Νικόλαος Χατζής: “Γιατί εγκατέλειψα το ΕΑΜ και τον Βελουχιώτη από το 1942”

Απόσπασμα από το βιβλίο του Γεωργίου Χ. Κόντου “Ιστορικαί αλήθειαι για την Εθνικήν Αντίστασιν των Ελλήνων”

Ο Νικόλαος Χατζής υπήρξεν πρωτοπόρος αγωνιστής του Άρη Βελουχιώτη και έλαβεν μέρος στο σαμποτάζ του Γοργοποτάμου ως ομαδάρχης με το ψευδώνυμο “Καραφωτιάς” και διεκρίθη δια την δράσιν του.

Στο τμήμα του Βελουχιώτη υπήρχον τότε δέκα ακόμη Χωροφύλακες διότι είχαν παραπλανηθή από τις ψευδολογίες του Άρη διότι ούτος παρουσιάσθη ως Ταγματάρχης του Ελληνικού Στρατού. Continue reading “Νικόλαος Χατζής: “Γιατί εγκατέλειψα το ΕΑΜ και τον Βελουχιώτη από το 1942””

Ο Δημήτριος Ψαρρός και το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ

 

 

του Ιωάννη Αθανασόπουλου

ιστορικού

 

Η σχέση του Δημητρίου Ψαρρού και του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων της ΕΚΚΑ με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν από την αρχή επεισοδιακή με τραγική κατάληξη την σφαγή του ιδίου και την οριστική διάλυση των δυνάμεών του, από τις ορδές του Άρη Βελουχιώτη τον Απρίλιο του 1944. Continue reading “Ο Δημήτριος Ψαρρός και το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ”

Ανατινάζοντας την γέφυρα του Γοργοποτάμου

Στο ιστολόγιο αυτό δεν συνηθίζω να αναδημοσιεύω κείμενα. Αυτή τη φορά όμως θεωρώ ότι αξίζει να δημοσιευθεί σε ελεύθερη μετάφραση το νόημα του άρθρου του ιστολογίου barneyspender.com. Το άρθρο αυτό αναφέρεται βέβαια στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Η ιδιαιτερότητά του έγκειται στην αναφορά του συγγραφέα για τη γνωριμία του με τον ηρωϊκό σαμποτέρ Θέμη Μαρίνο, που είναι από τις ηγετικές φυσιογνωμίες της Ελληνικής αντίστασης μέσω της Συμμαχικής Αποστολής.

Featured image

Στις 25 του Νοέμβρη του 1942, η συνδυασμένη λειτουργία μεταξύ των βρετανικών ειδικών δυνάμεων και των διαφόρων φατριών της ελληνικής αντίστασης πέτυχε την ανατίναξη τη γέφυρα του Γοργοποτάμου, πάνω από το πέρασμα Μπράλλου. Μίλησα με τον Θέμη Μαρίνο, το τελευταίο επιζών μέλος της αποστολής Harling. Το ένα πράγμα που μπορείτε να μάθετε για την ιστορία όπως σας μεγαλώνουν είναι ότι δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως ένας οριστικός λογαριασμός. Continue reading “Ανατινάζοντας την γέφυρα του Γοργοποτάμου”

Η μάχη της Νεράιδας, 30-31 Οκτωβρίου 1943

Πρόκειται για μια από τις πλέον γνωστές μάχες και τραγικές, ελέω του κατοχικού εμφυλίου, όπου δυνάμεις του Εκστρατευτικού Σώματος Ηπείρου του ΕΛΑΣ, υπό την διοίκηση και καθοδήγηση του Άρη Βελουχιώτη επιτέθηκαν στον ΕΔΕΣ, την ίδια στιγμή που η γερμανική μεραρχία Αλπινιστών της Εντελβάϊς στρεφόταν κατά των δυνάμεων του ΕΔΕΣ με σκοπό την πλήρη εξολόθρευσή του.

Η Νεράιδα σήμερα
Η Νεράιδα σήμερα

του Ιωάννη Β. Αθανασόπουλου

ιστορικού

Η μάχη της Νεράιδας αποτέλεσε μια από τις μαύρες στιγμές της κατοχής και της εθνικής αντίστασης. Υπήρξε η πιο τραγική στιγμή της διάρκειας του κατοχικού εμφυλίου. Έλαβε χώρα στις 30-31 Οκτωβρίου 1943. Το τραγικότερο της όλης υπόθεσης είναι πως παρόλο που υπήρξαν αλλεπάλληλες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών, αυτή έλαβε χώρα κανονικά σαν να μην υπήρχαν κατοχικά στρατεύματα.

Όπως είναι ευρέως γνωστό, ο κατοχικός εμφύλιος ξεκίνησε αποφασιστικά και προμελετημένα από την ηγεσία του ΚΚΕ-ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στις 9 Οκτωβρίου 1943. Στράφηκε προς όλες τις αντιστασιακές οργανώσεις, σε όλη την επικράτεια της χώρας, με στόχο την απόκτηση της εξουσίας, καθώς η ηγεσία του ΚΚΕ θεώρησε πως οι Γερμανοί ετοιμάζονταν προς αποχώρηση και ήθελαν να προλάβουν τις εξελίξεις. Continue reading “Η μάχη της Νεράιδας, 30-31 Οκτωβρίου 1943”

Ο κατοχικός εμφύλιος, οι αντιδράσεις του λαού, το ποίημα του Σικελιανού και οι εκκλήσεις των Συμμάχων

“Αχ πως το παθαν τούτο τα παιδιά μας. Αδέρφια να σκοτώνουνε τ’ αδέρφια… Τα παιδιά μου να σφάζουν τα παιδιά μου”

Άγγελος Σικελιανός, “Το μήνυμά της”, 19 Δεκεμβρίου 1943

Εφημερίδα Ακρόπολις

Featured image

του Ιωάννη Β. Αθανασόπουλου

ιστορικού

Στις 10 Οκτωβρίου 1943, ο ΕΛΑΣ μετά από πρωτοβουλία του ηγέτη του τότε ΚΚΕ, Γιώργη Σιάντου, εξαπολύει εμφύλιο πόλεμο κατά του ΕΔΕΣ και των υπολοίπων οργανώσεων σε όλο το χώρο της ελληνικής επικράτειας. Οι εμφυλιοπολεμικές ενέργειες όμως είχαν ξεκινήσει κατά των μη κομμουνιστικών οργανώσεων ήδη από τον Μάρτιο του ’43.

Το χειρότερο ήταν η στιγμή της εξαπόλυσης του εμφύλιου σπαραγμού, που αποφάσισε το ΚΚΕ και εφάρμοσε ο Άρης Βελουχιώτης. Οι Γερμανοί βρίσκονταν ακόμα μέσα στη χώρα και ετοίμαζαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των οργανώσεων. Μάλιστα οι επιχειρήσεις αυτές συνέπεσαν με τις επιθέσεις του ΕΛΑΣ κατά του ΕΔΕΣ, την περίοδο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου. Continue reading “Ο κατοχικός εμφύλιος, οι αντιδράσεις του λαού, το ποίημα του Σικελιανού και οι εκκλήσεις των Συμμάχων”

Αλήθειες για τον Γοργοπόταμο

Featured image

Γοργοπόταμος, 25-26 Νοεμβρίου 1942…. Η μεγαλύτερη στιγμή της ενωμένης αντίστασης των Ελλήνων! Κάποιοι ωστόσο 72 χρόνια μετά επιχειρούν να αλλοιώσουν το νόημα και την αλήθεια για την επιχείρηση αυτή. Με αφορμή λοιπόν την 72η επέτειο από την ηρωική βραδιά της 25ης προς 26ης Νοεμβρίου, θεωρούμε ότι πρέπει να τονίσουμε ιστορικές αλήθειες και μόνο. Όταν οι Βρετανοί σαμποτέρ έπεσαν στα βουνά της Γκιώνας προσπάθησαν να έρθουν σε επαφή με τους αντάρτες. Σύμφωνα με τον Θέμη Μαρίνο οι πρώτες πληροφορίες που δόθηκαν στην ομάδα του, από την SOE (MO4) δεν έκαναν λόγο για αναφορά σε ονόματα αντιστασιακών οργανώσεων παρά μόνο σε αντάρτες του Αλέκου Σεφεριάδη, του Καραλίβανου και του Ζέρβα. Το όνομα του αρχηγού του ΕΔΕΣ βέβαια δεν προστέθηκε με πρωτοβουλία των Ελλήνων πρακτόρων (Σεφεριάδης κλπ) αλλά από τον Μίμη Μπαρδόπουλο. Και αυτό γιατί όπως είναι γνωστό σήμερα πολλοί πράκτορες ήταν πολιτικοποιημένοι και άνθρωποι του ΕΑΜ.[1]
Μετά την επεισοδιακή απόβαση των μελών της επιχείρησης Χάρλινγκ σε ξεχωριστά γκρουπ ξεκίνησε και η αναζήτηση των ανταρτικών ομάδων. Ο Θέμης Μαρίνος περιέγραψε την πρώτη συνάντησή του με τον Άρη Βελουχιώτη: “Ο Νικηφόρος πράγματι ήταν πατριώτης, ασχέτως αν ήτανε τότε μέλος του ΚΚΕ, ο πατέρας του ήτανε βασιλικός. Λοιπόν, το θέμα ήτανε ότι ενθουσιάστηκε, μας αγκάλιασε και μας λέει: Πάμε στον καπετάνιο. Πήγαμε εκεί πέρα που ήτανε το κρησφύγετο του Άρη και εκεί συναντηθήκαμε. Επειδή ήταν 28 Οκτωβρίου εκείνη τη μέρα, εγώ του είπα καπετάνιε συγχαρητήρια για την 28η Οκτωβρίου της Αλβανίας. Και μου λέει: Και τι είναι αυτή η 28η Οκτωβρίου; Δεν είχε καταλάβει…Το χειρότερο είναι ότι μας έθεσε υπό κράτηση. Εκείνη τη στιγμή είχε υπό κράτηση και έναν Γερμανό αξιωματικό και μία διερμηνέα του. Τους οποίους απελευθέρωσε, τους άφησε να φύγουν, μάλλον για να μην τους δούμε εμείς. Μας έβαλε υπό κράτηση, προσποιούμενος ότι δεν ξέρει τι είμαστε. Επενέβη ο Νικηφόρος , ο οποίος του λέει, καπετάνιε εδώ πέρα αυτοί είναι οι σύμμαχοι ήρθαν εδώ από τη Μέση Ανατολή. Είδαμε το αεροπλάνο, είδαμε να πέφτουν τα αλεξίπτωτα, χάλασε ο κόσμος εδώ γύρω και εμείς θα τους φερθούμε έτσι; Φαίνεται πως το κατάλαβε ο Άρης και τελικά άλλαξε άρδην συμπεριφορά…” και συνεχίζει: “Του εξήγησα ότι πρόκειται για επείγουσα επιχείρηση. Και του ζήτησα να μας πάει να συναντήσουμε τους υπόλοιπους της αποστολής. Και είπε εντάξει, θα σας πάω. Αλλά τι έκανε αυτός; Αντί να πάει προς την πλευρά της Λαμίας, έστριψε προς την πλευρά της Αιτωλοακαρνανίας. Διότι μας είχε εμάς και έκανε στρατολόγηση ανταρτών κι έδειχνε ότι οι σύμμαχοι είναι μαζί του και ενθουσίαζε τον κόσμο για να πάρει περισσότερους. Λοιπόν, έτσι πήγαινε”. [5]
Από τη μαρτυρία αυτή τεκμηριώνεται για πολλοστή φορά ότι σκοπός του Βελουχιώτη και του ΕΑΜ δεν ήταν η άμεση προσφορά στην επιχείρηση εφόσον η πρωτοβουλία δεν προερχόταν από τους ίδιους. Ο Κρις Γουντχάουζ επιβεβαίωσε την άποψη αυτή: “Δεν είχα ιδέα τι έκαναν ο Άρης Βελουχιώτης ή ο Νίκος Καρβούνης κατά τη διάρκεια αυτών των εβδομάδων, ήταν, όμως φανερό ότι το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ δεν ενδιαφερόντουσαν να μας βοηθήσουν. Το τονίζω αυτό γιατί ξέρω ότι έχει αναπτυχθεί ένας μύθος μεταξύ των Ελλήνων της νεώτερης γενεάς, ότι η πρωτοβουλία για την επιχείρηση του Γοργοποτάμου προήλθε από τον Άρη και τον ΕΛΑΣ. Έφτασα ακόμη να διαβάσω στον κομμουνιστικό τύπο, ότι η Βρεττανική ομάδα, με επιμονή δική μου, σκόπιμα απέφυγε κάθε επαφή με τον ΕΛΑΣ ως ότου μπορέσουμε πρώτα να βρούμε το Ζέρβα. Η αλήθεια είναι ακριβώς το αντίθετο: Ο Άρης αποφάσισε τελικά να μας βοηθήσει μόνο και μόνο επειδή βρήκαμε το Ζέρβα. […] Το ιστορικό γεγονός, που θέλω να τονίσω, είναι ότι χωρίς το Ζέρβα, η επιχείρηση δεν θα μπορούσε ποτέ να πραγματοποιηθεί. Ο Άρης δεν είχε ενδιαφέρον για τη στρατηγική του συμμαχικού Γενικού Στρατηγείου στη Βόρειο Αφρική. Αν είχε, θα είχε πάρει επαφή μαζύ μας έξη βδομάδες νωρίτερα. Αποφάσισε να έλθει μαζύ μας την τελευταία στιγμή, απλώς και μόνο επειδή είδε ότι θα ήταν βλαβερό για τον ΕΛΑΣ αν έμενε απ΄έξω”.[2]

Continue reading “Αλήθειες για τον Γοργοπόταμο”

Άρης Βελουχιώτης: "η ενέργειά σας να αποσύρετε τις εναντίον του ΕΔΕΣ δυνάμεις για να συμπτύξετε και προβάλετε αντίσταση προς Μέτσοβον ενεργούντες Γερμανούς, είναι απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος". Η περιβόητη διαταγή του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ την 20η Οκτωβρίου 1943

του Ιωάννη Β. Αθανασόπουλου
ιστορικού
Είναι πολύ γνωστή σήμερα, η διαταγή του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ προς την VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ στην Ήπειρο. Βρισκόμαστε στις πρώτες μέρες της ξεκάθαρης, πλέον, έναρξης του εμφυλίου ήδη από το φθινόπωρο του 1943. Τα σπέρματα της εμφύλιας διαμάχης έχουν γίνει ορατά από την άνοιξη του ίδιου έτους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η διπλή διάλυση του 5/42, της ΠΑΟ και των απομακρυσμένων νεοσύστατων αρχηγείων του ΕΔΕΣ.

  Τα γεγονότα του φθινοπώρου του 1943 όμως αποτελούν απόδειξη του οργανωμένου πλέον σχεδίου του ΚΚΕ για εξαπόλυση εμφυλίου πολέμου πριν την αποχώρηση των Γερμανών, ώστε να καταλάβει την πολιτική εξουσία την στιγμή της απελευθέρωσης. Έχει προηγηθεί λίγες βδομάδες νωρίτερα ο αφοπλισμός της ιταλικής Μεραρχίας Πινερόλο. Ο ΕΛΑΣ είχε κατοχυρώσει τα 9/10 των όπλων. Η Αριστερά για πρώτη φορά στην Ελλάδα είχε υπεροχή των όπλων, είχε δηλαδή τον τρόπο να επιβάλει την κυριαρχία της [1]. Κάτι το οποίο επεδίωξε συνειδητά ένα χρόνο πριν την αποχώρηση των Ναζί. Ο Θόδωρος Μακρίδης στην έκθεσή του ομολογεί πως ο Σιάντος, σαν ηγέτης του ΚΚΕ, είχε αποφασίσει τη δυναμική επικράτηση του ΕΛΑΣ, έναντι του μοναδικού αντιπάλου (ΕΔΕΣ), μαζί με τη σύμφωνη γνώμη του Άρη Βελουχιώτη και Ανδρέα Τζήμα πιστεύοντας ότι τότε ήταν η κατάλληλη στιγμή μια και οι Γερμανοί ετοιμάζονταν για αποχώρηση. Γράφει χαρακτηριστικά ο Μακρίδης: “Ο αγών κατά του ΕΔΕΣ απεφασίσθη, εν απουσία εις Μακεδονίαν του στρατιωτικού Αρχηγού υποστρατήγου Σαράφη, υπό των σ. Αθ. Κλάρα και Α. Τζήμα την 9ην Οκτωβρίου, […], το μέν Γεν. Στρατηγείον εν τω συνόλω του (εις τα 3 δεκαήμερα δελτία του πληροφοριών Οκτωβρίου 1943 σωζόμενα εις το αποκρυβέν αρχείον του Γ.Σ.) ηρμήνευσεν την εκ Ν. πρός Β. κίνησιν των γερμανικών φαλάγγων ως εκκένωσιν της Ελλάδος, παρά τας αντιθέτου οδηγίας της Κ.Ε. …” [2]. Επομένως από την πρώτη στιγμή το ΚΚΕ μέσω του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ επεδίωκε πρωτίστως την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας και όχι τον απελευθερωτικό αγώνα, τουλάχιστον εφόσον αυτός δεν εξυπηρετούσε τον βασικό του σκοπό.
Για τη σίγουρη επιτυχία του ΕΛΑΣ χρησιμοποιήθηκε η κομμουνιστική προπαγάνδα κατασπίλωσης όλων των μη εαμικών οργανώσεων. Επιπλέον, το ΕΑΜ έχοντας τον απόλυτο έλεγχο του ραδιοφώνου στην ελεύθερη Ελλάδα, δεν άφηνε να περνάνε τα μηνύματα του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής που κατηγορούσαν ουσιαστικά το ΕΑΜ για την αντισυμμαχική του συμπεριφορά στον αγώνα κατά του ναζισμού [3]. Πέρα από τη συστηματική προπαγάνδα, ο ΕΛΑΣ Ηπείρου με τη σύμφωνη γνώμη του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, συμφώνησε εκεχειρία με τους κατακτητές διάρκειας 15 ημερών (6-20 Οκτωβρίου), με στόχο να αφανίσει την οργάνωση του ΕΔΕΣ, του τελευταίου εμποδίου για την κατάληψη της εξουσίας. Έχουν γραφεί και ειπωθεί πολλά για την συμπεριφορά του ΕΛΑΣ και του Άρη Βελουχιώτη από αντάρτες όλων των οργανώσεων και μέλη της Συμμαχικής αποστολής. Η ουσία της διαταγής του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ ωστόσο, αποτελεί την καλύτερη απάντηση για το ερώτημα ποιος ήταν ο πραγματικός σκοπός του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Η διαταγή του Βελουχιώτη καλούσε τους αντάρτες του ΕΛΑΣ να μη πολεμούν τους Γερμανούς αλλά τον ΕΔΕΣ του Ζέρβα:
  “Ως υπεύθυνος διαχειριζόμενος το ζήτημα της εκκαθαρίσεως του ΕΔΕΣ, επί των υμετέρων ενεργειών έχω να παρατηρήσω: α) Πολιτικής και από στρατηγικής και τακτικής άποψης του πολέμου μας εναντίον του εσωτερικού (Ζέρβας – αντίδραση) και εξωτερικού  (Γερμανοί) εχθρού, η ενέργειά σας να αποσύρετε τις εναντίον του ΕΔΕΣ δυνάμεις για να συμπτύξετε και προβάλετε αντίσταση προς Μέτσοβον ενεργούντες Γερμανούς, είναι απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος. β) Κατά την γνώμη μου είναι χίλιες φορές προτιμότερο να διανοίξουν οι Γερμανοί την οδόν Ιωαννίνων – Μετσόβου – Καλαμπάκας, παρά να εξακολουθήσει υφιστάμενος ο ΕΔΕΣ, έστω για μια βδομάδα ακόμη. γ) Γι’ αυτό εντέλλομαι όπως άμα λήψει παρούσης διατάξητε αμέσως τον Καβαλάρη, απαλλασομένου του εφεδρικού και συμπληρουμένης της δυνάμεως του δια δυνάμεων ενεργού ΕΛΑΣ, ωστέ να έχει 300 άνδρας τουλάχιστον, να κινηθή ταχύτατα προς θέση Πλάκα και εκείθεν δράση εναντίον Εδεσιτών, λαμβάνων επαφήν με τα υμέτερα τμήματα και υπό τας διαταγάς μου, του λοιπού αποτελούσης της δυνάμεώς του μέρους του υπ’ εμέ ανεξαρτήτου εκκαθαριστικού συγκροτήματος. δ) Αναφέρατε δια του ιδίου συνδέσμου λήψιν παρούσης και έναρξιν εκτελέσεως“.
Είναι ξεκάθαρο, δια χειρός Άρη Βελουχιώτη, πως η αντίσταση κατά των εχθρών Γερμανών χαρακτηρίζεται “απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος”. Την ίδια ώρα που η VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ Ηπείρου συνθηκολογούσε στην ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων με τους Γερμανούς, ο Άρης Βελουχιώτης καλούσε τους αντάρτες του να παύσουν να χτυπούν τους κατακτητές και να επικεντρωθούν στον ΕΔΕΣ. Παρόλο τον διμέτωπο που αντιμετώπισε ο ΕΔΕΣ κατάφερε να επιβιώσει και από την προπαγάνδα του ΕΑΜ, που τον παρουσίαζε συνεργαζόμενο με τους Γερμανούς! Σχετικά με την διαταγή, ο Γρηγόρης Φαράκος είχε υποστηρίξει ότι αυτή ήταν πλαστή [4]. Όμως επιβεβαιώνεται απόλυτα από την Γενική Έκθεση του ίδιου του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ, όπου αναφέρει και εκεί: “Πρίν φτάσουμε στους Καλαρύτες, μάθαμε ότι η VIIIη είχε “διαφύγει” και βρισκότανε στο Χαλίκι. Μ’ έκτακτο σύνδεσμο έφιππο, της στείλαμε διαταγή και τα τμήματά της να προωθήση σ’ εμάς και τον Καβαλάρη πούτανε κοντύτερά μας, να διατάξη νά ρθη σε μας. Ώσπου να πάρουμε απάντηση απ’ τον σύνδεσμό μας, πήραμε σημείωμά της με δικό της σύνδεσμο, ότι εθεώρησε σκόπιμο να εγκαταλείψη τον αγώνα εναντίον των ΕΔΕΣιτών, γιατί δέχθηκε επίθεση και απ’ τους Γερμανούς κι’ έπρεπε … “εκείνους ν’ αντιμετωπίση”. Στείλαμε άλλο σύνδεσμο. Κακίζαμε την ανωτέρω απόφασή της, και την διετάξαμε ν’ αγωνιστεί αμυντικώς κατά των Γερμανών και με γραμμή συμπτύξεως προς ημάς, στέλνοντας όμως το γργηγορώτερο τα διαθέσιμα τμηματά της (Καβαλάρη κυρίως δυνάμεως 350 ανδρών) σε μάς”.
     Επιπλέον, αν ήταν πλαστή δεν θα την δημοσίευε ο Σόλωνας Γρηγοριάδης, ιστορικός του ΕΛΑΣ, σε τέσσερις συνέχειες στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία, τον Οκτώβριο του 1982. Τα γεγονότα είναι πλέον συγκεκριμένα και ανεπίδεκτα αμφισβήτησης…    



  

Παραπομπές:
[1] Σόλωνας Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, τόμος Α’, σ. 385.
[2] Γρηγόρης Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, τόμος Β’, σ. 170.
[3] Θέμης Μαρίνος, Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης, τόμος Β’, σ. 246, 254.
[4] Γρηγόρης Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, τόμος Α’, σ. 167.

Πηγές
1) Κώστας Ιωάννου, Η αλήθεια από τον Άρη.
2) Κώστας Ιωάννου, Πως πλαστογραφείται η ιστορία της Αντίστασης.
3) Σόλωνας Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας.
4) Γρηγόρης Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία.
5) Θέμης Μαρίνος, Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης.
6) Κρίς Γουντχάουζ, Το μήλο της Έριδος.
7)  http://ellhnikaxronika.blogspot.gr/2013/02/1943.html

 

Τι λένε τα αρχεία του ΕΛΑΣ

  Είναι δικαίωμα κάθε ιστορικού και ερευνητή να έχει τις όποιες απόψεις και να τις τεκμηριώνει. Παρατηρείται όμως εδώ και κάποια χρόνια η προσπάθεια ορισμένων ιστορικών είτε να προβάλουν ξεκάθαρες πλαστογραφίες σαν αποδεικτικά στοιχεία για όσα υποστηρίζουν είτε να αποσιωπούν ότι δεν τους συμφέρει. Το κακό είναι ότι όταν κάποιος συνάδελφός τους ή ερευνητής τους απαντά στα όσα υποστηρίζουν και αναιρεί τα όσα λένε, αυτοί απαντούν με εύκολες ειρωνείες, αδυνατώντας προφανώς να προβάλουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για αυτά που ισχυρίζονται. Χαρακτηριστική περίπτωση γνωστός “ιστορικός σύμβουλος” σε ιστορικό (κομματικό) ντοκιμαντέρ, που αναφέρεται στη περίοδο 1943-’44. Και όμως η ιστορία της Εθνικής Αντίστασης αποτελεί μονοπώλιο στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης. Η εργολαβία της αριστεράς έχει καταφέρει να παραχαράξει την ιστορική πραγματικότητα. Αυτό συμβαίνει όταν η πολιτική μπερδεύεται με την ιστορία. Από οποιονδήποτε χώρο, από την άκρα αριστερά ως την άκρα δεξιά! Δυστυχώς…
  Στόχος του άρθρου είναι να ασχοληθεί με τα αρχεία του ΕΛΑΣ. Τα επίσημα αρχεία που δεν έχουν αμφισβητηθεί ποτέ από κανέναν. Είναι γνωστό σήμερα, ότι από την επομένη της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου, το ΚΚΕ και η Κεντρική επιτροπή του ΕΑΜ αποφάσισαν τη μονοπώληση του αγώνα. Και από την άνοιξη του 1943 ξεκίνησαν την έναρξη του αληθινού εμφυλίου. Πρώτο θύμα ο Στέφανος Σαράφης που κατηγορήθηκε σαν συνεργάτης των Ιταλών! Η Πανθεσσαλική Επιτροπή του ΕΑΜ, στις 26 Μαρτίου 1943, εξέδωσε ανακοίνωση με τον εκκωφαντικό τίτλο “Φώς στην καταχθόνια δράση των προδοτών του Αγωνιζόμενου Λαού, Σαράφη – Κωστόπουλου- Σαράντη και Σία”… Ενδεικτικά αναφερόταν: “… Ο Συν/ρχης Σαράφης κατείχεν άδειαν κυκλοφορίας δι΄όλην την Ελλάδα, υπογεγραμμένην υπό της υπηρεσίας του Τζελόζο και ταξιδεύσας νομίμως μέχρι Θεσσαλίας παρουσιάσθη εις την Καραμπιναρίαν Λαρίσης- Τρικάλων, όπου και του έγινε υποδοχή εκ μέρους των Ιταλών αξιωματικών.[…] Η μεγαλόψυχος άδεια του Τζελόζο εχορηγήθη εις τον Σαράφην, διότι ο κ. Σαράφης θα εξυπηρέτει ασφαλώς τα συμφέροντα του κατακτητού” [1]. Η κατηγορία είναι η συνηθισμένη που εξέδιδε η ηγεσία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κατά οποιουδήποτε αντιστρατεύονταν τους αληθινούς σκοπούς του! Και συνέχιζε η ανακοίνωση της Επιτροπής κατηγορώντας τον Σαράφη και τον Κωστόπουλο για συνεργασία με τις Ιταλικές αρχές στον αγώνα κατά του ΕΑΜ! Μάλιστα προς το τέλος της ανακοίνωσης γραφόταν επί λέξη: “… Η Πανθεσσαλική Επιτροπή του ΕΑΜ διά λόγους ειδικούς δεν δύναται ακόμη να φέρη εις φώς και τα υπόλοιπα στοιχεία, τα σχετικά με το κύμα των συλλήψεων και καταδιώξεων των Τρικκάλων, τα οποία αποδεικνύουν την ενοχήν Κωστόπουλου – Σαράντη”[2]. Τα στοιχεία που επικαλείται η Επιτροπή ήταν βεβαίως ανύπαρκτα γι΄αυτό και δεν παρουσιάστηκαν ποτέ. Άλλωστε, είναι ξεκάθαρο σήμερα ότι το ΕΑΜ για να επιτύχει τους σκοπούς του κατηγορούσε ψευδώς τους αντιπάλους του για συνεργασία με τον εχθρό. Λίγες μέρες αργότερα, ο Στέφανος Σαράφης από συνεργάτης των Ιταλών θα δεχτεί να προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ και να αναλάβει Στρατιωτικός αρχηγός της οργάνωσης. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, ο “προδότης” και “καταδότης” θα αναβαπτιστεί σε πολέμαρχο! Η ικανότητα της καλοστημένης προπαγάνδας του ΚΚΕ, θα μαζέψει πίσω τις όποιες κατηγορίες. 
Η Γεν. Έκθεση του Άρη.
   Το καλοκαίρι του ίδιου έτους, έλαβε χώρα στα τέλη Ιουνίου, η Συνδιάσκεψη των ανταρτών του ΕΛΑΣ Δυτικής Μακεδονίας. Το ΕΑΜ αντιπροσώπευαν ο Βασίλης Σαμαρινιώτης και ο Κώστας Καραγιώργης, ενώ συμμετείχαν και αντιπρόσωποι των αντίστοιχων κομμουνιστικών κινημάτων της Αλβανίας (Τζιότζια) και της Γιουγκοσλαβίας (Τέμπο). Όπως προκύπτει από την υπ’ αριθμόν 68 ανακοίνωση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, κατά την διάρκεια της συνδιασκέψεως αποφασίστηκε “να επιδιωχθή ο συντονισμός των ενεργειών μας και ο σχηματισμός μελλοντικώς ενός μονίμου Βαλκανικού Γενικού Στρατηγείου, όπερ θα δίδη τας γενικάς γραμμάς των επιχειρήσεων και θα συντονίζη ταύτας εις όλην την Βαλκανικήν. Εις εκτέλεσιν των αποφάσεων τούτων παρακαλούμεν όπως επιδιώξητε την πλήρη συνεργασίαν μετά του Αλβανικού και Σερβικού ανταρτικού Στρατού του ΕΑΜ εις τας περιφερείας τας γειτνιαζούσας μετ’ αυτών και ειδικώς εις τας περιφερείας Μπίχλιστα-Γράμμου-Κόνιτσα-Γραμπάλας-Καλαμά-Καϊμακτσαλάν-Φλωρίνης-Μοναστηρίου και Γευγελής. […] Τα Συγκροτήματα ταύτα υπό κοινήν διοίκησιν ου μόνον θα δρώσιν εναντίον των κατακτητών, αλλ’ εφοδιασμένης εκάστης ομάδας με την σημαίαν της, θα περιέχονται τας περιφερείας Κορυτσάς-Αργυροκάστρου-Τσαμουριάς-Καστοριάς-Μοναστηρίου-Φλωρίνης-Αλμοπίας και Γευγελή, όπου υπάχουσι Έλληνες, Αλβανοί και Σλαυόφωνοι Μακεδόνες και διά της παρουσίας των, λόγων των και κοινής συμβιώσεως θέλουσι συντελέσει εις την ανάπτυξιν αδελφικών σχέσεων μεταξύ των λαών των περιοχών τούτων και την κατανόησιν παρ’ αυτών ότι δέον διά παντός τρόπου να υποστηρίξωσι τον κοινόν αγώνα κατατασσόμενοι εν τέλει εις τας κοινάς ταύτας ομάδος ή δημιουργούντες ανεξαρτήτους τοιαύτας υπό τας διαταγάς των κοινών Αρχηγείων. Η Στρατιωτική αύτη συνεργασία θέλει επίπλέον συντελέσει εις την ανάπτυξιν ενός απολύτως φιλικού πνεύματος απαραιτήτου διά την φιλικήν επίλυσιν των τυχόν υπαρχουσών συνοριακών διαφορών κατά το Συνέδριον της Ειρήνης και την δημιουργίαν των προυποθέσεων εκείνων αίτινες είναι απαραίτητοι διά την εις το μέλλον αδελφικήν διαβίωσιν και συνεργασίαν των Βαλκανικών Λαών” [3].  Την διαταγή υπογράφουν οι Σαράφης, Βελουχιώτης και Σαμαρινιώτης. Ο Τίτο επιθυμούσε από τότε την προσάρτηση της Μακεδονίας, γι’ αυτό και συμμετείχε ο Τέμπο στην Συνδιάσκεψη. Από την μεριά του ΕΛΑΣ, επιθυμούσαν την απεριόριστη συνεργασία με τους ομοϊδεάτες των Βαλκανίων. Τελικά για πολλούς λόγους δεν έγινε στον επιθυμητό βαθμό. Υπήρξαν όμως και περιπτώσεις συνεργασίας, που δεν αποσκοπούσαν σε επιθέσεις κατά του κοινού εχθρού, δηλαδή των Γερμανών, αλλά κατά του εγχώριου βασικού εχθρού. Τουλάχιστον, αυτό προκύπτει από έγγραφο του Άρη Βελουχιώτη προς τον Τζιότζια, που συμμετείχε στην Πανθεσσαλική Συνδιάσκεψη, το Νοέμβριο του 1943: “Αγαπητέ Σύντροφε. Πρώτα σου στέλνω τους θερμότερους επαναστατικούς χαιρετισμούς και τα συγχαρητήριά μου διά την εξέλιξη και δράση του αδελφικού μας Λαϊκού Στρατού σας. Ύστερα πληροφορώ τα εξής: α) Βρισκόμαστε σε πόλεμο σκληρό πρός τον ΕΔΕΣ του προδότη Ζέρβα, όπως πρό καιρού οι σύντροφοί μας Σέρβοι προς τον προδότη Μιχαήλοβιτς. Αυτοί μας επετέθηκαν πρώτοι και σε συνεργασίαν στενή με τους Γερμανούς (!) και με την απόλυτη βοήθεια σε πληροφορίες, πολεμικό υλικό και χρήματα Άγγλων, β) Η προσπάθειά μας εναντίον όλων εξελίσσεται ευνοϊκά. Αντιμετωπίσαμε τους Γερμανούς χωρίς πολλές ζημιές. Διαλύσαμε σχεδόν τον Ζέρβα, που τώρα έχει τραβηχτεί, συνεργαζόμενος ανοιχτά με τους Γερμανούς (!), στην περιοχή Λάκκα – Σουλίου, με τις υπόλοιπες ελάχιστες δυνάμεις του” και συνεχίζει ο Άρης λίγο πιό κάτω ζητώντας βοήθεια από την Τσέτα: “Θέλουμε λοιπόν από σας να μας βοηθήσετε στο εξής: α) να έχετε στενή σύνδεση με τα τμηματά μας και να τους διευκολύνετε όσο μπορείτε σε περίπτωση συμπτύξεως διά λόγους πιέσεως προς τας γραμμάς σας, όπως έχουν διαταχθεί, β) να τους ενισχύσετε όσο σας είναι δυνατό με πυρομαχικά και τρόφιμα, χρεώνοντάς μας, γιατί επί του παρόντος είναι απολύτως αδύνατο από τεχνικούς λόγους να τους ενισχύσουμε εμείς από δώ” [4]. Σχετικά με όσα αναφέρει ο Άρης στους Αλβανούς συντρόφους του για τη δήθεν συνεργασία Ζέρβα – Γερμανών το 1943, δεν χρειάζεται να αναφέρουμε ότι οι πληροφορίες είναι ψευδείς. Σήμερα είναι ξεκάθαρα γνωστό ότι ο ΕΛΑΣ ήταν αυτός που έκλεισε 15ήμερη τοπική ανακωχή με τη Βέρμαχτ, για να διαλύσει τον ΕΔΕΣ του Ζέρβα. Ξεκάθαρο ντοκουμέντο η Γενική Έκθεση  του ίδιου του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ για την αυτή περίοδο. 
   Πέρα από την έκθεση όμως, υπάρχουν και οι πασίγνωστες διαταγές της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ: 6/10/1943 Μέχρι νεωτέρας διαταγής παύσατε πάσαν ενέργειαν εναντίον Γερμανών είτε εις τας οδούς είτε εις την ύπαιθρον έστω και μεμονωμένα. Πλήν της περιπτώσεως επιθέσεως εκ μέρους των Γερμανών. Να ειδοποιηθώσι σχετικώς δια του ταχυτέρου μέσου άπαντα τα τμήματα υμών και το εφ ΕΛΑΣ περιοχής προς πρόληψιν ενεργειών εκ μέρους του. Η παρούσα εκτελεσθή πιστώς εκ παραλλήλου όμως να μην χαλαρωθώσι τα μέτρα ασφαλέιας σας. Τα ανωτέρω μέτρα λαμβάνονται καθ’ όσον οι Γερμανοί επρότειναν επαφήν με εκπροσώπους ανταρτικών δυνάμεων ίνα προτείνουν όρους παύσεως ενεργειών εναντίον αμάχου πληθυσμού και ανταρτών, υπό τον όρον ελευθερίας οδικών συγκοινωνιών και παύσεως ενεργειών ανταρτών εναντίον τους. Διά νεωτέρας μας διαταγής θα σας γνωστοποιήσωμεν αποτελέσματα συναντήσεώς μας”. 10/10/1943 “…Ημείς υπεσχέθημεν μέχρι 14ης τρέχοντος να σταματήσωμε κάθε εχθρικήν ενέργειαν ενατίον των Γερμανών με την ανάληψιν εκ μέρους των της υποχρεώσεως να παύσουν τα αντίποινα εις βάρος του πληθυσμού και κάθε ενέργειαν εναντίον μας. Επίσης υπεσχέθημεν και τη συνάντηση μετά του Γερμανού Αξ/κού την 14 τρέχοντος με την προυπόθεση ότι μέχρι της ημέρας εκείνης θα έχομεν λάβει τας οδηγίας σας. Ομοίαν υποσχεσιν έδωσε και η οργάνωσις του ΕΔΕΣ. Η επιτροπή της πόλεως των Ιωαννίνων μας εξέθεσε με τα μελανώτερα χρώματα τας αφαντάστους αγριότητας και την έκταση των καταστροφών αίτινες εγένοντο εις βάρος του αμάχου πληθυσμού των περιοχών των ευρισκομένων πέριξ των οδών και πόλεων εφ’ ολοκλήρου της Ηπείρου, και αίτινες είναι ανώτεροι πάσης περιγραφής, σημειωτέον ότι εις τας εκτελέσεις και τα παντός είδους κακουργήματα και λεηλασίες πρωτοστατούν Αλβανοί εκ Τσαμουριάς εις τας περιοχάς Φαναρίου Φιλιατών Ηγουμενίτσας, και αν εξακολουθήσουν θα ερημωθή τελείως η Ήπειρος”. Και 13/10/1943 ” Σας γνωρίζομεν ότι η εκκαθάρισις τμημάτων ΕΔΕΣ εις την περιοχήν 85 Συντάγματος ετερματίσθη μέχρι περιοχής Κράψης, συλληφθέντων Λυγεράκη και Κωνσταντινίδη. Εις την περιοχήν 3/40 Συντάγματος πληροφορίαι ιδιωτικαί φέρουν αφοπλισθείσαν ομάδα ΕΔΕΣ εις Φτέρη και ότι ο Τζουμερκιώτης ευρίσκετο την 10ην τρέχοντος εις Χώσεψην. Τμήματα ΕΛΑΣ Δυτικής Στερεάς εκινήθησαν προς κέντρα Ζέρβα. Τμήματα 9ης, 10ης και 1ης Μεραρχίας ενούμενα μετά του 15ου Συν/τος εξακολουθήσουν εκκαθάρισιν περιοχής Τζουμέρκων. Γνωρίσατέ μας αμέσως πορείαν εκκαθαρίσεώς σας. Εζητήθη από Γερμανούς εκ μέρους μας παράτασις εκεχειρίας μέχρις 20ης τρέχοντος μέχρι της οποίας δεν θα προβήτε εις ουδεμίαν επιθετικήν ενέργειαν κατ’ αυτών. Ανεξακρίβωτοι πληροφορίαι φέρουν συλληφθέντα Στρατηγόν Νάσσην, ευρισκόμενον μόνον καθ’ οδόν δι’ υπηρεσίαν προ της ενάρξεως της εκκαθαρίσεως”.  Οι διαταγές αυτές δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Όπως δεν επιδέχεται την παραμικρή αμφισβήτηση και η περίφημη διαταγή του Βελουχιώτη, στις 20 Οκτωβρίου 1943, σύμφωνα με την οποία: ” Ως υπεύθυνος διαχειριζόμενος το ζήτημα της εκκαθαρίσεως του ΕΔΕΣ, επί των υμετέρων ενεργειών έχω να παρατηρήσω: α) Πολιτικής και από στρατηγικής και τακτικής άποψης του πολέμου μας εναντίον του εσωτερικού ( Ζέρβας – αντίδραση) και εξωτερικού  ( Γερμανοί) εχθρού, η ενέργειά σας να αποσύρετε τις εναντίον του ΕΔΕΣ δυνάμεις για να συμπτύξετε και προβάλετε αντίσταση προς Μέτσοβον ενεργούντες Γερμανούς, είναι απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος. β) Κατά την γνώμη μου είναι χίλιες φορές προτιμότερο να διανοίξουν οι Γερμανοί την οδόν Ιωαννίνων – Μετσόβου – Καλαμπάκας, παρά να εξακολουθήσει υφιστάμενος ο ΕΔΕΣ, έστω για μια βδομάδα ακόμη. γ) Γι’ αυτό εντέλλομαι όπως άμα λήψει παρούσης διατάξητε αμέσως τον Καβαλάρη, απαλλασομένου του εφεδρικού και συμπληρουμένης της δυνάμεως του δια δυνάμεων ενεργού ΕΛΑΣ, ωστέ να έχει 300 άνδρας τουλάχιστον, να κινηθή ταχύτατα προς θέση Πλάκα και εκείθεν δράση εναντίον Εδεσιτών, λαμβάνων επαφήν με τα υμέτερα τμήματα και υπό τας διαταγάς μου, του λοιπού αποτελούσης της δυνάμεώς του μέρους του υπ’ εμέ ανεξαρτήτου εκκαθαριστικού συγκροτήματος. δ) Αναφέρατε δια του ιδίου συνδέσμου λήψιν παρούσης και έναρξιν εκτελέσεως”. Η εν λόγω διαταγή επιβεβαιώνεται και από την Γενική Έκθεση του Άρη. Μία ακόμα μαρτυρία Ελασίτη για την περίοδο αυτή είναι του Καπετάν Έκτορα του ΕΛΑΣ, τον Θόδωρο Μακρίδη. Αναλυτικά η έκθεση Μακρίδη για την περίοδο του ’43 εδώ.  Η μοναδική κατηγορία που μπορεί να εκφρασθεί εναντίον του ΕΔΕΣ την ίδια περίοδο, θα μπορούσε να είναι η διάσπαση του ΕΔΕΣ Αθηνών σε “αγωνιστικό” και “προδοτικό”. Η συνεργασία του “προδοτικού” ΕΔΕΣ Αθηνών με τις κατοχικές κυβερνήσεις! Αυτήν αναφέρει και σαν… στοιχείο ο αείμνηστος Γρηγόρης Φαράκος, στο βιβλίο του Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία [5]. Εξαιρετικής σπουδαιότητας για την ορθή κατανόηση των γεγονότων της περιόδου, αποτελεί η διαταγή του ΙΙΙ Γραφείου της Ιης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, με αριθμό πρωτοκόλλου 3526, που εξεδόθη την 14 Δεκεμβρίου 1943 και αναφέρεται στα γεγονότα από την 17η Οκτωβρίου 1943 και μετά. Σ’ αυτήν σχετικά με τη εφαρμοζόμενη τακτική του ΕΛΑΣ έναντι των Γερμανών  αναφέρεται μεταξύ άλλων : “…Κατά την κίνησίν των τα Γερμανικά τμήματα εγγύς των ημετέρων γραμμών και πολλάκις χωρίς καν να δεχθώσι ημέτερα πυρά…”. Και συνεχίζει πιο κάτω: “α) Η γενική μορφή η χαρακτηρίζουσα το σύνολον σχεδόν του αγώνος μας ήτο η παθητική άμυνα, ενώ δε εις όλους μας είναι γνωστόν ότι αύτη κατά κανόνα είναι καταδικασμένη εις αποτυχίαν, ελάχιστα εχρησιμοποιήσαμεν τμηματά μας διά επιθετικήν δράσιν, […] ε) Ουδαμού παρέμεινεν συγκεκροτημένον τμήμα, είτε κατόπιν διαταγής ή εξ ιδίας πρωτοβουλίας του ηγήτορος αμέσως κατά την σύμπτυξιν εις τα πλευρά ή εις τα νώτα του εχθρού διά να τον προσβάλη. Ούτω δε ο εχθρός εκινείτο ακινδύνως και ελευθέρως διά την καταδίωξίν μας…”. Και καταλήγει η διαταγή στα συμπεράσματά της: “1) Δεν πρέπει κατά τον Αμυντικόν αγώνα να αρκούμεθα αποκλειστικώς εις παθητικήν άμυναν, αλλά να ενεργούμεν και επιθετικώς κατά των ευπαθέστατων σημείων της εχθρικής διατάξεως. […] 4) Παρά τας επανειλημμένας ρητάς διαταγάς να παραμένουν κατά τας περιπτώσεις υποχρεωτικής συμπτύξεως εις τα πλευρά και νώτα του εχθρού μικρά τμήματα, με τον σκοπόν να τον ενοχλούν, εις ουδένα τμήμα εδόθη τοιαύτη αποστολή από τας Διοικήσεις, καίτοι το έδαφος προσφέρεται εις τοιαύτην δράσιν…Να αναπτυχθή παρ’ εκάστη  (ομάδα) το πνεύμα συναντήσεως και προσβολής του εχθρού εις τα πλευρά ή νώτα, ακόμη και άνευ ειδικής εντολής, ουχί το πνεύμα της όσον το δυνατόν απομακρύνσεως από το δρομολόγιον κινήσεως τούτου” [6].  Επομένως, η δράση του ΕΛΑΣ την αυτή περίοδο δεν αποσκοπούσε στην αντίσταση κατά των Γερμανών, αλλά την διάλυση του ΕΔΕΣ. Δηλαδή δεν χτυπούσε ο ΕΛΑΣ τους Γερμανούς.  Κάτι λίγο πολύ γνωστό σήμερα.
Το σύμφωνο Άνω Κολλίνας.

     Παρόλα αυτά ωστόσο, υπάρχουν κάποιοι ιστορικοί που ενώ αναγκαστικά δέχονται τα ανωτέρω, με έντεχνο τρόπο πλαστογραφούν την ιστορία της αντίστασης, για να αγιοποιήσουν το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Ο γνωστός ιστορικός Χάγκεν Φλάισερ, δυστυχώς έχει μερίδιο ευθύνης για την αγιοποίηση αυτή. Σε Σεμινάριο στην Ουάσιγκτον, το 1978  είχε παραδεχθεί τη συνεργασία ΕΛΑΣ-Γερμανών: “Οι πρώτες επαφές με τον εχθρό πραγματοποιούνται ανάμεσα στον Δεκέμβριον του 1942 και τον Φεβρουάριο του 1943 στην Ιταλοκρατούμενη Στερεά, όταν οι Γερμανοί που έτυχε να παρευρίσκονται στην διάρκεια επιθέσεων του ΕΛΑΣ δεν ενοχλήθηκαν αλλά δέχθηκαν την ευγενική διαβεβαίωση ότι ο αγώνας του ΕΛΑΣ διεξαγόταν μόνον κατά των Ιταλών και των ανδρεικέλλων τους. Στην Πελοπόννησον όπου η ανάπτυξη του ανταρτικού κινήματος είχε καθυστερήσει, παρατηρείται μία ανάλογη στάση ως το καλοκαίρι του 1943”. Παραδέχεται ο κ. Φλάισερ τη συνεργατική στάση του ΕΛΑΣ. Ωστόσο την δικαιολογεί: “Η μεταγενέστερη δραστηριότητα του ΕΛΑΣ και στις δύο περιοχές απέδειξε ότι αυτή η αβρότητα ήταν απλώς προσωρινό στρατήγημα που ο ΕΛΑΣ χρησιμοποίησε για να κερδίσει χρόνο και να εδραιωθεί”. Ο εν λόγω ιστορικός όμως διακρίθηκε για την επιμονή του να αποδείξει ότι ο Ζέρβας συνεργάστηκε με τους Γερμανούς! Εστίασε περισσότερο στην άνοιξη του 1944 που οι επιθέσεις του ΕΔΕΣ κατά των Γερμανών ήταν ελάχιστες. Εκεί δεν δικαιολόγησε τον Ζέρβα όπως έκανε για τον ΕΛΑΣ! Ανεξάρτητα με τις μεγάλες μάχες του καλοκαιριού του 1944 που έδωσε ο ΕΔΕΣ με τους Γερμανούς, ο Φλάισερ δεν έκανε λόγο για “προσωρινό στρατήγημα” αλλά για στεγνή συνεργασία… Δύο μέτρα και δύο σταθμά! Και στις περιπτώσεις που οι Γερμανοί επιτέθηκαν κατά του ΕΔΕΣ (ενώ κατά τον ίδιο ήταν συνεργάτες) αυτό έγινε επειδή μπέρδεψαν τον ΕΔΕΣ με…συμμορίες κομμουνιστών!  Δεν θα επεκταθώ περισσότερο γιατί θέμα του άρθρου είναι η δράση του ΕΛΑΣ με βάση τα αρχεία του. Και όμως, ο ΕΛΑΣ έκανε και το 1944 συμφωνίες με τους Γερμανούς. Δεν θα αναφερθώ σε σύμφωνα που αμφισβητούνται δικαίως ή αδίκως. Είναι γνωστή η συμφωνία του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ Λακωνίας με την Γερμανική Πολιτική Αστυνομία (SD) που υπογράφτηκε την 30η Μαρτίου 1944 και όριζε: “Συνήλθωμεν σήμερον την 30-3-44 η SD Γερμανική Πολιτική Αστυνομία και ο Αντιπρόσωπος Πελλ. Επιτροπής και Αντ. Επιτρ. Λακωνίας και ο Αντιπρόσωπος του 8ου Συν/τος και αποφασίσαμε τα κάτωθι: Κατόπιν προτάσεως των Γερμανικών Αστυνομικών Αρχών, κατάπαυσιν μέχρι της 10-4-44 πυρός και εκ μέρους των δύο παρατάξεων, συμεριλαμβανομένων και των Ταγματων Ασφαλείας, μέχρις ότου αποφανθούν και αι δύο ανώτεραι αρχαί περί των προτάσεων των γενομένων παρά των Γερμανικών Αρχών. Αι δύο συμβαλλόμεναι παρατάξεις υποχρεούνται να τηρήσουν τ’ ανωτέρω μέχρι νεωτέρας τελικής αποφάσεως περί την Λακωνίαν και γενικώτερον περί την Πελοπόννησον. Η υπόθεσις θα συζητηθή εις Αθήνας την 9-10-4-44 εκ μέρους και των δύο συμβαλλομένων” [7]. Την ανακωχή αυτή την παραδέχθηκε και επίσημα το ΚΚΕ στον Ριζοσπάστη της 14ης Μαίου 1944. Επιπλέον, στο σεμινάριο της Ουάσιγκτον ο κ. Φλάισερ υποστήριξε: “Παρόμοια πειθαρχικά μέτρα λαμβάνονται όταν τον Μάρτιο του 1944, το σκληρά πιεζόμενο 8ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ Λακωνίας συμφώνησε με τις τοπικές Γερμανικές αρχές αναστολή των εχθροπραξιών για μερικές μέρες για να γίνουν διαπραγματεύσεις σχετικά με την αποχώρηση ή διάλυση των Ταγμάτων Ασφαλείας. Ο εκπρόσωπος του Πελοποννησιακού Γραφείου του ΚΚΕ “Τσάκωνας” (Πολ. Πολυχρονιάδης) που υπέγραψε την συμφωνία καταδικάστηκε σε θάνατο από το Π.Γ., αλλά την εκτέλεσή του ανέστειλε ο ίδιος ο Άρης επειδή όπως έλεγε οι διαπραγματεύσεις και ανακωχές συχνά έχουν τον χαρακτήρα στρατηγήματος κι είναι αναπόσπαστο στοιχείο του πολέμου και μόνον οι φαρμακοποιοί, οι συμβολαιογράφοι και οι γαλατάδες δεν κάνουν ποτέ ανακωχή αφού ποτέ δεν κάνουν και πόλεμο” [8]. Ο Γρηγόρης Φαράκος είχε επίσης παραδεχθεί τη συμφωνία γράφοντας “ότι αναγκάστηκαν να συμφωνήσουν ολιγοήμερη ανακωχή (όπως τον Φεβρουάριο 1943 στην Ήπειρο και το Μάρτιο 1944 στην Λακωνία)” άσχετα με το γεγονός ότι προσπαθεί να την υπονομεύσει χαρακτηρίζοντάς την μεμονωμένο περιστατικό [9].
      Τελειώνοντας, θέλω να επισημάνω τη φράση που έγραψε κάποτε ο Κρις Γουντχάουζ ότι η συνεργασία με τον εχθρό  δεν είναι ζήτημα λόγων αλλά έργων. Δεν ωφελεί η συγγραφή της ιστορίας με κομματικά κριτήρια. Όσα από τα αρχεία του ΕΛΑΣ αναρτήθηκαν αποσπασματικά έγινε για οικονομία χώρου, παρόλα αυτά όμως δεν αλλοιώθηκε ούτε στο ελάχιστο το νόημα του κειμένου. Μπορεί κανείς να τα βρεί αυτούσια στις εν λόγω πηγές.

Παραπομπές 
[1] Αρχεία Γενικού Επιτελείου Στρατού, ΔΟΛ, Ά τόμος, σ. 144.
[2] Αρχεία Γενικού Επιτελείου Στρατού, ΔΟΛ, Ά τόμος, σ. 147.
[3] Αρχεία Γενικού Επιτελείου Στρατού, ΔΟΛ, Ά τόμος, σ. 151-152.
[4] Χαράλαμπος Φλόκας, Εθνική Αντίσταση 1942-1945, σ. 589-590.
[5] Γρηγόρης Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, Β’ τόμος, σ. 306-307.
[6] Αρχεία Γενικού Επιτελείου Στρατού, ΔΟΛ, Ά τόμος, σ. 190-194.
[7] Αρχεία Γενικού Επιτελείου Στρατού, ΔΟΛ, Ά τόμος, σ. 222.
[8] Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου της Συνομοσπονδίας Εθνικών Αντιστασιακών Οργανώσεων, σ. 32.
[9] Γρηγόρης Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, Ά τόμος, σ. 155.

Το άρθρο μου αυτό πρωτοδημοσιεύθηκε στο ιστολόγιο Ιστορικά Τεκμήρια .   

Ο λόγος του Βελουχιώτη στη Δεσφίνα

         Ο περίφημος λόγος του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ, Άρη Βελουχιώτη εκφωνήθηκε την 25η Μαρτίου 1943 στη Δεσφίνα Παρνασσίδας. Είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικός, σχετικά με τις προθέσεις του ΕΛΑΣ, που επιβεβαιώθηκαν κατά τους επόμενους μήνες από τις επιθετικές εκκαθαριστικές ενέργειες έναντι όλων των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων. Έχει φιλοξενηθεί σε πολλά βιβλία σχετικά με την ιστοριογραφία της αντίστασης, ωστόσο από την εαμική πλευρά έχει αμφισβητηθεί η γνησιότητα του. Παραθέτουμε αναλυτικά τον λόγο του Άρη για να βγάλει ο καθένας τα συμπεράσματά του:
” Σύντροφοι και συντρόφισσες,
       
      Τον πραγματικό σκοπό μας μέχρι σήμερα δεν τον είχαμε αποκαλύψει για λόγους σκοπιμότητας. Τώρα λέμε ότι εμείς, παιδιά του φτωχού λαού και πρωτοπόροι στον αγώνα, θα πολεμήσουμε για να δώσουμε αληθινή λευτεριά στους λαούς. Γιατί αυτό που γίνεται σήμερα εδώ, σ’ εμάς, είναι μέρος ενός διεθνούς αγώνα, που όλοι οι λαοί που ξυπνήσανε θέλουνε να διώξουν τους τυράννους. Όχι μόνο αυτούς που έχουμε εδώ, αλλά κι αυτούς που αύριο θα μας κατακτήσουνε, για να μας κάνουνε οικονομικούς τους δούλους για αιώνες ολάκερους, γιατί αυτοί που είναι εδώ θα φύγουνε μια μέρα (όπως και από κάθε γωνιά της γης), οι κεφαλαιοκράτες όμως του Λονδίνου και της Αμερικής θα επιβάλουν τη δύναμή τους. Αλλά εμείς, οι λαοί που ξυπνήσαμε πια, δέ θα τους επιτρέψουμε να μας υποδουλώσουνε, γιατί τη δύναμη την έχουμε στα χέρια μας.
      Σκοπός μας δεν είναι να χτυπήσουμε τους Γερμανούς και τους Ιταλούς στρατιώτες, γιατί κι αυτοί είναι σαν κι εμάς, αδέλφια μας. Και είναι όργανα των διαφόρων φασιστών και κεφαλαιοκρατών για την κατάκτηση και υποδούλωση των λαών και γι’ αυτό τους έστειλαν εδώ. Γι’ αυτό να μην τρέφετε μίσος γι’ αυτούς. Φταίνε οι διάφοροι Βόλπι και Γιούνγκερς της Ιταλίας και της Γερμανίας. Αν ρωτήσεις καλά καλά κάθε στρατιώτη από αυτούς τι επιθυμεί, δέ θέλει τίποτα άλλο από το να φτάσει σύντομα στο σπίτι του, στη δουλειά του και στα παιδιά του.
    Σας φέρνω σαν παράδειγμα πως μας επιβάλανε το 1912 και στο ’17 και μετά στο ’20 να πολεμήσουμε, για να κατακτήσουμε τη Μακεδονία και τη Θράκη και τη Μικρά Ασία και να υποδουλώσουμε λαούς σαν τους Βουλγάρους και τους Τούρκους και ν’ ανοίξουμε έτσι ένα άσπονδο μίσος μεταξύ μας, ιδίως με τους Βουλγάρους και τους Τούρκους, ενώ τα φυσικά σύνορα της Ελλάδας δεν είναι πέρα από τον Όλυμπο και μπορούμε πολύ καλά να ζήσουμε χωρίς να ‘χουμε υποδουλώσει άλλο λαό. Τώρα οι Εγγλέζοι, για να μας καλοπιάσουν, μας τάζουν ότι θα μας δώσουν τη Λιβύη. Και σας ερωτώ, σύντροφοι και συντρόφισσες: Μας έρχεται καλά εμάς που ‘χουμε στο κεφάλι μας τώρα τους κατακτητές να κάνουμε το ίδιο σ’ αυτούς τους λαούς; Και δε θα σηκωθούν κι αυτοί σαν αντάρτες να μας σφάζουνε; Λοιπόν, κάτω τα σύνορα!
       Μπορούμε πολύ καλά να ζήσουμε τρώγοντας η κάθε οικογένεια χίλιες οκάδες λάδι και χίλιες οκάδες σταφίδα κι έχοντας και το ψωμί μας και με το περίσσευμα απ’ αυτά που θα μας στέλνουν από τη Ρωσία, αντί να το παίρνουμε από τον Καναδά. Οι Εγγλέζοι τον καιρό που ήτανε να λευτερωθούμε μας δάνεισαν 100.000 λίρες, ενώ πραγματικά δεν πήραμε παρά μόνο 54.000 κι αυτά τα φάγανε οι διάφοροι κι εμείς πληρώναμε ακόμα τοκοχρεολύσιο μετά από εκατόν δέκα χρόνια. Κάθε παιδί που γεννιέται βρίσκεται αμέσως χρεωμένο με κεφαλικό χαράτσι.
    Όλοι οι αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού είναι πουλημένοι και μάλιστα σήμερα στους κεφαλαιοκράτες του Λονδίνου και της Αιγύπτου, για να εξαγοράσουνε την υποστήριξή τους. Γι’ αυτό ο πρώτος μας σκοπός, που θα έχουμε μόλις επικρατήσουμε θα είναι να σφάξουμε όλη αυτή την άτιμη φάρα των αξιωματικών του αστικού στρατού, που άλλο δεν έκανε πριν παρά κινήματα για να παίρνουνε γαλόνια, μισθούς και να γίνονται πρόεδροι Δημοκρατίας ή Βασιλιάδες… Το κίνημα του Ζέρβα είναι πουλημένοι στους Εγγλέζους και αντιπροσωπεύει τα συμφέροντά τους. Είναι τελείως ξένο με τον ελληνικό λαό, αλλά έχουμε και μ’ αυτόν λογαριασμούς, που γρήγορα θα τους ξεκαθαρίσουμε για να φύγει κάθε εμπόδιο από το δρόμο μας. Εμείς τα παιδιά του φτωχού λαού είμαστε ικανοί και αξιωματικοί να γίνουμε και να διοικήσουμε τον τόπο μας.
     Σύντροφοι, γιατί από τώρα και στο εξής έτσι θα λεγόμαστε, δεν έχουμε να κρύψουμε τίποτα. Οι νίκες μας στο Στάλινγκραντ και στο Χάρκοβο μας φέρνουνε μια ώρα αρχύτερα στην πραγματική λευτεριά. Δεν περιμένουμε τίποτα άλλο παρά μονάχα ένα σύνθημα από τον πατέρα μας Στάλιν και το Κέντρο, για να ξεχυθούμε στα πεζοδρόμια και στους δρόμους, στα μέγαρα και στις πολυκατοικίες της Αθήνας, για να ξεκαθαρίσουμε μια για πάντα τους λογαριασμούς μας. Από τώρα και στο εξής όλοι επάνω στο πηλήκιο σας θα γράφετε με ολοκόκκινα γράμματα ” Ερυθρός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός – ΕΛΑΣ Ζωή ή θάνατος!”.
   Παρά το ότι η εαμική ιστοριογραφία θεωρεί τον λόγο, προπαγάνδα της δεξιάς, αξίζει να αναφερθεί πως την εποχή εκείνη δημοσιεύθηκε σε αντιστασιακά φύλλα εφημερίδων, όπως η Ελεύθερη Φωνή και ο Εθνικός Αγών του Ηρακλή Πετιμεζά. Μπορεί ο καθένας να δει τα αντίστοιχα έντυπα στο Μουσείο Μπενάκη, στο τμήμα της ιστορίας της Εθνικής Αντίστασης.
   Μεγαλύτερη βαρύτητα ωστόσο προσδίδει η μαρτυρία του ήρωα της ενωμένης Αντίστασης, Θέμη Μαρίνου. Ο Έλληνας αξιωματικός αναφέρει πληροφορίες της εποχής που επιβεβαιώθηκαν σε όλα τα μέλη της τότε Συμμαχικής Αποστολής, πως την 25η Μαρτίου 1943, ο Άρης Βελουχιώτης έβγαλε τον λόγο αυτό μπροστά σε Καπετάνιους του ΕΛΑΣ, όπως ο Διαμαντής, ο Πελοπίδας, ο Τζαβέλας, ο Νικηφόρος και άλλοι. Μάλιστα αναφέρει πως ο λόγος αυτός έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον λόγο του Διαμαντή, που έλαβε χώρα λίγες ώρες πριν την ίδια ημέρα με αφορμή τον εορτασμό της εθνικής επετείου, αφού ο λόγος του τελευταίου εκφωνήθηκε μπροστά στους ντόπιους (Θ. Μαρίνος, ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης, τόμος Β’, σελ. 59-60).
     Κατά τον Θέμη Μαρίνο (ο.π, σελ. 60):
  Οι απόψεις αυτές που εξέφρασε ο Άρης στη Δεσφίνα, στα στελέχη του ΕΛΑΣ, επιβεβαιούν τα συμπεράσματά μου ότι για το ΚΚΕ οι κατακτητές δεν θεωρούνταν εχθροί επειδή υποδούλωσαν την χώρα μας αλλά επειδή ήταν φασίστες και εξυπηρετούσαν συμφέροντα κεφαλαιοκρατικά.
  Αλλά και οι δυτικές δυνάμεις και ιδιαίτερα οι Άγγλοι κατατάσσονταν στην ίδια κατηγορία, σαν κεφαλαιοκράτες και “ιμπεριαλιστές”. Δημοκράτες ήταν μόνο οι Ρώσοι.
  Με το ίδιο σκεπτικό και οι μη κομμουνιστές Έλληνες αντιστασιακοί δεν μπορούσαν να χαρακτηρισθούν συναγωνιστές γιατί ήταν όργανα των κεφαλαιοκρατών και “ιμπεριαλιστών”, κι επομένως φασίστες ή προδότες.

ΕΚΚΑ – 5/42 ΣΕ, η ιστορία της οργάνωσης

         Η Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση (ΕΚΚΑ) ιδρύθηκε το φθινόπωρο του 1942,  από τον πολιτικό Γεώργιο Καρτάλη, τους απότακτους αξιωματικούς του κινήματος του 1935 Δημήτριο Ψαρρό και Ευρυπίδη Μπακιρτζή και τον δικηγόρο Καψαλόπουλο. Αποτέλεσε την τρίτη μεγαλύτερη αντιστασιακή δύναμη του Ελληνικού αντάρτικου. Το πρόγραμμά της ήταν ριζοσπαστικό και σοσιαλδημοκρατικό και ανέφερε μεταξύ άλλων: “Η μεταπολεμική Ελλάδα, εξελιγμένη και έτοιμη ιστορικά, πρέπει να ιδρύση ολοκληρωμένη Λαοκρατούμενη Δημοκρατία. Αυτό θα είναι το πολίτευμά της. Με Λαοκρατούμενη Δημοκρατία μόνον, θα μπορέση να γονιμοποιήση τις θυσίες της και να υψωθή σε κοινωνική προέλαση και πολιτισμό αντάξιο των άθλων της και της φυλετικής της ιστορίας…” (1). Το πολιτικό της πρόγραμμα ήταν όμοιο σε μεγάλο βαθμό μ’ αυτό του ΕΔΕΣ. Ωστόσο, ο Καρτάλης δεν είχε εμπιστοσύνη στο πρόσωπο του Ναπολέοντα Ζέρβα, την εποχή εκείνη, γι΄αυτό και δεν προχώρησε σε ενοποίηση των δύο οργανώσεων. Μάλιστα μέχρι την άνοιξη του 1943 ο Καρτάλης ήταν “εχθρικός” απέναντι στον ΕΔΕΣ και απόλυτα φιλικός με το ΕΑΜ. Ο Ντέιβιντ Ουάλλας στην απόρρητη έκθεσή του, αναφερόμενος σε μία συζήτησή του με τον Καρτάλη περιγράφει τις πολιτικές θέσεις της ΕΚΚΑ: ” α. Η ΕΚΚΑ ζητάει ριζοσπαστική κοινωνική μεταρρύθμιση, β. Είναι αντίθετη προς τον βασιλέα, διότι θεωρεί την παρουσία του ασυμβίβαστη με τα αμέσως προηγούμενα, ενώ στην Ελλάδα δεν υφίσταται παράδοση απολιτικής συνταγματικής μοναρχίας, κατά το αγγλικό πρότυπο, γ. Θεωρεί τους κομμουνιστές και τους Σλάβους ως τους δύο μέγιστους κινδύνους για την Ελλάδα, δ. Το ΕΑΜ, με την παμβαλκανική του πολιτική, διευκολύνει την κομμουνιστική και σλαβική διείσδυση στην Ελλάδα, και ε. Κατόπιν αυτού, στη χειρότερη περίπτωση η ΕΚΚΑ θα αποδεχθεί τον βασιλέα, εάν τούτο αποτελέσει τον ελάχιστο όρο για τη βρετανική προστασία της Ελλάδος έναντι των παραπάνω πρωταρχικών κινδύνων” (2).

         Σχετικά με την ανταρτική δράση της οργάνωσης θα πρέπει να αναφέρουμε ότι αυτή έλαβε χώρα με την ονομασία 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, υπό την διοίκηση του Δημητρίου Ψαρρού, με έδρα την κεντρική Ρούμελη. Στα μέρη αυτά προυπήρχε η οργάνωση ΕΑΣ (Εθνικός Απελευθερωτικός Στρατός) υπό την διοίκηση των αξιωματικών Καϊμάρα, Κούτρα και Ντούρου. Τέλη Μαΐου του 1942 ήρθε σε επαφή με την ΕΚΚΑ στην Αθήνα και εντάχθηκε σ΄αυτή. Έτσι τον Απρίλιο του ’43, ο Ψαρρός ξεκίνησε την αντιστασιακή δράση του συντάγματος του. Το 5/42 ΣΕ πήρε την ονομασία του τιμητικά από το τμήμα του 5/42 Συντάγματος Λαμίας που πήρε μέρος στους Βαλκανικούς 1912-13, στην Μικρασιατική εκστρατεία το ’22 αλλά και στο έπος της Βορείου Ηπείρου το 1940. Ο όρκος για την ένταξη στη δύναμη του Ψαρρού ήταν: “Ορκίζομαι να φυλάττω πίστιν εις την Πατρίδα, να αγωνιστώ μέχρι της τελευταίας ρανίδος του αίματός μου δια την εκδίωξιν του Κατακτητού, να θεωρώ αδελφόν μου και να συντρέχω κάθε Έλληνα, σε οποιανδήποτε οργάνωση και αν ανήκει, αρκεί να πολεμά τον Κατακτητή” (3). Η ύπαρξη όμως του Ψαρρού σε έδαφος που προϋπήρχε το ΕΑΜ και μάλιστα οργανωμένο, αποτελούσε εμπόδιο αν όχι πρόκληση για το τελευταίο. Ούτε ο χαρακτήρας του Ψαρρού και ο πόλεμος κατά του κατακτητή, ούτε ο ειλικρινής πατριωτικός όρκος του 5/42 φαίνεται ότι συγκίνησαν το ΕΑΜ Ρούμελης. Άλλωστε, οι διαταγές του ΚΚΕ ήταν ξεκάθαρες, προσάρτηση έστω και με τη βία ή αφοπλισμός-διάλυση. Έτσι αφού απέτυχε να απορροφήσει τον Ψαρρό με στρατηγική που ακολούθησε στην περίπτωση Σαράφη, άρχισε την προπαγάνδα, προσπαθώντας να πείσει λαό και Βρετανούς ότι η ΕΚΚΑ ήταν “πεμπτοφαλαγγίτικη οργάνωση” (4). Κατόπιν από τα λόγια πέρασε στις πράξεις και με δόλο αφόπλισε την 12η Μαίου 1943 τις δυνάμεις του Ψαρρού. Ήταν η πρώτη φορά. Ο Άρης Βελουχιώτης ενώ είχε συμφωνήσει με τον Ψαρρό το πρωί της ίδιας ημέρας τη κοινή δράση κατά των Ιταλικών επιθέσεων, το βράδυ αφόπλιζε με πενταπλάσιες δυνάμεις τους άνδρες του 5/42 και έστειλε τελεσίγραφο στον αρχηγό του να διαλύσει το σύνταγμά του , “διαφορετικά θα κοκκίνιζαν τα νερά του Μόρνου από τη σφαγή” (5). Ο Στέφανος Σαράφης μεταπελευθερωτικά έγραψε για το παραπάνω περιστατικό: “Ζητήσαμε εξήγηση για τον αφοπλισμό του τμήματος Ψαρρού, που ήταν αντίθετος με τις οδηγίες της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΛΑΣ. Οι εξηγήσεις που μας έδωσε (ο Άρης Βελουχιώτης), ότι ο αφοπλισμός έγινε ύστερα από οδηγίες της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ, που μεταβίβασε προφορικά ο καπετάνιος Αττικοβοιωτίας Ορέστης, δεν κρίθηκαν σωστές και αποφασίσθηκε να κληθή ο συνταγματάρχης Ψαρρός να συνεννοηθούμε και να λύσουμε την διαφορά” (6). Πράγματι για την επίθεση ευθυνόταν ο Καπετάν Ορέστης, ήτοι Ανδρέας Μούντριχας. Ο καπετάνιος Αττικοβοιωτίας μετά από όλα αυτά έστειλε επιστολή με ημερομηνία 28/5/1943, προς την Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, και αναλάμβανε την ευθύνη της επίθεσης: “Πρίν ένα μήνα, όταν είχα κληθή στην Αθήνα για την δράση του αρχηγείου Αττικοβοιωτίας, μου ανελύθη η κομματική γραμμή ως πρός την στάση μας έναντι των νέων έξω του ΕΑΜ συγκροτουμένων ομάδων καθ’ όλην την Στερεάν. Όπως κατάλαβα, εμείς εφ’ όσον κυριαρχούμεν και όπου κυριαρχούμεν δεν θα επιτρέψωμεν συγκρότηση και δράση ομάδων έξω από τον ΕΛΑΣ. Όποιος θέλει, να ρθη μέσα στον ΕΛΑΣ. Σ’ αυτό το σημείο πρέπει να πεισθή. Έχοντας αυτή την εντολήν υπ’ όψιν μου όταν έφθασα με το αρχηγείο στη Γκιώνα, όπου ο συνταγματάρχης Ψαρρός είχε την έδρα του και επίσης ο Άρης, είπα στον Άρη, ό,τι ακριβώς πιο πάνω γράφω για την αντιμετώπιση των ξένων ομάδων. Η οργάνωσι Ψαρρού είχε αρχίσει να γίνεται σοβαρά επικίνδυνη και ο σ. Άρης, ύστερα απ’ ό,τι του είπα, απεφάσισε την διάλυση του συγκροτήματος Ψαρρού. Για την ενέργεια αυτή είμαι πέρα για πέρα υπεύθυνος. Όταν σε λίγες ημέρες έφθασαν επάνω ο σ. Βασίλης (ο Τζήμας) και ο συντ/ρχης Σαράφης, σε συνέλευσι μας ανεκοινώθη ως πρός την υπογραφή συμφωνητικού της Κ.Ε. της ΕΛΑΣ και του Επιτελείου Μέσης Ανατολής. Όπως τίθενται τα πράγματα με το συμφωνητικό και όπως τα ανέπτυξε ο εκπρόσωπος της Κ.Ε., η γραμμή την οποίαν εγώ έφερα, δεν έπρεπε να ακολουθηθή…” (7). Βέβαια η συνέχεια της στάσης του ΕΛΑΣ απέναντι στον Ψαρρό αποδεικνύει ξεκάθαρα σήμερα, ότι δεν υπήρξε λάθος ενός καπετάνιου αλλά ξεκάθαρη κομματική γραμμή.
Και ενώ ο ΕΛΑΣ αποκατέστησε την διάλυση του 5/42, επιστρέφοντας πίσω τον οπλισμό που του αφαίρεσε, θέλοντας να αποδείξει έτσι το “λάθος” του Καπετάνιου Αττικοβοιωτίας, τέλη Ιουνίου το αφοπλίζει για δεύτερη φορά. Αξίζει να σημειωθεί ότι εκείνη τη χρονική περίοδο οι τρεις μεγάλες αντιστασιακές οργανώσεις μαζί με τη Βρετανική αποστολή είχαν σχεδόν συμφωνήσει στις λεπτομέρειες για την ίδρυση Κοινού Γενικού Αρχηγείου! Άλλη μία απόδειξη δυστυχώς, ότι το ΕΑΜ δεν τιμούσε τις αποφάσεις που υπέγραφε. Στις 22 Ιουνίου, ισχυρές δυνάμεις του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν πάλι χωρίς λόγο στο 5/42 ΣΕ. Επικεφαλής της δύναμης του ΕΛΑΣ ήταν ο Καπετάν Φώτης Βερμαίος. Τη διαταγή είχε δώσει ο ταγματάρχης Ευστάθιος Ζούλας. Η αντίδραση του υπεύθυνου του ΚΚΕ, Ορφέα Βλαχόπουλου ήταν έντονη. Ίσως όμως δεν ήταν ειλικρινής. Ο Ζούλας δεν αρνήθηκε ποτέ ότι εξέδωσε την διαταγή. Ο Σόλωνας Γρηγοριάδης έγραψε: “Ο Ζούλας ουδέποτε τιμωρήθηκε για εκείνη την αυθαιρεσία του. Ίσως όμως αυτό να οφειλόταν στο γεγονός ότι πάντα στο ΚΚΕ υπήρχε τάση να συγχωρούνται οι αριστερές παρεκκλίσεις, ποτέ όμως οι δεξιές…” (8). Η δεύτερη διάλυση προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη αντίδραση και στη Συμμαχική αποστολή. Ο Έντυ Μάγιερς επίσπευσε τις διαδικασίες και μέσα στον Ιούλιο υπεγράφη το συμφωνητικό μεταξύ ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ και Βρετανών. Παράλληλα το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ εξέδωσε νέα διαταγή που ανέφερε ό,τι αναγνώριζε το σφάλμα του για την αδικαιολόγητη επίθεσή του εναντίον του 5/42 ΣΕ. Τα πράγματα όμως χειροτέρεψαν στις αρχές Οκτωβρίου, όταν ο ΕΛΑΣ εξαπέλυσε εμφύλιο πόλεμο πρός όλους όσους αντιστρατεύονταν τους σκοπούς του. Πανίσχυρος μετά τον αφοπλισμό της Πινερόλο, στράφηκε κατά του ΕΔΕΣ που αποτελούσε ουσιαστικά τον μοναδικό υπολογήσιμο αντίπαλο, στο εγχώριο σκηνικό. Βεβαίως σε καλύτερη θέση δεν θα μπορούσε να είναι η ΕΚΚΑ. Οι πιέσεις να ενσωματωθεί στο ΕΑΜ ήταν αφόρητες. Ο Ψαρρός, παρά τις συμβουλές του Μπακιρτζή, δεν ήθελε να ενσωματωθεί στο ΕΑΜ και δεν το έπραξε. Δέχτηκε, ωστόσο, αναγκαστικά μια ουδετερότητα, στη σύγκρουση ΕΛΑΣ-ΕΟΕΑ. Ο Κομνηνός Πυρομάγλου, έγραψε για το γεγονός αυτό: “Τον Οκτώβριον του 1943, ο ΕΛΑΣ θα διαλύση τας ομάδας του ΕΔΕΣ εις όλην την Στερεάν Ελλάδα και τη δυτικήν Θεσσαλίαν διά να στραφή εναντίον της Ηπείρου. Θα προσπαθήση να παρασύρη την ΕΚΚΑ εις την εμφύλιον αυτήν σύγκρουσιν, αλλά δεν θα το κατορθώση. Θα καταβάλη προσπαθείας να περιλάβη τα τμηματά της εις τους κόλπους του” (9). Δεν δέχτηκε να ενσωματωθεί στον ΕΛΑΣ, αλλά υιοθέτησε τη στάση ευμενής ουδετερότητας, όπως ανέφερα λίγο πιο πάνω. Και για να αποφύγει την διάλυση από τον ΕΛΑΣ, εξέδωσε την εξής ανακοίνωση: “Ατυχώς, ο ΕΔΕΣ, όπως επίσης καταγγέλει η επιτροπή ΕΑΜ Στερεάς, προδίδει τον αγώνα συνεργασίας ακόμη και με τους Γερμανούς και στρέφει τα όπλα εναντίον γενναίων αδελφών μας που υπερασπίζουν την τιμήν της Ελλάδος. Εμπρός σ’ αυτήν την αντεθνική προσπάθεια το στρατηγείο ΕΚΚΑ Ρούμελης δηλώνει ότι στιγματίζει την προδοτική αυτή κίνησι και τάσσεται ανεπιφύλακτα δίπλα στις φάλαγγες των αγωνιστών Ελλήνων. Και τη στιγμή αυτή που η εθνική ψυχή συγκλονίζεται, το στρατηγείο της ΕΚΚΑ στρέφει τη σκέψι πρός του ηρωικούς αντάρτες του ΕΛΑΣ υψώνοντας τη φωνή του σ’ ένα όρκο αδελφοσύνης, αλληλεγγύης και αγάπης” (10). Τη διαταγή αυτή δεν υπέγραψε ο Ψαρρός, αλλά ο αντισυνταγματάρχης Βλάχος και ο ανθυπολοχαγός Παπαγιαννόπουλος. Αργότερα, ο στρατηγός Γεώργιος Καϊμάρας του 5/42, έγραψε στο βιβλίο του “Εθνική Αντίσταση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων Ψαρρού, 1941-1944” ότι η ΕΚΚΑ δια της βίας εξαναγκάστηκε να υπογράψει την ανακοίνωση κατά του ΕΔΕΣ. Σε διαφορετική περίπτωση, ο ΕΛΑΣ θα την αφάνιζε με συνοπτικές διαδικασίες.
            Η αντίδραση μεγάλης μερίδας ανταρτών του 5/42 ήταν έντονη. Επικεφαλής της μερίδας αυτής ήταν ο λοχαγός Ευθύμιος Δεδούσης. Θεωρούσε απαράδεκτη την ανακοίνωση και πίστευε ότι θα ήταν συνετό να ταχθεί η οργάνωση στο πλευρό του ΕΔΕΣ, ώστε να έχει βάσιμες ελπίδες επιβίωσης. Τα γεγονότα τον δικαίωσαν. Στο διάστημα αυτό, ο Μπακιρτζής και ο Καρτάλης προσπαθούσαν να πείσουν τον Ψαρρό, να εισχωρήσει στο ΕΑΜ και μάλιστα να στείλει δύναμη ενόπλων ανδρών της οργάνωσης να πολεμήσει στο πλευρό του ΕΛΑΣ κατά του Ζέρβα. Στις 20 Οκτωβρίου συγκεκριμένα ο Ευριπίδης Μπακιρτζής έγραφε στον Ψαρρό: “Πρέπει η οργάνωση ΕΚΚΑ … να ενταχθεί στο ΕΑΜ και οι εθνικές ανταρτικές ομάδες της να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ”. Για να πάρει ηχηρή απάντηση από τον Δημήτριο Ψαρρό: “Ξέρομε τι θέλομε εμείς και τι θέλουν αυτοί, ώστε η απόφασίς μας να μείνουμε ανεξάρτητοι βασίζεται σε πεποιθήσεις… Συ … βασίζεσαι σε μερικά θεωρητικά και αισθηματικά…” (11). Μετά από αυτά, η κατάσταση ηρέμησε κάπως με τη συμφωνία Μυροφύλλου-Πλάκας, τον Φεβρουάριο του 1944. Η ίδρυση της ΠΕΕΑ, όμως από το ΕΑΜ, σήμαινε ουσιαστικά την αρχή του τέλους του Ψαρρού και της οργάνωσής του. Του οριστικού τέλους. Και αυτό γιατί, με την ίδρυση της ΠΕΕΑ, στις 10 Μαρτίου 1944, το ΕΑΜ επιζητούσε την αναγνώριση και τη συμμετοχή της δικής του κυβέρνησης από την ΕΚΚΑ. Ήξερε ότι η ουδετερότητα που είχε επιδείξει τον Οκτώβριο του ’43, δεν ήταν αρκετή. Γράφει ο Σόλωνας Γρηγοριάδης: “…, στα μάτια του ΚΚΕ, η ταραντέλα αυτή της ΕΚΚΑ έπαιρνε μιαν ανησυχητική όψη: το 5/42 Σύνταγμα, ή έπρεπε να ταχθεί υπό την ΠΕΕΑ, ή να διαλυθεί. Γιατί, αν δεν προσχωρούσε στην ΠΕΕΑ, θα εντασσόταν, αργά ή γρήγορα, στο κοινό μέτωπο με τον ΕΔΕΣ. Και -όπως- είπαμε θα εμφανιζόταν τότε ο ΕΛΑΣ, μαζί με όλη την Αριστερά, απομονωμένος” (12). Έτσι, στις 12 Απριλίου, ο ταγματάρχης Ζούλας ζήτησε από τον Ψαρρό την οριστική προσχώρηση στην ΠΕΕΑ και τη σύλληψη του Δεδούση, ώστε να παραπεμφθεί σε ανταρτοδικείο. Ο Ψαρρός αρνήθηκε, αλλά αντιπρότεινε να εισχωρήσει το 5/42 στη ΠΕΕΑ, σαν ανεξάρτητο σώμα. Στον ΕΛΑΣ είχε ληφθεί η απόφαση να διαλυθεί ο Ψαρρός εφόσον δεν δεχόταν να εισχωρήσει σ’ αυτόν. Έτσι, η επίθεση εκδηλώθηκε την 16η Απριλίου 1944. Ο Ψαρρός τις τραγικές εκείνες ώρες, έγραψε: “… Κατόπιν όλων τούτων, διά την διατήρησιν της τιμής των όπλων και το ακηλίδωτον του παρελθόντος της Οργανώσεως και του Συντάγματος, είναι αποφασισμένον μετά λύπης του δια το χυνόμενον αδελφικόν αίμα το Σύνταγμα να αγωνισθή δι’ όλων των μέσων κατά της ούτω εξυφανθείσης υπό του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ εναντίον του επιθέσεως” (13). Την επίθεση ανέλαβε για άλλη μία φορά, ο πρωτοκαπετάνιος του ΕΛΑΣ Άρης Βελουχιώτης. Με δύναμη περίπου 1.400 ανταρτών, αποφάσισε ότι θα συνέτριβε τους 500 περίπου άνδρες του Ψαρρού. Κάτι που συνέβη. Κατά την σύλληψη του αρχηγού του 5/42, ο ταγματάρχης Ζούλας άρχιζε να προσβάλει τον Ψαρρό, ενώ πάνω στα νεύρα του εκτέλεσε τον ηρωικό αξιωματικό. Επρόκειτο βεβαίως για έγκλημα πολέμου, καθώς ο Ζούλας εκτέλεσε χωρίς λόγο και αιτία έναν αιχμάλωτό του. Και αυτή τη φορά όμως, ο Ζούλας δεν τιμωρήθηκε από το ΚΚΕ. Αντιθέτως, η αριστερά προσπάθησε να διακιολογήσει τη δολοφονία και να αντιστρέψει την αλήθεια, λέγοντας αργότερα ότι ο Ψαρρός σκοτώθηκε κατά την επίθεση του ΕΛΑΣ, σε μάχη (14). Μάλιστα, τότε ο Βελουχιώτης δικαιολόγησε την επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του 5/42, λέγοντας ότι την έκανε επειδή ο Ψαρρός έδειχνε “τάσιν παρελκύσεως της εκκρεμότητας ίνα ενισχυθή διά κινήσεως αναλόγων γερμανικών δυνάμεων” (15)! Ο Ταγματάρχης Ουίλιαμ Τζόρνταν, έγραψε για τα γεγονότα του Απριλίου: “Ο ίδιος ο Άρης οργάνωσε την επιχείρηση και επιστάτησε στην εκτέλεσή της. Αρχές Απριλίου 1944, τις ημέρες του Πάσχα, της μεγαλύτερης γιορτής των Ελλήνων, οι ομάδες της ΕΚΚΑ δεχτήκανε την επίθεση εικοσαπλάσιων κομμουνιστικών δυνάμεων… Επακολούθησε ένα φρικαλέο όργιο αίματος και ανατριχιαστικών εγκλημάτων, που όμοιό του δεν έχει να παρουσιάση ούτε η ιστορία της γερμανικής κακουργίας… Τα κόκκινα θηρία γδάρανε ζωντανό τον Ψαρρό. Εξήντα μαχαιριές χρειαστήκανε “για να γίνη η δουλειά όπως έπρεπε” (16).
Την διαταγή για την εκτέλεση του Ψαρρού και του Συντάγματος του, εξέδωσε ο τότε γενικός γραμματέας του ΚΚΕ, Γιώργης Σιάντος. Πριν από τη σφαγή ένα μέρος ανταρτών του 5/42 κατόρθωσε να ξεφύγει. Κάποιοι από αυτούς μετά την προδοσία του ΕΑΜ, από αντίδραση στράφηκαν στα Τάγματα Ασφαλείας. Όσοι ζωντανοί παραδόθηκαν στον ΕΛΑΣ, με πρώτο τον Ψαρρό, εκτελέστηκαν ατιμωτικά από τις ορδές του Άρη Βελουχιώτη.

Πηγές:

1) βλ. “Η Εθνική Αντίστασις, ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ”, Κομνηνός Πυρομάγλου, β’ εκδ., Αθήνα 1975, σ. 332.
2) βλ. “Βρετανική πολιτική και αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα, η απόρρητη έκθεση του ταγματάρχη David J. Wallace (1943)”, Πέτρος Μακρής – Στάϊκος (επίμ.), α’ εκδ., Αθήνα 2009, σ. 82.
3) βλ. “Η Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων, 1941-1945”, Πανελλήνια Συνομοσπονδία Εθνικών Αντιστασιακών Οργανώσεων, α’ εκδ., Αθήνα 2001, σ. 99.
4) βλ. “Βρετανική πολιτική και αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα, η απόρρητη έκθεση του ταγματάρχη David J. Wallace (1943)”, Πέτρος Μακρής – Στάϊκος (επίμ.), α’ εκδ., Αθήνα 2009, σ. 84.
5) βλ. “Η Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων, 1941-1945”, Πανελλήνια Συνομοσπονδία Εθνικών Αντιστασιακών Οργανώσεων, α’ εκδ., Αθήνα 2001, σ. 100.
6)  βλ. “Ο ΕΛΑΣ”, Στέφανος Σαράφης, σ. 113.
7) βλ. “Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, 1941-1974” τόμος α’, Σόλωνας Γρηγοριάδης, β’ εκδ., Αθήνα 2009, σ. 307.
8) βλ. Στο ίδιο, σ. 317.
9) βλ. “Η Εθνική Αντίστασις, ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ”, Κομνηνός Πυρομάγλου, β’ εκδ., Αθήνα 1975, σ. 336.
10) βλ. “Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, 1941-1974” τόμος α’, Σόλωνας Γρηγοριάδης, β’ εκδ., Αθήνα 2009, σ. 406.
11) βλ. “Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης, 1941-1944, τόμος β'”, Θέμης Μαρίνος, β’ εκδ., Αθήνα 2003, σ. 225-226.
12) βλ. “Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, 1941-1974” τόμος α’, Σόλωνας Γρηγοριάδης, β’ εκδ., Αθήνα 2009, σ. 476.
13) βλ. Στο ίδιο, σ. 481.
14) βλ. Στο ίδιο, σ.486.
15) βλ. “Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, το αντάρτικο-στρατός για “τώρα” και για “μετά”, τόμος α'”, Γρηγόρης Φαράκος, γ’ εκδ., Αθήνα 2000, σ. 189.
16) βλ. “ΕΑΜ, η αλήθεια για το Ελληνικό δράμα”, William S. Jordan, Αθήνα 2009, σ. 37.