τετράωρη μάχη σκοτώθηκαν 115 γερμανοί και πιάσθηκαν 82 αιχμάλωτοι, ανάμεσα στους οποίους 9 αξιωματικοί. Πάρθηκαν λάφυρα 12 πολυβόλα, 40 αυτόματα, 42 όλμοι, εκατοντάδες ντουφέκια και πιστόλια, κάσσες χειροβομβίδες. Τ΄αυτοκίνητα κάηκαν... Δυνάμεις Ιταλών από την Ελασσώνα χτυπήθηκαν στις Πλακόπετρες και Γερμανών από τα Σέρβια νικηφόρα αντιμετωπίσθηκαν με σοβαρές απώλειες. Επί δεκαήμερο η οδική αρτηρία Σέρβια – Ελασσώνα κλείσθηκε. Για ν΄ανοίξει τη συγκοινωνία ο στρατός κατοχής οργάνωσε σοβαρή εκκαθαριστική επιχείρηση με ιταλικές δυνάμεις από την Ελασσώνα και γερμανικές από τη Κοζάνη – Σέρβια. Τα τμήματα του ΕΛΑΣ προξένησαν στους επιδρομείς σοβαρές απώλειες. ΄Εκαψαν όλα σχεδόν τα χωριά της περιοχής στο πέρασμά τους οι κατακτητές. ΄Όμως ο ΕΛΑΣ εκπλήρωσε με τιμή την αποστολή, που του ανέθεσε το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής. Συνέβαλε στη παραπλάνηση της γερμανικής διοίκησης , δεν επέτρεψε την μεταφορά στρατευμάτων κατοχής από την Ελλάδα προς βορράν και βοήθησε στη συμμαχική απόβαση στη Σικελία”.

Πηγές: 

1) Έντυ Μάγιερς, Η Ελληνική Περιπλοκή.
2) Ντέιβιντ Ουάλλας, Βρετανική πολιτική και αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα.
3) Ιάσων Χανδρινός, ΕΛΑΣ, ο μεγαλύτερος στρατός της Εθνικής Αντίστασης, τόμος Β’.
4) Ντομινίκ Έντ, Οι Καπετάνιοι.
5) Χαράλαμπος Φλόκας, Εθνική Αντίσταση 1942-1945.
6) Θεόδωρος Καλλίνος, Ενότητα- Πολεμικά γεγονότα – γραπτά, τόμος Α’.  

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύθηκε στα Ιστορικά Τεκμήρια