Το μνημόνιο του λοχαγού Αστέριου Μιχαλάκη – Ιούλιος 1944

             Η έκθεση αυτή του Αστέριου Μιχαλάκη, αποτελεί μαρτυρία – ντοκουμέντο για τα  γεγονότα του θέρους του 1944, στην κατεχόμενη ακόμα Ελλάδα. Ο ίδιος ο πρωταγωνιστής αναφέρει τη σύλληψή του από τους Γερμανούς και ταυτόχρονα την αναγκαστική χρησιμοποίησή του από τον στρατηγό Φόν Λάντς σαν μεσολαβητή στην επικοινωνία που επεδίωξε ο τελευταίος με τον στρατηγό Ναπολέοντα Ζέρβα. Η επαφή αυτή αποσκοπούσε σε ένα είδος συνεννόησης μεταξύ Λάντς – Ζέρβα, έτσι ώστε να σταματήσουν οι επιθετικές ενέργειες κατά των Γερμανών. Όπως γνωρίζουμε παρόμοιες επαφές με πρωτοβουλία πάντα των Γερμανών έγιναν το φθινόπωρο του 1943 προς τις δύο μεγάλες εθνικές αντιστασιακές οργανώσεις, με οικτρή αποτυχία ως προς την κατάληξή τους, τουλάχιστον με τον στρατηγό Ζέρβα. Είναι γεγονός ότι στην επαφή αυτή που αναφέρεται ο λοχαγός Μιχαλάκης, ο Ζέρβας σε συνεννόηση με τον λοχαγό κατόρθωσαν να γλιτώσουν τον άμαχο πληθυσμό από αντίποινα και ταυτόχρονα να μείνουν πιστοί στο συμμαχικό στρατηγείο. Μη ξεχνάμε ότι την αυτή περίοδο, οι Βρετανοί είχαν δώσει εντολή σε όλες τις οργανώσεις να απέχουν από επιθετικές ενέργειες κατά των δυνάμεων κατοχής, προκειμένου αφενός να σώσουν τον άμαχο πληθυσμό από τα φρικτά γερμανικά αντίποινα και αφετέρου να προετοιμαστούν για τις επιχειρήσεις “Κιβωτός του Νώε”, ώστε να μην αφήσουν ανενόχλητους τους Γερμανούς κατά την αποχώρησή τους. Γράφει ο Γουντχάουζ: “… Από την στιγμή που έγινε ξεκάθαρο ότι η Ελλάδα δεν θα ελευθερωνόταν πριν το 1944, δόθηκαν εντολές στους αντάρτες να “λουφάξουν”, με κάποιες συγκεκριμένες εξαιρέσεις, στο χρονικό διάστημα μεταξύ των επιχειρήσεων υποστήριξης της εισβολής στη Σικελία (“Επιχείρηση Ζώα”, Ιούνιος – Ιούλιος 1943) και των επιχειρήσεων υποστήριξης της απελευθέρωσης της Ελλάδας (“Επιχείρηση Κιβωτός του Νώε”, αρχικά σχεδιασμένη για τον Απρίλιο 1944, που αναβλήθηκε για τον Αύγουστο)…” (βλ. Κρίς Γουντχάουζ, ο Αγώνας για την Ελλάδα. 1941-1949, σελ. 174).
                Το μνημόνιο αυτό γράφτηκε από τον ίδιο τον Μιχαλάκη και δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στο βιβλίο του Κώστα Ιωάννου “Άγνωστα γεγονότα της Εθνικής Αντίστασης, σελ. 68-116” με σχολιασμό και εξαιρετική τεκμηρίωση των όσων αναφέρει. Στην ανάρτηση αυτή ωστόσο, θα παραθέσω αυτούσιο το κείμενο του Μιχαλάκη χωρίς κανένα σχόλιο.
         Γράφει ο Αστέριος Μιχαλάκης: “Την 2αν Ιουλίου 1944, ο κ. Μπακατσέλος και εγώ, αναχωρήσαμε από την Θεσσαλονίκη δια το Αρχηγείον των Εθνικών Ομάδων Ελλήνων Ανταρτών. Την 5η του ιδίου μηνός, κατευθυνόμενοι προς Δερβίζιανα, όπου το Αρχηγείο των ως άνω Ομάδων, ενεπλάκημεν εις την περιοχή Τερόβου, εις μάχην μεταξύ τμημάτων των ΕΟΕΑ και διερχόμενης Γερμανικής Φάλαγγος, με αποτέλεσμα τον τραυματισμόν εμού μεν, με στηθαίον τραύμα, του δε Μπακατσέλου με τραύμα εις την αριστεράν παλάμην.Συλληφθέντες υπό των Γερμανών, διεκομίσθημεν εις το Γερμανικόν Στρατιωτικόν Νοσοκομείον των Ιωαννίνων, όπου αφίχθη ο Αυστριακός ανθυπολοχαγός του ΙΙ Επιτελικού Γραφείου του 22ου Σώματος Στρατού των Γερμανών, Ερνέστος Άμπρουσερ, όστις διέταξεν, ο μεν Μπακατσέλος να χειρουργηθεί και να νοσηλευθεί, εμέ δε οδήγησεν εις τα Ιωάννινα, όπου με παρουσίασε εις τον Διοικητήν του 22ου Γερμανικού Σώματος Στρατού, Στρατηγόν Χούμπερτ φον Λαντς, κατόπιν εντολής του.
           Ο Γερμανός Στρατηγός μου επρότεινε να δεχθώ να του χρησιμεύσω ως μεσολαβητής, δια μίαν επαφήν του με τον Στρατηγόν Ζέρβαν, Αρχηγόν των Εθνικών Ομάδων Ελλήνων Ανταρτών, προκεχωρημένο τμήμα του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής και της εξορίστου Ελληνικής Κυβέρνησης του Καίρου.Πρίν αποδεχθώ την πρότασιν του Λαντς, έχοντας υπόψη μου τας εκτεταμένας καταστροφάς που έγιναν κατά την παρελθούσαν νύκτα της 5ης προς την 6ην Ιουλίου 1944 από τους Αντάρτες του Ζέρβα κατά των Γερμανικών Οχυρώσεων και Τοπομαχητικών της Ακτής του Ιονίου και έχοντας υπ’ όψιν μου τα σκληρά αντίποινα που εφήρμοζαν οι Γερμανοί σε παρόμοιες περιπτώσεις, εζήτησα από τον Λαντς να υποσχεθεί ότι δεν θα εφαρμόσει αντίποινα σε βάρος του αμάχου πληθυσμού της περιοχής, ούτε θα συλλάβει τα μέλη της Επιτροπής Εθνικού Αγώνος Ιωαννίνων, όπως αυτά εφοβούντο.
          Γενομένων δεκτών των υπ’ εμού προταθέντων όρων, επροχώρησαν αι συζητήσεις με τον Λαντς και τελικά μου ανεκοινώθησαν αι διευκολύνσεις που εζητούντο από τον Ζέρβα, εκ μέρους του Λαντς, αι οποίαι ήσαν: “Υπόσχεση του Στρατηγού Ζέρβα ότι δεν θα επαναληφθούν σαμποτάζ σε βάρος του Γερμανικού Στρατού και ότι η οδική αρτηρία που ένωνε τας τρείς Ηπειρωτικάς πόλεις Πρέβαζα-Άρτα-Ιωάννινα, θα παρέμεινε ανοικτή δια την διακίνησιν των Γερμανικών αυτοκινήτων, ενώ ταυτοχρόνως θα απελευθερούντο οι Γερμανοί αιχμάλωτοι, που είχαν συλληφθεί κατά τας τελευταίας επιχειρήσεις από τους αντάρτας των ΕΟΕΑ.”
           Αυταί ήσαν αι διευκολύνσεις που ζητούσε ο Λαντς από τον Ζέρβα, ειδάλλως σε περίπτωση απορρίψεως των δύο πρώτων όρων, οι Ορειναί Μεραρχίαι των Γερμανών μετακινούμεναι εσπευσμένα από την περιοχή Πενταλόφου (Επιχείρηση Σταυραετός) ενισχυόμεναι και με δυνάμεις προερχόμενας εκ Θεσσαλονίκης, θα επιτίθεντο εναντίον των ΕΟΕΑ, μέχρι εκκαθαρίσεως ολοκλήρουτης περιοχής.”Εν βλέμμα επί του χάρτου” πρόσθεσεν ο Στρατηγός Λαντς, “είναι αρκετόν δια να πείσει τον Στρατηγόν Ζέρβα περί του ότι είναι εγκλωβισμένος κατά τρόπον άσχημον”. Ο δε παριστάμενος εις την συζήτησιν Γερμανός Επιτελάρχης προσέθεσεν, “Ταυτοχρόνως ο Ζέρβας με την Γερμανικήν επίθεσιν, θα δεχθεί και την επίθεσιν του ΕΛΑΣ”.
         Μη γνωρίζων τας εν προκειμένω ικανότητας αντιστάσεως του Στρατηγού Ζέρβα, εις την προσπάθειαν μου να αποτρέψω τον επικείμενον κίνδυνον δια τον άμαχον πληθυσμόν και τας Εθνικάς Ομάδας, αντέτεινα εις τα λεγόμενα των δύο Γερμανών αξιωματούχων, λέγων τα εξής:”Ως επληροφορήθην το σαμποτάζ της χθεσινής νύκτας ενεργήθη άνευ της συγκαταθέσεως του Στρατηγού Ζέρβα, τον οποίον μάλιστα πληροφορίαι φέρουν περιορισθέντα υπό των Άγγλων”. Υποστηρίζων τα ανωτέρα, πρόθεσίς μου ήτο να αποσείσω την ευθύνην των εν λόγω δολιοφθορών από τας Εθνικάς Ομάδας, αι οποίαι εγένοντο κατόπιν διαταγής του Στρατηγού Ζέρβα και να την επιρρίψω εις τους Άγγλους Συνδέσμους. Ελπίζοντας ότι κατ’ αυτόν τον τρόπον θα αποτρέποντο τα Γερμανικά αντίποινα εις βάρος των Ελλήνων αμάχων της περιοχής, αφού δράσται των γενόμενων καταστροφών ενεφανίζοντο πλέον οι Άγγλοι, υπό τας διαταγάς και την καθοδήγησιν των οποίων ετελέσθησαν.

           Κατόπιν πολλών συζητήσεων επί του θέματος αυτού, ο Στρατηγός Λαντς απεδέχθη όπως μέχρι της επιστροφής μου εκ του Στρατηγείου του Ζέρβα, όπου θα μετέβαινα, να μην πραγματοποιηθεί ουδεμία κινητοποίησις Γερμανικών δυνάμεων εναντίον των Εθνικών Ομάδων, ούτε να ληφθεί κανέν περιοριστικόν μέτρον δια την διακίνησιν των τροφίμων. Τελικά, η μετάβασίς μου εις Δερβίζιανα προς συνάντησιν του Στρατηγού Ζέρβα απεφασίσθη να πραγματοποιηθεί την 8η Ιουλίου 1944, (αφού προηγουμένως εφοδιασθώ με έγγραφον εξόδου μου εκ της πόλεως των Ιωαννίνων, υπογεγραμμένου υπό του Επιτελάρχου) γεγονός το οποίον επετεύχθη.
              Αφιχθείς αυθημερόν εις Δερβίζιανα, διεβίβασα εις τον Στρατηγόν Ζέρβα τας προτάσεις του Λαντς. Συγχρόνως ανέφερα και τον πρωταρχικόν σκοπόν του ταξιδίου μας (εμού και του κ. Μπακατσέλου), που ήταν η παραλαβή σοβαράς ποσότητος πολεμικού υλικού, δια τας ανάγκας του νεοϊδρυθέντος Αρχηγείου Πιερίας. Μετά από πολλάς συζητήσεις, επί του θέματος αυτού, ο Στρατηγός Ζέρβας ενέκρινεν την χορήγησιν του αιτούμενου υλικού, το οποίον θα μεταφέρετο με υποζύγια των ΕΟΕΑ, μέχρι εγγύς της οδικής αρτηρίας Ιωαννίνων-Άρτης.
                Όσον αφορά τας απαντήσεις του Στρατηγού Ζέρβα εις τας προτάσεις του Λαντς, αυταί ήσαν οι ακόλουθοι: 1) Σαμποτάζ δεν θα επανελαμβάνετο. (Δηλαδή δεν επρόκειτο περί πραγματικής υποσχέσεως, αλλά τοιαύτην έδει να διαβιβάσω προς τον Λαντς και να φροντίσω να γίνει πιστευτή). 2) Η οδός Ιωαννίνων-Άρτης-Πρεβέζης θα αφίετο ελευθέρα εις τας Γερμανικάς Φάλαγγας. 3) Επειδή η απόδοσις των αιχμαλώτων δεν ήτο δυνατόν να πραγματοποιηθεί λόγω του Αγγλικού ελέγχου του Στρατοπέδου αιχμαλώτων, ο Στρατηγός μου ανέθεσε να παρελκύσω και διαρκώς να παρελκύω το ζήτημα με το σήμερα και το αύριον, και γενικώς να το χειρισθώ μ’ αυτήν την βάσιν κατά τον καλύτερον τρόπον. Όλως ιδιαιτέρως μοι επέστησεν την προσοχήν επί της απολύτου ανάγκης, να ματαιώσω κάθε τυχόν επιθετικήν ενέργειαν των Γερμανών κατά των ΕΟΕΑ, δους εις εμέ ελευθερίαν χειρισμών του ζητήματος καθ’ ον τρόπον ήθελον κρίνει προτιμότερον.
            Κατά την επιστροφή μου στα Ιωάννινα, επειδή ο Λάντς βρισκόταν στο Μέτσοβο, συναντήθηκα με τον Γερμανό Επιτελάρχη του. Ύστερα όμως από τηλεφωνική επικοινωνία των δύο Γερμανών αξιωματούχων, ο Λάντς με παρεκάλεσε να επισκευθώ στο Μέτσοβο, συνοδευόμενος από τον Επιτελάρχη του. Κατά την εκεί συνάντησή μου με τον Λάντς, του μετέφερα την γνωστή παραπλανητικήν υπόσχεση του Στρατηγού Ζέρβα, πως δεν θα επαναληφθεί παρόμοιο σαμποτάζ και πως τα Γερμανικά αυτοκίνητα ήταν ελεύθερα να μετακινούνται στην οδική αρτηρία που ένωνε τις τρεις Ηπειρωτικές πόλεις: Πρέβεζα-Άρτα-Γιάννενα, στις οποίες ήταν κλεισμένοι οι Γερμανοί, ύστερα από την δραστηριότητα των Ομάδων του Ζέρβα.
              Τον διαβεβαίωσα μάλιστα, ότι ακόμη και ένα αυτοκίνητο Γερμανικό, μ΄έναν μόνο Γερμανό Στρατιώτη, μπορούσε να κινηθεί τελείως ελεύθερα, ημέρα και νύκτα, στον κεντρικό αυτό δρόμο. Όσο για τους αιχμαλώτους παρεκάλεσα τον Λάντς να δώσει μια πίστωση χρόνου, για να οργανωθεί μια μορφή απόδρασης των. Γιατί αν οι αιχμάλωτοι απελευθερώνονταν εμφανώς θα επέλθει ρήξη Άγγλων-Ζέρβα, με αποτέλεσμα να στραφούν οι Άγγλοι αποκλειστικά στους Κομμουνιστάς, στον ΕΛΑΣ, που πραγματικά θα ήταν καταστροφή για την Ελλάδα.Λέγοντας όλα αυτά στον Λάντς, του άφησα και πάλιν να εννοηθεί πως το προηγούμενο σαμποτάζ που προκάλεσε τόσες καταστροφές στις γερμανικές οχυρώσεις και στα τοπομαχικά της ακτής, δεν έγινε από τον Ζέρβα, αλλά από τους Άγγλους Συνδέσμους του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, που παρέσυραν τα τμήματα του Ζέρβα, σ’ αυτές τις καταστροφές, αφού φυλάκισαν(!!!) τον Στρατηγό Ζέρβα.
                 Κλείνοντας την εξιστόρησή μου σχετικά με τα αποτελέσματα της πρώτης συνάντησής μου με τον Λάντς, τον εξόρκησα μα μην επιδιώξει λύση τέτοια, ώστε να επωφεληθούν οι Κομμουνισταί γιατί τόσον αυτός όσο και ο Ζέρβας ηγωνίζοντο από κοινού εναντίον του Σλαυισμού, ο οποίος εκαλύπτετο τώρα από τον κομμουνιστικόν μανδύα, προκειμένου να πραγματοποιηθούν τα όνειρα του Μεγάλου Πέτρου και της Αικατερίνης, εις βάρος όλων των Λαών της Ευρώπης. Τελικά έπεισα τον Λάντς ότι εις τον Αγώνα μας εναντίον του Κομμουνισμού είμεθα συμμαχηταί και δεν αποκλείεται κάποια μέρα να πολεμήσουμε μαζί. Για όλους αυτούς τους λόγους έπεισα τον Στρατηγό Λάντς, ότι δεν είναι δυνατόν να θέλει την καταστροφή των Εθνικών Ομάδων του Ζέρβα.
                Τελικά επέτυχα δήλωση του Λάντς ότι μένει ικανοποιημένος από τις υποσχέσεις του Ζέρβα και ότι παραιτείται από την απελευθέρωση των αιχμαλώτων για να μην δυσχεράνει την θέσιν του Ζέρβα έναντι των Άγγλων. Ακόμη με ευχαρίστησε δια την αλληλογραφία των Γερμανών αιχμαλώτων και με παρεκάλεσε να εκφράσω τις ευχαριστίες του προς τον Ζέρβα δια την προς τους αιχμαλώτους συμπεριφοράν του. Διέταξε δε την άμεσον απόλυσιν ενός αξιωματικού και ενός οπλίτου, ανταρτών αιχμαλώτων των Γερμανών. Εν τέλει, αφού με παρεκάλεσε να διαβεβαιώσω τον Στρατηγόν Ζέρβα δια την απόλυτον προς αυτόν εκτίμησίν του και ταυτοχρόνως με διαβεβαίωσε ότι ουδείς Γερμανός Στρατιώτης θα εκινείτο εναντίον των ΕΟΕΑ, κατά την στιγμήν όμως της αποχωρήσεώς μου μου εζήτησε να διαβιβάσω το ταχύτερον δυνατόν στον Στρατηγόν Ζέρβαν παράκλησίν του δια μίαν μυστικήν μεταξύ των συνάντησιν εις τόπον και χρόνον οριζόμενον υπό του Ζέρβα και αν τούτο ήτο απολύτως αδύνατον, δια συνάντησιν των δύο Επιτελαρχών τουλάχιστον. Το πράγμα αυτό το εθεώρει απολύτως αναγκαίον. 
                 Την νύκτα της 14ης Ιουλίου 1944 ανεχώρησα δια δευτέραν φοράν από τα Ιωάννινα δια το Στρατηγείο του Ζέρβα, με συγκεκριμένην αποστολήν να επιτύχω συνάντησιν του Στρατηγού Λάντς με τον Ζέρβαν, δια την οποίαν επείγετο άμεσα ο Λάντς. Κατά την δευτέραν αυτήν συνάντησίν μου με τον Ζέρβαν στο Αρχηγείον του στα Δερβίζιανα, του ανακοίνωσα την ικανοποίησιν του Λάντς δια την επιτευχθείσαν μεταξύ των συννενόησιν και πρότασιν του δια μίαν μεταξύ των συνάντησιν. Ο Στρατηγός Ζέρβας μου εδήλωσε ότι η συνάντησις αυτή δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί κατ’ ουδένα τρόπον. Επειδή όμως εκρίθη επικίνδυνον να απορριφθεί ωμά και απερίφραστα η πρότασις του Λάντς, ο Στρατηγός Ζέρβας μου συνέστησεν και πάλιν την γνωστήν μέθοδον της παρελκύσεως. 
               Κατά την επιστροφήν μου εις Ιωάννινα, μετέφερα 700 χρυσάς λίρας (200 του Μπακατσέλου και 500 δια την ΕΕΑ Ιωαννίνων) και έναν μεγάλον σάκκον (τσουβάλι) προκηρύξεων Αγγλικής προελεύσεως εις Γερμανικήν γλώσσαν συντεταγμένας, αναφερόμενας εις τας ήττας των Γερμανών εις το Δυτικόν Μέτωπον. Αι προκηρύξεις αυταί έδει να ριφθώσιν εις τους Γερμανικούς Στρατώνας των Ιωαννίνων, και να τοιχοκολληθούν κατά την διάρκεια της νυκτός. Μόνον το “άνευ προηγουμένου” θράσος μου με έσωσε από άμεσον σύλληψιν εκ μέρους Γερμανού ανθ/γού των SS. Ο Λάντς, τον οποίον συνήντησα την εσπέραν, εξεδήλωσε την δυσφορίαν του δια την αναβολήν του καθορισμού της ημερομηνίας συναντήσεως του με τον Στρατηγόν Ζέρβαν.
                      Ανεχώρησα στενοχωρημένος και έσπευσα να συναντήσω τον γνωστόν Αυστριακόν ανθ/γόν δια να πληροφορηθώ τυχόν αποφάσεις του Λάντς. Εμείναμε σύμφωνοι να συναντηθώμεν την επομένην οπότε και θα με επληροφορεί δια τας πάσης φύσεως αποφάσεις του Λάντς. Την επομένην επληροφορήθην από Αμπρουσέρ ότι ο Λάντς ουδέν εσκέπτετο εναντίον των ΕοΕΑ, και ότι ευρίσκετο εις αμηχανίαν. Πάντως ο Αμπρουσέρ μου συνέστησεν να μην απομακρυνθώ από τα Ιωάννινα διότι κατά πάσαν πιθανότητα θα με αναζητούσε ο Λάντς, δια σοβαρωτάτην αποστολήν.
                     Την νύκτα της 19ης Ιουλίου 1944 εκλήθην εσπευσμένως από τον Λάντς και παρεκλήθην να επισκεφθώ επειγόντως τον Ζέρβα και να του τονίσω την ανάγκην αμέσου συναντήσεώς των. Επίσης, ο Στρατηγός Λάντς μου εζήτησε να πείσω τον Στρατηγόν Ζέρβα να μεσολαβήσει ώστε να επιτευχθεί μία συνάντηση του Συν/χου Τόμ Μπάρνες, υπαρχηγού της Συμμαχικής Αποστολής στην Ελλάδα, μαζί του. Ακόμη ο Λάντς μου εζήτησε να πληροφορηθεί τις απόψεις του Ζέρβα, δια μίαν συνδυασμένην επιχείρησιν Γερμανών – ΕοΕΑ εναντίον του ΕΛΑΣ, προτείνων μάλιστα δύο σχέδια προς τούτο. “Άμεσος απάντησις Ζέρβα: “Αι επιχειρήσεις κατά τον ΕΛΑΣ ν’ αναληφθούν υπό των Γερμανών”. Απάντηση ξερή και κατηγορηματική στο δήλλιμα που του έθεσε ο Λάντς. Ως προς την ζητηθείσαν μεσολάβησιν του δια συνάντησιν Μπάρνες-Λάντς, ο Στρατηγός Ζέρβας μού συνέστησεν να απευθυνθώ απ’ ευθείας προς τον Μπάρνες”.
                     Επειδή όμως ο Τόμ απουσίαζε από τα Δεκεμβριανά και επανήλθε την επομένην 21-7-44 τότε μόνον τον συνήντησα και υπέβαλα εις αυτόν την πρότασιν του Λάντς. Ο Τόμ επεφυλάχθη να απαντήσει αμέσως. Εζήτησε την έγκρισιν του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής και μόνον το απόγευμα της 23-7-44 απάντησεν ότι δέχεται να συναντηθεί με τον Λάντς. Η πρώτη συνάντησις θα ήτο ανεπίσημος και άνευ υποχρεώσεως συνεχίσεώς των. Κατά φυσικήν δε συνέπειαν τελείως μυστική. Ο ίδιος ο Τόμ θα έκρινεν μετά την πρώτην συνάντησιν εάν και κατά πόσον θα συνεχίζοντο αυταί. Ο Τόμ μού εζήτησε να τον πληροφορήσω το θέμα για το οποίο θα συνεζήτουν. Εδήλωσα άγνοιαν, ως ήτο η πραγματικότης. Εξήγησα του Τόμ ότι από προσωπικήν μου, τελείως όμως ανεύθυνον γνώμην, εφρόνουν ότι θα συνεζητείτο το ζήτημα της Ελλάδος και ίσως επεξετείνετο. Ο Τόμ εζήτησε να πληροφορηθεί εάν υπήρχε σχέσις και επαφή Λάντς-Ζέρβα ή εάν ο Ζέρβας γνωρίζει τας πρός αυτόν προτάσεις του Λάντς. Κατά προηγούμενην σύστασιν του Ζέρβα απάντησα αρνητικώς εις αμφοτέρας τας ερωτήσεις. 
                       Προ της αναχωρήσεως μου ο Τόμ με κατέστησεν προσεκτικόν και μου επεσήμανε την ανάγκη απολύτου εχεμυθείας. Αναχώρησας από Τόμ επεσκέφθην κρυφίως Ζέρβαν και τον ενημέρωσα επί των απαντήσεων του Τόμ. Ο Ζέρβας με διέταξε να μεταδώσω εις Λάντς την απάντησιν του Τόμ και τανάπαλιν, θέτοντας προηγουμένως υπόψη του κατά πρώτον και έπειτα να τις διαβιβάσω στους ενδιαφερομένους. Η συνάντησις Ζέρβα-Λάντς θα ελάμβανε χώραν μετά την τοιαύτην Λάντς-Τόμ. (Εις την πραγματικότητα βέβαια ποτέ δεν θα παραγματοποιείτο η υπόσχεσις αυτή. Ήτο και θα έμενε υπόσχεσις ανεκτέλεστος). Το εσπέρας της 25-7-44 συναντήθην με τον Λάντς. Δυστυχώς όμως, ο Λάντς τώρα πλέον δεν ηδύνατο να συναντηθεί επισήμως, διότι απεκαλύφθη το βράδυ της 25-7-44 ότι ο Λάντς περιλαμβάνετο μεταξύ των μεμυημένων εις την κατά του Χίτλερ απόπειραν δολοφονίας του. Μετά δε την καταστολήν του κινήματος ουδέν ηδύνατο να κάμη. Ο Λάντς ελυπήθη δια την αναβολήν της συναντήσεως του με τον Ζέρβαν, όταν όμως δι’ άλλην μία φοράν το διαβεβαίωσα ότι θα πραγματοποιείτο η συνάντησις το επίστευσεν. Επί τη ευκαιρία τον παρεκάλεσα κατά την επικείμενην συνάντησιν με τον Τόμ να με πληροφορήσει επί των προτάσεων, σκέψεων και απόψεων του Τόμ και μου υπεσχέθη να το κάνει.
                    Τελικώς ο Λάντς απεφάσισεν την εκτέλεσιν της κατά του ΕΛΑΣ επιχείρησιν, με τας μονάδας του, εφ’ όσον ο Ζέρβας δεν εδέχθη ούτε καν να το συζητήσει. Η συνάντησις Τόμ-Λάντς θα εγένετο στα Ιωάννινα όπου θα ηδύνατο να οδηγηθεί ο Τόμ εν απολύτω ασφαλεία ή εις οιονδήποτε σημείον εις ον επαφίετο η επιλογή. Αμφότεροι θα εδεσμεύοντο με τον λόγον της τιμής των. Ο Λάντς θα ελάμβανε παν μέτρον ασφαλείας, ως και ότι ο Λάντς έθετε εις την διάθεσιν του Τόμ το αυτοκίνητόν του με οδηγόν τον ίδιον ή εμέ ή ίππον, αναλόγως της προτιμήσεως του Τόμ.
                         Ο Ζέρβας με διέταξε: 1) Να υποβάλω νέο πρόσθετο Δελτίο Πληροφοριών για την περιοχή που θα γίνει η επιχείρηση. 2) Σχεδιάγραμμα και Δελτίον περί ακριβούς δυνάμεως οπλισμού, πυροβόλων κλπ της παρά του Εμίν Αγά εγκαταστημένης Γερμανικής διλοχίας (Διλοχία υπό Δ/ση Ταγματάρχου, 3 πεδινά πυροβόλα των 10,5 – 3 αντιαρματικά, πολυβόλα κλπ). 3) Συνέχισιν διαπραγματεύσεων με Γερμανούς προς παραπλάνησιν των και καμουφλάζ μελετωμένης επιχειρήσεως. Διαβεβαίωσα Λάντς, ότι η συνάντησις Τόμ Μπάρνες θα γίνει 20-25 Αυγούστου εις τόπον και χρόνον που θα υποδείξουν οι Γερμανοί και αμέσως θα επακολουθήσει συνάντησις Ζέρβα-Λάντς. Την 8/8/44 υπέβαλα εις τον Γενικόν Αρχηγόν των ΕοΕΑ το Δελτίον Πληροφοριών και το πλήρες σχεδιάγραμμα που μου ζητήθηκαν για την διλοχία του Εμίν Αγά. Ξημερώματα 17.8.44 εξεδηλώθη επίθεσις φαλαγγών 1) Επί οδού Ιωαννίνων-Άρτης, 2) Παραμυθιάς-Μενίνας, 3) Ιωαννίνων-Μετσόβου και του Κόμβου Μενίνας, που είχε καταστεί από τους Γερμανούς οχυρό.
                            Επανήλθα εις Ιωάννινα εσπέρας 18.8.44. Παρά τας προσπαθείας μου δεν επέτυχα να δικαιολογήσω τον Ζέρβα και τον Τομ. Την επομένην επληροφορούμην εμπιστευτικώς από Αμπρουσέρ ότι ο Λάντς απεφάσισεν εκκαθαριστικήν επίθεσιν εναντίον των ΕοΕΑ, με κύριαν προσπάθειαν από Πρέβεζα προς Αμμουδιά, Σπλάντζα, Καναλάκι, όπου προσέγγιζαν τα αγγλικά αποβατικά, τα οποία μετέφεραν οπλισμόν, ιματισμόν, υπόδυσιν κλπ. Αντικειμενικός σκοπός των Γερμανών κατάληψις αυτής της περιοχής μέχρι Ηγουμενίτσης. Δια κατεπειγούσης λεπτομερούς και εκτεταμένης αναφοράς μου, παραληφθείσης υπό του Επιτελάρχου των ΕοΕΑ τότε Συντ/χου Ολυμπίου, εγνώρισα την μελετημένην Γερμανικήν επιχείρησιν. Η έγκαιρος κινητοποίησις των δυνάμεων των ΕοΕΑ απέκρουσε και απεσόβησε τον κίνδυνόν”.
Αυτό είναι το μνημόνιο του Αστέριου Μιχαλάκη, που αναφέρεται στις διαπραγματεύσεις του Λάντς προς τον Ζέρβα, οι οποίες έλαβαν χώρα τον Ιούλιο του 1944. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι μέσα σε 40 ημέρες που κράτησαν αυτές οι επαφές με πρωτοβουλία των Γερμανών, έγιναν 25 μάχες μεταξύ ΕΔΕΣ-Γερμανών! Σκοπός του Ζέρβα ήταν αφενός να αποφύγει μία ακόμη σφοδρή επίθεση των κατακτητών και αφετέρου να σώσει τον άμαχο πληθυσμό από φοβερά αντίποινα. Άλλωστε, ο αρχηγός των ΕΟΕΑ εφήρμοσε αποκλειστικά τις διαταγές των συμμάχων κάτι που έχουν επισημάνει επανειλημμένα ο Κρίς Γουντχάουζ αλλά και ο ιστορικός Χάγκεν Φλάισερ. Επιπλέον αξίζει να επισημάνουμε ότι κατά την διάρκεια αυτών των επαφών, πέρα από τις επιθέσεις των δυνάμεων του Ζέρβα στους ναζί και οι τελευταίοι απέβλεπαν στην οριστική διάλυση των δυνάμεων του ΕΔΕΣ. Χαρακτηριστικό αυτών των προθέσεων τους είναι το παρακάτω έγγραφο του Γραφείου Επιχειρήσεων, του Ανωτάτου Γερμανικού Αρχηγείου Στρατιών Ε, με αριθμό 6396-απόρρητο παράτημα 92 και ημερομηνία 8/7/1944, προς τον Στρατιωτικό διοικητή Ν.Α. Ευρώπης: “Ο πράκτοράς μας με τον Ζέρβα ανακρίθηκε εντατικά από τους Άγγλους πριν λίγο καιρό. Οι Άγγλοι γνωρίζουν με βεβαιότητα τις μέχρι τώρα συμφωνίες ανάμεσα στον Ζέρβα και σε μας. Συνεπώς πιο έντονη πίεση στον Ζέρβα, από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει. Σύμφωνα με τα πιο τελευταία μηνύματα, ο Ζέρβας παραμερίσθηκε από τους Άγγλους. Η αιφνιδιαστική επίθεση των ομάδων του Ζέρβα σε όλα τα μέτωπα αφήνει να διαφανεί ο σκοπός των Άγγλων να καθηλώσουν τις δυνάμεις μας μέσα στα όρια της περιοχής και να επιτύχουν έτσι ίσως για τον εαυτό τους πιο ευνοϊκές συνθήκες για απόβαση (στην Ν., Β. και Δ. Ελλάδα). Οι ομάδες του Ζέρβα, στις οποίες έχουν εισχωρήσει οι Άγγλοι σε μεγάλο βαθμό και τις καθοδηγούν, αποτελούν μακροπρόθεσμα μεγαλύτερο κίνδυνο από τις κομμουνιστικές ομάδες, οι οποίες προς το παρόν είναι κακά οργανωμένες και εφοδιάζονται με δυσκολία πάνω στα ψηλά βουνά. Εκτός αυτού, ο Ζέρβας ελέγχει τμήμα της ακτής που είναι κατάλληλο για απόβαση και εφοδιασμό. Συνεπώς η Ανωτάτη Διοίκηση της Ομάδας Στρατού Ε, θεωρεί ότι είναι απολύτως απαραίτητο μετά την λήξη της επιχειρήσεως “Σταυραετός” να συντριβούν τώρα οι Ομάδες του Ζέρβα, για να δημιουργηθούν ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την άμυνά μας στην Δ.Ελλάδα”.

       

Συνεργασία ΚΚΕ – Γερμανών, πλαστογραφία ή πραγματικότητα;

            Το παρόν άρθρο έχει ως στόχο την απόδειξη γνησιότητας ή μη διαφόρων ενοχοποιητικών για την αριστερά, ντοκουμέντων που παρουσιάζονται στην ιστοριογραφία της περιόδου 1941-1944. Πριν όμως αρχίσουμε την ανάλυση, θέλω να επισημάνω το προφανές. Και αυτό γιατί ορισμένοι φαίνεται να μην μπορούν να το αντιληφθούν, γι’ αυτό και θέλω να τους βοηθήσω. Στο παρόν ιστολόγιο, εκφράζονται απόψεις που σίγουρα δεν μπορούν να γίνουν από όλους αρεστές. Ούτε σαν ιστορικός διεκδικώ το αλάθητο, ούτε δαιμονοποιώ όσους διαφωνούν μαζί μου ακόμη και αυτούς που σχολιάζουν σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με προφανή εμπάθεια και ειρωνεία. Κάθε καλόπιστη και τεκμηριωμένη κριτική είναι καλοδεχούμενη. Ειδικά για την περίοδο της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης, στην οποία ειδικεύομαι, οι πηγές που χρησιμοποιούνται και επισημαίνονται ανήκουν στους πρωταγωνιστές όλων των αντιμαχόμενων πλευρών και σε Ιστορικούς καταξιωμένους, πολλοί εκ των οποίων ανήκουν στην αριστερά. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, ο κορυφαίος ιστορικός συγγραφέας του ΚΚΕ και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ο Σόλωνας Γρηγοριάδης. Ο πολυγραφότατος αυτός ερευνητής, χρίστηκε από το ίδιο το ΚΚΕ σαν επίσημος ιστορικός του. Διετέλεσε υπεύθυνος Τύπου του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, υπεύθυνος Τύπου της 13ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ και στέλεχος του Κοινού Γενικού Στρατηγείου μεταξύ άλλων. Είχε άμεση γνώση και πρόσβαση σε όλα τα αρχεία του ΕΛΑΣ. Προέρχεται από αριστερή οικογένεια, ήταν γιος του στρατηγού Νεόκοσμου Γρηγοριάδη – προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΛΑΣ κλπ-, αδερφός του Φοίβου Γρηγοριάδη ή αλλιώς του Καπετάνιου Φώτη Βερμαίου, όπως ήταν γνωστός στο αντάρτικο. Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο Γρηγόρης Φαράκος, επίσης διακεκριμένος ιστορικός συγγραφέας. Το βιβλίο του ” ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, στρατός για τώρα και  μετά” είναι από τα πολλά που χρησιμοποιούνται ως πηγή κύρους και τεκμηρίωσης. Εκτός και αν αυτοί οι ιστορικοί είναι πλαστογράφοι για ορισμένους ακραίους νοσταλγούς των Γκουλάγκ και του Μελιγαλά. Εκτός και αν η Γενική Έκθεση του Βελουχιώτη για τα γεγονότα του φθινοπώρου του 1943 είναι πλαστή, όπως επίσης οι μαρτυρίες όλων σχεδόν των αγωνιστών της αριστεράς, που εκφράστηκαν σε αναμνήσεις και στα απομνημονεύματά τους. Δε νομίζω! Επομένως είναι απλά το λιγότερο γελοίο και ανιστόρητο, ο οποιοσδήποτε κομματικά στρατευμένος και φανατισμένος να κάνει λόγο για αναξιόπιστες και ακροδεξιές πηγές που δήθεν χρησιμοποιώ.
           Για να επιστρέψουμε όμως στο θέμα, σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να ασχοληθεί με τα σύμφωνα συνεργασίας που υπέγραψε ή υποτίθεται ότι υπέγραψε το ΚΚΕ με τις δυνάμεις κατοχής. Οι απόψεις πάνω στο θέμα διίστανται. Η αλήθεια είναι ότι πολλά από αυτά τα σύμφωνα είτε υπογράφτηκαν είτε όχι, ουσιαστικά εφαρμόστηκαν μετά το 1946 από το ΚΚΕ κατά την διάρκεια του εμφυλίου που διευθυνόταν από Γιουγκοσλάβους και όχι μόνο παρτιζάνους (βλ. άρθρα μου για ιστορία του ΚΚΕ και για Μακεδονικό ζήτημα). Όπως και να έχει, τα αρχεία υπάρχουν και εκθέτουν όσους επιμένουν για το αντίθετο. Για να γυρίσουμε στα γεγονότα πριν το 1946, υπάρχουν μαρτυρίες για συνεργασίες του ΕΛΑΣ με Γερμανούς, Βούλγαρους και Τσάμηδες τόσο για το 1943 όσο και για το 1944. Το περιβόητο συμφωνητικό της 1ης Σεπτεμβρίου 1944 μεταξύ Ομάδων Μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ και Γερμανικής ανώτατης Στρατιωτικής διοίκησης Μακεδονίας  – Αιγαίου, με υπογραφές του ταγματάρχη Έριχ Φένσκε και του καπετάνιου του ΕΛΑΣ Κίτσου, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Για να είμαστε ακριβείς και δίκαιοι, θα πρέπει να αναφέρουμε την μαρτυρία του εγκυρότερου Γερμανού Ιστορικού, του Χάιντς Ρίχτερ, που μετά από έρευνά του, υποστήριξε ότι στα αρχεία του Γερμανικού στρατού δεν υπάρχει πουθενά το όνομα Έριχ Φένσκε, ούτε η μονάδα του 31756. Βεβαίως και η άποψη αυτή, δεν μπορεί ούτε και πρέπει να μη ληφθεί στα σοβαρά. Ο Ρίχτερ είναι αμερόληπτος και αντικειμενικός παρά τις πεποιθήσεις του. Αυτό βέβαια το θυμούνται ορισμένοι ιστοριογράφοι και το επικαλούνται μόνο όταν τους βολεύει. Για να δούμε όμως τι στοιχεία υπάρχουν και παρουσιάζονται από τους υποστηρικτές της άλλης άποψης. Ο Κώστας Ιωάννου στο βιβλίο του “Άγνωστα  γεγονότα της Εθνικής Αντίστασης ( 2004, Εταιρεία Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας)” σελίδες 118-120, αναφέρει: ” … Και πώς να μην τους αφήσουν ανενόχλητους ( σσ οι Ελασίτες τους Γερμανούς), αφού στο Λιβάδι Χαλκιδικής είχε υπογράψει το σύμφωνο Κίτσου – Φένσκε ( Ομάδα Μεραρχιών ΕΛΑΣ και Γερμανικής Στρατιάς Αιγαίου) την 1η Σεπτεμβρίου 1944 με το οποίο οι Γερμανοί παρέδιδον αμαχητί την Θεσσαλονίκη και τον βαρύ οπλισμό τους στον ΕΛΑΣ, προκειμένου να διαφύγουν ανεμπόδιστοι προς τα σύνορα. Το πρωτότυπο του συμφώνου αυτού το παρέδωσε ο Πρόεδρος των Εθνικοφρόνων Ελασιτών, στον Σύνδεσμο της Ελληνικής Κυβερνήσεως με την Επιτροπή Ερεύνης του Συμβουλίου  Ασφαλείας του ΟΗΕ, πρέσβη Αλέξη Κύρου, ένα απόγευμα Μαρτίου του 1947, στο Μέγαρο του Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, στην οδό Τσιμισκή. Ήμουν εκεί. Παρόντες ήσαν οι μετέπειτα πρεσβευτές κκ. Ιωάννης Κολιακόπουλος και Βύρων Θεοδωρόπουλος. Με ενέργεια του Έλληνα Συνδέσμου στην Επιτροπή Ερεύνης του Συμβουλίου Ασφαλείας πρέσβυ Αλέξη Κύρου, το σύμφωνο αυτό έφθασε να συζητηθεί στο Συμβούλιο Αασφαλείας του ΟΗΕ, όπου το υπερασπίστηκε ο υφυπουργός των Εξωτερικών της Σοβιετικής Ένωσης Βισίνσκυ, που έσωσε τον ΕΛΑΣ από μία διεθνή καταδίκη, με μια δικολαβική δικαιολογία: ” Αφού σκοπός του ΕΛΑΣ ήταν να διώξει τους Γερμανούς από την Ελλάδα, καλά έκανε που δεν τους εμπόδισε, ώστε να φύγουν μια ώρα γρηγορότερα”, ξεχνώντας το τι είχαν κάνει οι Γερμανοί στον Ελληνικό λαό”. Αυτά τα συνταρακτικά αναφέρει ο Ιωάννου. Επίσης ο Χαράλαμπος Φλόκας, Ταξίαρχος και ιστορικός ερευνητής, στο βιβλίο του ” Εθνική Αντίσταση 1942-1945″ σελ. 407-410, όχι μόνο επιβεβαιώνει τα ανωτέρω αλλά και συνεχίζει: ” Το πρωτότυπο του ανωτέρου εγγράφου εξετέθη εις την εν Θεσσαλονίκην Έκθεσιν Πειστηρίων 1947 εν φωτοτυπία, συνοδευόμενον και υπό του πρωτοτύπου της προσκλήσεως, ήν απηύθυνεν ο Καπετάν Κίτσος προς τον Γερμανόν αξιωματικόν διαυτήν υπογραφήν του συμφώνου”. Αναλυτικά η λιτή επιστολή του Κίτσου: ” Πρός τον Ταγματάρχην Γερμανικού Τμήματος Βασιλικών, εις Βασιλικά:
          Κε Ταγματάρχα. Απόψε σας περιμένω στην θέσιν Καλόγηρος ( Λειβάδι) και περί ώραν 10ην διά να συζητήσωμεν για υποθέσεις, που αφορούν εσάς προσωπικώς.    Τη 1-9-44, ο Διοικητής του Τάγματος  
                                                                                                                     υπογραφή  Κ. Κίτσος”
  Το σημαντικότερο της όλης υποθέσεως ωστόσο, είναι ότι το συμφωνητικό αυτό το παραδέχθηκε ουσιαστικά το ΚΚΕ μέσω του επίσημου οργάνου του “Νέος Κόσμος”, τεύχος 9ο, Σεπτεμβρίου 1950, που εκδόθηκε στην Γιουγκοσλαβία. Στο τεύχος αυτό κατηγορείται ο Μάρκος Βαφειάδης σαν προδότης που άφησε ανενόχλητους τους Γερμανούς κατά την αποχώρησή τους. Βέβαια, όπως είναι γνωστό το ΚΚΕ μετά το αιματοκύλισμα της χώρας και την οριστική αποτυχία του να επιβάλλει την δικτατορία του προλεταριάτου δεν άφησε ούτε ένα στέλεχος του χωρίς να το στιγματίσει. Σύμφωνα με την λογική του, το κόμμα ήταν αμόλυντο αλλά τα πρόσωπα που το καθοδηγούσαν “προδότες, συνεργάτες των Ναζί, πράκτορες των Άγγλων, πράκτορες της εγχώριας αντίδρασης, παράφρονες κλπ κλπ κλπ”. Μάλιστα την ύπαρξη του εν λόγω εντύπου παρουσίασε η έγκριτη εφημερίδα ” Εστία” στο φύλλο της 13ης Δεκεμβρίου 1979. Αξίζει να σημειωθεί ότι την ίδια μέρα με αφορμή το δημοσίευμα αυτό έγινε επερώτηση στη Βουλή από βουλευτές. Ακριβώς όπως διατυπώθηκε η κατηγορία:” Το σύνταγμα της Χαλκιδικής – απ’ αυτά που υπάγονταν στη διοίκηση του Μάρκου Βαφειάδη – υπέγραψε συμφωνία με τους Γερμανούς. Ο Μάρκος, που βρισκόταν τότε στη Χαλκιδική, δεν πήρε κανένα μέτρο. Έκανε – ο Μάρκος Βαφειάδης – διαπραγματεύσεις με τους Γερμανούς, όταν φεύγανε, για παράδοση και δεν τους χτύπησε…”. Και αν το πρόσωπο του Φένσκε αμφισβητείται, το πρόσωπο του Κίτσου είναι υπαρκτότατο. Όπως επίσης ο Αντρέι Βισίνσκυ, αντιπρόσωπος της Σοβιετικής Ένωσης στον ΟΗΕ, δεν είναι αποκύημα της φαντασίας κανενός.  Όχι μόνο δεν διέψευσε ποτέ τα ανωτέρω αλλά ξεκάθαρα τα ομολόγησε όπως αποδεικνύεται από τις μαρτυρίες και τα αρχεία του ΟΗΕ που υπάρχουν και έχουν ερευνηθεί από ιστορικούς. Άλλωστε και το ΚΚΕ επίσημα δεν διέψευσε την ύπαρξη του Νέου Κόσμου. Και πως να την διαψεύσει από την στιγμή που ήταν ένα από τα επίσημα έντυπα της προπαγάνδας του. Για να είμαι ακόμα πιο συγκεκριμένος και ακριβής, το εν λόγω συμφωνητικό συμπεριλαμβάνεται και στα αρχεία και τις εκδόσεις της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού. Συγκεκριμένα. στην έκδοση της ΔΙΣ το 1973, στο βιβλίο ” Η απελευθέρωσις της Ελλάδος και τα μετά ταύτην γεγονότα ( Ιούλιος 1944 – Δεκέμβριος 1945)”. Άλλη μία επιβεβαίωση της γνησιότητας του συμφωνητικού, παρατίθενται και φωτογραφίες των σελίδων που αναφέρουν τα γεγονότα για κάθε αναγνώστη που κρατά τις επιφυλάξεις του. Επίσης, η έκδοση της Πανελλήνιας Συνομοσπονδίας Εθνικών Αντιστασιακών Οργανώσεων ” Ιστορικές μαρτυρίες – Η Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων 1941-1945″ αναφέρει ρητά και ξεκάθαρα την κατηγορία του Νέου Κόσμου κατά του Βαφειάδη στη σελίδα 250: ” Στην Β’ Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ και στην εφημερίδα του κόμματος “ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ – 9ο τεύχος Σεπτεμβρίου 1950″ κατηγόρησαν τον Μάρκο Βαφειάδη, ότι στο Λειβάδι – Μακεδονίας υπέγραψε συμφωνία με τους Γερμανούς, για να τους διευκολύνει στην αποχώρηση αφήνοντάς τους ανενόχλητους”.  Για την πολιτική αυτή της ανεμπόδιστης αποχώρησης των Γερμανών έγραψε ο Καπετάν Έκτορας του ΕΛΑΣ ( Θόδωρος Μακρίδης) στην Ιστορία της Αντίστασης, τόμος Α’, σελίδα 410: ” Αναφέρομαι στο γεγονός ότι οι Γερμανοί που υποχωρούσαν είχαν κυκλωθεί εκεί στη Μακεδονία και μπορούσαν να εξοντωθούν. Κι η εξόντωση των Γερμανών θα μας έδινε 40-50 κανόνια, ναί, τόσα κανόνια μπορούσαμε να κυριεύσουμε και να αναπτύξουμε ανάλογα τη μαχητική ικανότητα και αριθμητική δύναμη της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας (Ο.Μ.Μ.) και του ΕΛΑΣ γενικά. Αλλά ο Μάρκος και ο Μπακιρτζής προτίμησαν να τρέξουν στη Θεσσαλονίκη, που μπορούσαν να την έχουν οποιαδήποτε στιγμή στα χέρια τους, αντί να εξοντώσουν τις κυκλωμένες γερμανικές δυνάμεις στην περιοχή τους…”. Από την στιγμή που ένα τόσο σημαντικό στρατιωτικό στέλεχος του ΕΛΑΣ ομολογεί τα παραπάνω κάθε προσπάθεια απόδειξης του εναντίου μάλλον θα έχει δόλο. Θα παραθέσω μία ακόμη απόδειξη της συνεργασίας αυτής της ΟΜΜ με τους Γερμανούς. Στο περιοδικό Στρατιωτική Ιστορία, σειρά Μεγάλες Μάχες, Η μάχη των Αθηνών 1944 – ο ματωμένος Δεκέμβριος, στη σελίδα 38 γράφεται: ” Από την περίοδο της κατοχής ακόμη, στις επιδιώξεις των στελεχών του ΕΑΜ περιλαμβάνετο η “εξαργύρωση” της αντιστασιακής τους δράσης, μετά την εκδίωξη ή την αποχώρηση των κατακτητών, για την επίτευξη πολιτικών ανατροπών. Προς το σκοπό αυτό ΕΑΜ και ΚΚΕ δεν δίστασαν να λάβουν οποιοδήποτε μέτρο. Ανάμεσα στις πλέον ανίερες συμμαχίες τους, περιλαμβάνονται η υπογραφή με τον Βουλγαρικό στρατό του Συμφώνου του Μελισσοχωρίου (στις 20-9-1944), η υπογραφή Συμφωνίας με τη Γερμανική Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση Μακεδονίας – Αιγαίου (την 1-9-1944), η συνεργασία με το ΣΝΟΦ και πολλά ακόμη”. Συμπερασματικά, δεν υπάρχει σήμερα σοβαρός ιστορικός που να μην αποδέχεται τα συμφωνητικά αυτά. Τα στοιχεία όμως και οι μαρτυρίες δεν σταματούν εδώ. Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Χρήστος Σαρτζετάκης το 2010 έγραψε στην ιστοσελίδα του (http://www.sartzetakis.gr/news/germaniki042010.html ) άρθρο σχετικά με τα όσα προξένησαν οι ναζί στην Ελλάδα την περίοδο της κατοχής, συνδέοντάς τα με αυτά που βιώνουμε σήμερα. Μάλιστα το άρθρο αυτό αναδημοσιεύτηκε και στην εφημερίδα ” Παρόν”. Συγκεκριμένα γράφει μεταξύ άλλων: 
   ” Πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐν συνεχείᾳ κατεφάνη μὲ τὴν ἀπροκάλυπτη πλέον συνεργασία των μὲ τὸν κατακτητή, τὸν ὁποῖον καὶ ἄφισαν νὰ ἀποχωρήσῃ ἀνενόχλητος, παραδίδων σ’ αὐτοὺς τὴν ἐξουσία (!), κατὰ τὰ ρητῶς διαλαμβανόμενα εἰς τὴν ἀπὸ 1ης Σεπτεμβρίου 1944 ἔγγραφη συμφωνία στὸ Λειβάδι Θεσσαλονίκης μεταξὺ ἀφ’ ἑνὸς τοῦ Καπετὰν Κίτσου, Διοικητοῦ 2ου Τάγματος 31ου Συντάγματος τοῦ Ε.Λ.Α.Σ., ὡς ἀντιπροσώπου τῆς Ο.Μ.Μ. ( Ὁμάδος Μεραρχιῶν Μακεδονίας ), καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ Ταγματάρχου Ἔριχ Φένσκε, Διοικητοῦ τῆς μονάδος 31756, ὡς ἐκπροσώπου τῶν ἐνόπλων Γερμανικῶν Δυνάμεων τῆς Στρατιᾶς Αἰγαίου.  Μὲ τὴν συμφωνία αὐτή, μεταξὺ ἄλλων, ὁ μὲν Ε.Λ.Α.Σ. ἀνέλαβε «τὴν ὑποχρέωσι νὰ μὴ ἐμποδίσῃ τὴν ἀποχώρησι τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ στὴν περιοχὴ τῆς Ο.Μ.Μ., μπαίνοντας σὲ κάθε ἐκκενούμενο τμῆμα μετὰ τὴν ἀναχώρησι καὶ τοῦ τελευταίου γερμανοῦ στρατιώτου» (ὅρος 1ος),  καὶ συγχρόνως ἐδήλωσε, ὅτι «δὲν φέρνει καμμιὰ εὐθύνη, ἂν ἀντιλαϊκὲς προδοτικὲς ὁμάδες ἐπιτεθοῦν κατὰ γερμανικῶν δυνάμεων» (ὅρος 4ος) καὶ ἀνέλαβεν ἐπίσης « μὲ τὴν συνεργασία τῶν Βουλγαρικῶν καὶ Ἀλβανικῶν παρτιζάνικων τμημάτων τὴν καταπολέμησι τῶν ἀντιλαϊκῶν παρτιζάνικων ὁμἀδων» (ὅρος 6ος)· ἡ δὲ γερμανικὴ Α.Σ.Δ.Μ.Α. (Ἀνωτάτη Στρατιωτικὴ Διοίκησις Μακεδονίας – Αἰγαίου) ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσι «νὰ διατάξῃ τὴν ἀποχώρησι τῶν Ταγμάτων Ἀσφαλείας ἀπὸ τὴν πόλι τῆς Θεσσαλονίκης, τὴν ὁποία καὶ θὰ παραδώσῃ στὸν ἐφεδρικὸν Ε.Λ.Α.Σ. καὶ τὴν πολιτικὴν ὀργάνωσιν τοῦ Ε.Α.Μ.»  (ὅρος 2ος)  καὶ νὰ «παραχωρήσῃ στὸν Ε.Λ.Α.Σ. βαρὺ ὁπλισμὸ καὶ ἀνάλογο πολεμικὸ ὑλικὸ γιὰ τὴν ἐξουδετέρωσι τῶν παραπάνω ὁμάδων» (ὅρος 5ος) [ βλέπε τὸ κείμενον τῆς συμφωνίας αὐτῆς στὸ ἀποκαλυπτικὸ βιβλίο τῆς παραπλανημένης, μεταμεληθείσης «ἀγωνίστριας τοῦ Δημοκρατικοῦ Στρατοῦ» Μαργαρί-τας ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ  «Πόλεμος καὶ Αἷμα, Ταξίδι στὸ παρελθόν, Ταξίδι στὸν πόνο», Ἑταιρεία Μελέτης Ἑλληνικῆς Ἱστορίας, Ἀθήνα, 2007, σελ. 368 ] “.
Πέρα όμως απο το παραπάνω συμφωνητικό, η εγκυρότητα του οποίου δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, υπάρχουν και άλλα συμφωνητικά που υπέγραψε ή λέγεται ότι υπέγραψε το ΚΚΕ με τις δυνάμεις κατοχής. Το πασίγνωστο σύμφωνο Πετριτσίου για παράδειγμα. Σύμφωνα με αυτό το συμφωνητικό, το ΚΚΕ και το ΚΚ Βουλγαρίας αποφάσισαν για την δημιουργία μιάς “ Ένωσης Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας, που θα περιλαμβάνη την Βουλγαρία, Ελλάδα, Μακεδονία και Σερβία”. Το υποτιθέμενο αυτό σύμφωνο υπέγραψαν στις 12 Ιουλίου 1943 ο Γιάννης Ιωαννίδης για λογαριασμό του ΚΚΕ και ο Ντούσαν Δασκάλωφ για λογαριασμό των Βουλγάρων συντρόφων. Το κείμενο αυτό αμφισβητήθηκε εντόνως εν αντιθέσει με άλλα συμφωνητικά που υπέγραψε το ΚΚΕ. Ο Κομνηνός Πυρομάγλου το χαρακτήρισε ” πλαστό δημιούργημα ανθρώπων αδαών περί τα κομμουνιστικά” ( βλ. Σόλωνα Γρηγοριάδη, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας 1941-1974, τόμος Α’, εκδόσεις Polaris, σελίδες 558-559). Το πιθανότερο είναι πως το κείμενο αυτό δεν συντάχθηκε από τα πρόσωπα που αναφέρονται στο συμφωνητικό. Ο Σόλωνας Γρηγοριάδης έγραψε γι’ αυτό: ” Η πλαστότητα του συμφωνητικού καταφαίνεται και από το γεγονός ότι ουδέποτε κυκλοφόρησε φωτοτυπία του πρωτότυπου, ώστε και γραφολογικά να πιστοποιηθεί η υπογραφή του Ιωαννίδη, η οποία είναι πολύ γνωστή, στις Αρχές ιδίως, που διατηρούν ογκώδη φάκελό του. Αλλά το πρόβλημα δεν έγκειται απλώς στην ύπαρξη ή μη του συμφωνητικού. Είναι το βαρύ λάθος που διέπραξε το ΚΚΕ/ΕΑΜ με την υιοθέτηση της σλαβομακεδονικής κίνησης και την ίδρυση της ΣΝΟΦ”.  Με λίγα λόγια ο Γρηγοριάδης ομολογεί ότι είτε είναι γνήσιο είτε όχι το συμφωνητικό αυτό, το ΚΚΕ ουσιαστικά υπέπεσε σε “βαρύ λάθος” με την ταύτισή του στα κελεύσματα της Μόσχας και των δορυφόρων της στα Βαλκάνια για την δημιουργία αυτόνομου μακεδονικού κράτους, υπό την σοβιετική εποπτεία. Είναι γνωστές οι θέσεις του ΚΚΕ περί ανεξάρτητης Μακεδονίας και Θράκης ήδη από την δεκαετία του 1920. Τα επίσημα κείμενα του κόμματος, τα πρωτοσέλιδα του Ριζοσπάστη, τα αρχεία των γειτόνων συντρόφων τους, οι αποφάσεις Ολομελειών του κόμματος, είναι ντοκουμέντα ανεπίδεκτα αμφισβητήσεως των προθέσεών τους. Αυτό ακριβώς υποστήριξε και ο Γιάννης Μαρίνος στην απάντησή του, στο Ιστορικό τμήμα του ΚΚΕ. Το τελευταίο, όταν το 1993 ο Μαρίνος μέσω του Οικονομικού Ταχυδρόμου και του Βήματος παρουσίασε το σύμφωνο Πετριτσίου, έκανε μια λυσσαλέα επίθεση ενάντια στο πρόσωπό του. Η απάντηση ήταν αποστομωτική. Με μία συνοπτική ανάλυση της πολιτικής του ΚΚΕ που αποσκοπούσε στην αυτονόμηση της Μακεδονίας κατέληξε στο συμπέρασμα που καταλήγει και ο Γρηγοριάδης παραπάνω. Είτε είναι γνήσιο το εν λόγω συμφωνητικό είτε όχι, αυτό δεν αναιρεί αυτά που αναφέρονται στο κείμενό του. Πέρα από αυτό τονίζει ο κ. Μαρίνος τον πανικό στελεχών του ΚΚΕ σχετικά με το ποιος συνέταξε αυτό το “πλαστό” συμφωνητικό. Αξίζει να αναφέρουμε αυτολεξεί ένα μέρος της απάντησής του:
     ” Τόσο η απάντηση του Ιστορικού Τμήματος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ όσο και τα δημοσιεύματα των κ.κ. Τάκη Μαμάτση και Βάσου Γεωργίου στον Ριζοσπάστη της 22ας Δεκεμβρίου 1992 εναντίον μου για τα όσα έγραφα στο «Βήμα» μου έχουν δημιουργήσει ένα μεγάλο πρόβλημα και με ωθούν σε διχασμό προσωπικότητας. Ο μεν αρμοδιότερος όλων Γιάννης Ιωαννίδης αποφαίνεται κατηγορηματικά ότι το σύμφωνο είναι πλαστό κατασκεύασμα της Ιντέλιτζενς Σέρβις. Ο τότε ηγέτης του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης αποφάνθηκε όμως ότι ήταν χαλκευμένο από την Γκεστάπο. Ενώ μια τρίτη εκδοχή παράλληλη της δεύτερης θέλει το σύμφωνο να συντάχθηκε στη βουλγαρική πρεσβεία της Αθήνας. Ερωτάται: Ποιος τελικά το χάλκευσε αν δεν είναι όντως γνήσιο; Η Ιντέλιτζενς Σέρβις, που πολεμούσε τους Γερμανούς και τη Γκεστάπο, η Γκεστάπο που πολεμούσε τους Άγγλους και την Ιντέλιτζενς Σέρβις ή οι Βούλγαροι -που τότε συνεργάζονταν με τον Άξονα, αλλά εργάζονταν και για τα δικά τους συμφέροντα, που περιλάμβαναν και την κατοχή της Βόρειας Ελλάδας και την έξοδο στο Αιγαίο»; Το ότι υπάρχει τέτοια διάσταση απόψεων δείχνει έλλειψη συντονισμού στο σε ποιον θα αποδοθεί η χάλκευση, χωρίς ίχνος αποδείξεων φυσικά. Πάντως ο κ. Μαμάτσης αποκλίνει μάλλον υπέρ του χαλκείου της Ιντέλιτζενς Σέρβις, ο κ. Βάσος Γεωργίου είναι κατηγορηματικός ότι πρόκειται για έργο της Γκεστάπο, ενώ το Ιστορικό Τμήμα του ΚΚΕ (δηλ. ο κ. Κολοζώφ) τοποθετείται κάπου στη μέση”

Γραμματόσημα ΕΛΑΣ το 1944 στον Έβρο σε Λέβα.

           Όπως και να έχει, στις 20 Σεπτεμβρίου 1944 αντιπρόσωποι του ΚΚΕ, του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και της ΠΕΕΑ υπέγραψαν συμφωνητικό με τον Βουλγαρικό στρατό κατοχής και το ΚΚ Βουλγαρίας που όριζε μεταξύ άλλων: α) την ενίσχυση του ΕΛΑΣ με πολεμικό υλικό από τον Βουλγαρικό στρατό, β) την υποστήριξη του Βουλγαρικού στρατού στον ΕΛΑΣ σε ενδεχόμενη επιχείρηση κατά των ” Κυβερνητικών και Εθνικιστικών Σωμάτων”, γ) ένωση ΕΛΑΣ και Βουλγαρικών στρατευμάτων, δ) ο ΕΛΑΣ ανελάμβανε να προστατεύσει την Βουλγαρική μειονότητα(!!!), ε) την κατάργηση συνόρων μεταξύ Ελλάδος – Βουλγαρίας και Σερβίας καθώς και την δημιουργία “Διεθνούς Μακεδονίας μετά το τέλος του πολέμου”. Τα παραπάνω επιβεβαιώθηκαν και το 1947 με το περίφημο σχέδιο “Λίμνες” καθώς και με την συμφωνία του Μπλέντ στην Σλοβενία τον Αύγουστο του ίδιου έτους. Υπάρχουν και άλλα συμφωνητικά του ΕΛΑΣ με  Βουλγάρους. Χαρακτηριστικότερο είναι αυτό του Ιανουαρίου 1944 μεταξύ Ανδρέα Τζήμα και Άντον Κάλτσεφ, που όριζε την συνεργασία ΕΛΑΣ – ΣΝΟΦ και κατέληγε σε απόφαση για δημιουργία αυτόνομου Μακεδονικού Κράτους Σοβιετικής Οργάνωσης. Γράφει ο Νικόλαος Μέρτζος ( Τα δέκα θανάσημα αμαρτήματα του ΚΚΕ) : 

   ” Το Σύμφωνο αυτό αμφισβητήθηκε αργότερα, αλλά το βέβαιο είναι ότι είχε την θερμή υποστήριξη του Α.Τζήμα και του Άγγλου λοχαγού Έβανς, που ως σύνδεσμος της Στρατιωτικής Βρεταννικής Αποστολής —και παρά την αντίθετη εντολή— ήταν θερμός κήρυκας του πανσλαβισμού στο 28ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Παρέστη μάλιστα ως εκπρόσωπος των Συμμάχων και στην 1η Περιφερειακή Συνδιάσκεψη του ΣΝΟΦ Καστοριάς, όπως προκύπτει από το επίσημο πρόγραμμα των εργασιών της, που ουδείς αμφισβητεί.

Στο επίσημο κείμενο των αποφάσεών της η Συνδιάσκεψη του ΣΝΟΦ στις 12 Απριλίου 1944 όρισε, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα καθήκοντα:

     2ον) Να δημιουργήσουμε Εθνική συνείδηση στο λαό μας, συνοχή και Ενότητα κάνοντας χτήμα του ιδιαίτερα την Επαναστατική του Ιστορία του Ήλιντεν…

     3ον) Να κάνουμε πλατειά διαφώτιση πάνω στους σκοπούς και στις επιδιώξεις του ΣΝΟΦ και ΕΑΜ για την αμοιβαία κατανόηση των δύο οργάνων…

     4ον) Να κάνουμε πλατειά διαφώτιση για την συναδέρφωση των Σλαβομακεδόνων και Ελλήνων και για την Ενιαία τους πάλη…

       7ον) Να ενισχύσουμε τον ΕΛΑΣ – ΣΝΟΦ βοηθώντας με κάθε τρόπο και μέσο…

    11ov) Να βοηθήσουμε για την ανάδειξη στελεχών και στις άλλες οργανώσεις Εφ. ΕΛΑΣ, ανδρών και γυναικών, στην ΕΠΟΝ, Εθνική Αλληλεγγύη...

  17ον) Να δημιουργήσωμε αδερφές οργανώσεις και να συνεργαστούμε στενά με τις περιφερειακές τους καθοδηγήσεις ΕΠΟΝ, εφ. ΕΛΑΣ, Ε.Α.” .

Περί της δήθεν συνεργασίας Ζέρβα – Γερμανών: Ιστορικά τεκμηριωμένη απάντηση – Β΄ Μέρος

           Το δεύτερο μέρος αφορά τα όσα συνέβησαν το 1944 και ειδικά την άνοιξη του ίδιου έτους. Πάλι διατυπώνεται η κατηγορία από τους ίδιους κατηγόρους. Αφενός η αριστερά, συνεχίζει να χλευάζει όσους ήταν απέναντί της και να τους δαιμονοποιεί, αφ’ ετέρου τα γερμανικά αρχεία της περιβόητης Άινς Τσέ κάνουν λόγο για ουδετερότητα των  δυνάμεων του Ζέρβα απέναντι στις δυνάμεις κατοχής. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Μερικές από τις πολλές ανακρίβειες των αρχείων της I/C

Τα γερμανικά αρχεία, για την περίοδο του Μαΐου 1944, αναφέρονται σε ουδετερότητα του Ζέρβα απέναντι στους Γερμανούς. Πιο συγκεκριμένα, έγγραφο της Ομάδος Στρατιών Ε, με ημερομηνία 1-5-1944 αναφέρει: ” Εν τω μεταξύ ο Ζέρβας ακολουθώντας γραμμή ουδετερότητος απέναντι στις Γερμανικές δυνάμεις, μπόρεσε να σταθεροποιήσει και να ισχυροποιήσει τις δυνάμεις του. Οι συνεχείς κατατάξεις υλικού από μέρους των συμμάχων βοήθησαν τον Ζέρβα να επαυξήσει ουσιαστικά τις ανταρτικές του δυνάμεις”. Στις 25 Μαΐου απόρρητο έγγραφο της ίδιας Ομάδας αναφέρει: ” Οι δυνάμεις του ΕΔΕΣ είναι παρατεταγμένες και έτοιμες για μάχη, εναντίον των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στο Μέτωπο του Αράχθου, ενώ εξακολουθούν να τηρούν ουδέτερη στάση έναντι των Γερμανικών δυνάμεων. Ο Ζέρβας ακολουθεί μια διπλή πολιτική, ουδετερότητα έναντι των Γερμανικών δυνάμεων και απόλυτα φιλική συνεργασία με τους Άγγλους από την άλλη”. Τα έγγραφα αυτά υπογράφει ο αρχηγός Επιτελείου Ομάδος Στρατιών Ε, Συνταγματάρχης Σμίτ Ρίχμπεργκ. Η αναξιοπιστία των γερμανικών αρχείων της υπηρεσίας ψυχολογικού πολέμου I/C, έχει επισημανθεί από πολλούς ιστορικούς. Άλλωστε, τα περισσότερα έγγραφά της βρίθουν ανακριβειών και είναι αποτέλεσμα φαντασίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι η αναφορά τους στον Άρη Βελουχιώτη, όπου τον αναφέρουν σαν Έλληνα δάσκαλο με συμμετοχή στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Ως γνωστόν, ο Βελουχιώτης ήταν γεωπόνος και την περίοδο του Ισπανικού εμφυλίου ήταν έγκλειστος στις φυλακές του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου μέχρι που υπέγραψε την περιβόητη δήλωση μετανοίας και αποκήρυξης του κομμουνισμού και έγινε πληροφοριοδότης της Ασφάλειας. Στην παραπάνω περίπτωση ωστόσο, αυτή η αναξιοπιστία δεν φαίνεται να ισχύει. Αυτό όμως δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι υπήρχε συνεργασία Ζέρβα – Γερμανών. Και αυτό αποδεικνύεται από προγενέστερο έγγραφο (με ημερομηνία 15-11-1943) που υπογράφει ο υποστράτηγος του Γενικού Επιτελείου του Γερμανικού στρατού, Βίντερ και αναφέρει: ” Η περιορισμένη δραστηριότητα των ανταρτών έναντι των κυρίως Γερμανικών δυνάμεων κατοχής, πρέπει να αποδοθεί στις ειδικές γι’ αυτό εντολές των συμμάχων”. Πράγματι, μετά την επιχείρηση Ζώα ( Ιούνιος-Ιούλιος 1943) που στόχο είχε την πλάνη των δυνάμεων κατοχής, ώστε να πειστούν ότι οι σύμμαχοι ετοιμάζονται για αποβίβαση στην δυτική Ελλάδα ενώ αυτή τελικά συνέβη στην Σικελία, το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής διέταξε όλες τις εθνικές αντιστασιακές οργανώσεις να απέχουν για ένα χρονικό διάστημα από επιθετικές πρωτοβουλίες έναντι των Γερμανών. Όταν λοιπόν γίνεται λόγος για υποτονική δράση των ανταρτών, αυτό δεν υποδηλώνει σε καμία περίπτωση συμπάθεια ή συνεργασία με τον εχθρό. Αυτό επιβεβαιώνεται από πληθώρα μαρτυριών και εγγράφων. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το τηλεγράφημα του Ζέρβα προς το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής: “ Παρακαλώ αποσαφηνίσατε προθέσεις σας. Ο Άγγλος σύνδεσμος Τόμ ανεκοίνωσεν ότι (από) σήμερον δεν ζητείτε από Εθνικάς Ομάδας επιθετικήν δράσιν κατά Γερμανών αλλά αμυντικήν τοιαύτην. Ύστερα από ανακοίνωσιν αυτήν και συνεχή αγώνα κατά ΕΑΜ, περιορίζομεν δράσιν κατά Γερμανών εις αμυντικήν τοιαύτην. Νομίζομεν ότι πράττομεν καθήκον μας και εκετελούμε διαταγάς σας πιστώς”. Για την ίδια ακριβώς περίοδο, ο Σβέτοζαρ Βουκμάνοβιτς ή αλλιώς Τέμπο, ο υπαρχηγός του Τίτο έγραψε στο βιβλίο του ” Το ΚΚΕ στον αγώνα της Εθνικής απελευθέρωσης, σελ. 16″: ” Αποτέλεσμα μοιραίον της γραμμής αυτής, ήτο η στρατιωτική αδράνεια των μονάδων του ΕΛΑΣ, εκτός όταν επλήττοντο υπό των εχθρικών δυνάμεων. Ορισμένες μάλιστα μονάδες του ΕΛΑΣ είχαν λάβει ρητή διαταγή μα μην επιτίθενται κατά των αμυντικών θέσεων του εχθρού, δια να μην προκαλούν την αντίδρασή τους, το οποίον θα είχε ως συνέπεια την εκδίωξίν των από το έδαφος που κατείχαν”. Από τα στοιχεία αυτά, αποδεικνύεται ότι όλες οι αντιστασιακές οργανώσεις είχαν λάβει τις ίδιες εντολές και ότι όλες τις εφάρμοσαν. Οπότε δεν τίθεται θέμα συνεργασίας Ζέρβα – Γερμανών σε καμία περίπτωση. Γιατί αν κάποιος θελήσει να θέσει τέτοιο θέμα σίγουρα δρα εκ του πονηρού. Η ίδια “κατηγορία” επομένως μπορεί να αποδοθεί και στον ΕΛΑΣ. Άλλωστε, για την περίοδο Φεβρουαρίου – Ιουνίου 1944, υπάρχουν δεκάδες διαταγές αμυντικού σχεδιασμού που εξέδωσε ο ίδιος ο Ζέρβας στις μεραρχίες του. Επιπλέον, στις 11-3-1944 ο Ζέρβας διατάζει την ίδρυση της VIIIης Μεραρχίας, στις 14-3-1944 της IIIης και στις 24 Απριλίου την ίδρυση της Χης Μεραρχίας που στις 27 Ιουνίου απελευθερώνει την Παραμυθιά και στις 29 Ιουνίου την Πάργα από τους Γερμανούς και τους τσάμηδες. Για την αναξιοπιστία των γερμανικών αναφορών, έγραψε ο επίσημος ιστορικός του ΚΚΕ Σόλωνας Γρηγοριάδης (βλ. “Συνοπτική Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, σελ. 503”): ” Δεν μπορούμε συνεπώς σήμερα να πάρουμε στα σοβαρά τις κατηγορίες κατά του ΕΔΕΣ που υπήκουε στον Ζέρβα για συνεργασία με τους Γερμανούς, διότι εκτός του ότι κλονίζονται όπως βλέπουμε απ’ την κριτική έρευνα, έρχονται σε σύγκρουση με την πραγματική γερμανική πολιτική στην Ελλάδα. Δεν πείθουν επίσης τον ψυχρό και αμερόληπτο ιστορικό ερευνητή των γερμανικών αρχείων ορισμένα έγγραφα που παρατίθενται τα οποία φέρουν την σφραγίδα της πλαστότητος αν τα εξετάσουμε με το πρίσμα του ψυχολογικού πολέμου που εξαπέλυσαν οι Γερμανοί με βροχή πλαστών εγγράφων, με “στρατηγικό σκοπό” να προκαλέσουν εμφύλιο πόλεμο ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ. Σήμερα όμως, που η απόσταση από τα γεγονότα επιτρέπει την νηφαλιότερη σκέψη, δεν αρκούν οι εκθέσεις της Άινς Τσε για να πεισθούν ότι πράγματι ο αρχηγός του ΕΔΕΣ είχε τέτοιες ιδιαίτερες σχέσεις. Άλλωστε αξιοπρόσεκτο είναι το γεγονός πως στις εκθέσεις αυτές, πουθενά δεν αναφέρεται καμιά συγκεκριμένη επαφή, πρόταση ή πρόθεση του Ζέρβα προε την γερμανική πλευρά. Και φαίνεται πως η αδράνεια του ΕΔΕΣ εκείνους τους μήνες οφειλόταν σε υπόδειξη του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, το οποίο ο στρατηγός Ζέρβας υπήκουε τυφλά. Στο κάτω κάτω της γραφής, πως είναι δυνατόν να υπήρχε συνεργασία Γερμανών και ΕΔΕΣ στα βουνά, όταν οι γερμανικές επιθέσεις στράφηκαν με την ίδια βιαιότητα και κατά των ομάδων του Ζέρβα”.

            Ο Χάγκεν Φλάισερ, φιλικά προσκείμενος προς το ΚΚΕ, σε πολλές συνεντεύξεις του έχει μιλήσει ξεκάθαρα για συνεργασία Ζέρβα – Γερμανών. Ωστόσο, στον ΙΣΤ’ τόμο της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους της Ακαδημίας Αθηνών αναιρεί τα όσα κατά καιρούς έχει υποστηρίξει. Γράφει χαρακτηριστικά για την αδράνεια αυτή των ανταρτών του Ζέρβα, το 1944 (σελ.36):
  “Ο Ζέρβας επωφελήθηκε από παλαιότερη οδηγία του ΣΜΑ, με την οποία (εξαιτίας των αιματηρών γερμανικών αντιποίνων, ιδίως στους Λιγγιάδες, στις 30 Οκτωβρίου 1943), γινόταν σύσταση για προσωρινή διακοπή των δολιοφθορών, εφ’ όσον δεν θα υπήρχε άλλος τρόπος να προστατευθεί ο άμαχος πληθυσμός. Στους Γερμανούς βέβαια που δεν γνώριζαν την οδηγία του ΣΜΑ, μπορούσε επομένως (ο Ζέρβας) να παρουσιάσει την (διατεταγμένη από τους Συμμάχους) ουδετερότητα του ΕΔΕΣ σαν δική του παραχώρηση. Για ευνόητους λόγος ο Ζέρβας δεν εκπλήρωσε ποτέ την επιθυμία των Γερμανών για προσωπική συνάντηση και οι συνεννοήσεις δεν κατέληξαν σε γραπτή συμφωνία. Επομένως σε καμία περίπτωση αυτή η ενέργεια δεν μεταφράζεται σαν συνεργασία! Όσο για τις συνεννοήσεις αυτές γράφει επί λέξη:
“Οι συνεννοήσεις του Ζέρβα, δεν οφείλονται βέβαια σε γερμανόφιλα αισθήματα, αλλά σε υπολογισμούς που σχετίζονταν με την ενδοελληνική σύγκρουση, για την οποία μόνο εν μέρει ευθυνόταν”. Και συνεχίζει ο Φλάισερ: ” Οι Γερμανοί είχαν την πρωτοβουλία της επαφής με τον Ζέρβα και ότι ο Ζέρβας ουδέποτε συναντήθηκε με τον Λάντς ή άλλους Γερμανούς αξιωματικούς και ουδέποτε υπέγραψε συμφωνία μαζί τους”.
Η “συγγνώμη” του Γούντχάουζ.

Για την περίοδο αυτή της άνοιξης και του θέρους του ’44 έχει αποφανθεί και ο Κρίς Γούντχάουζ ( βλ. Το Μήλον της Έριδος, επανέκδοση ΔΟΛ, σελ. 118 ): ” … Το ότι ο Ζέρβας απέφυγε να ενοχλήσει τους Γερμανούς το καλοκαίρι του 1944 το ισχυρίστηκαν Βρετανοί αξιωματικοί της SOE Καίρου. Αληθεύει γενικά, αν και αποσιωπά μία τουλάχιστον όχι ασήμαντη στρατιωτική επιχείρηση. Αλλά το καλοκαίρι του 1944, ο Ζέρβας είχε διαταγές να απόσχει προσωρινά από επιχειρήσεις κατά των Γερμανών, για να αποφύγει αντίποινα και να διατηρήσει άθικτες τις δυνάμεις του για την τελική επιχείρηση παρενόχλησης των Γερμανών κατά την αποχώρησή τους. Τις διαταγές αυτές του τις είχε διαβιβάσει η SOE Καίρου… Ο Ζέρβας λοιπόν πειθάρχησε στις διαταγές ως το τέλος. Το ότι και οι διαταγές και οι επικρίσεις είχαν την ίδια επίσημη πηγή αποτελεί ανεξήγητη παρεξήγηση”. Και συνεχίζει ο Γουντχάουζ (σελ. 119): ” Το 1944, μονάδες του βρετανικού ναυτικού επιφορτίστηκαν να μεταφέρουν πολεμοφόδια στις δυτικές ακτές τις Γιουγκοσλαβίας, Αλβανίας και Ελλάδας, για να χρησιμοποιηθούν από τις αντίστοιχες ανταρτικές δυνάμεις κατά των Γερμανών. Οι αντάρτες στις δύο πρώτες από τις τρεις αυτές χώρες ανήκαν στα αριστερά αντιστασιακά κινήματα του Τίτο και του Εμβέρ Χότζα. Στην τρίτη, την Ελλάδα, ήταν οι αντάρτες του Ζέρβα. Στις δύο πρώτες περιπτώσεις, η δύσκολη επιχείρηση της εκφόρτωσης, στη διάρκεια της νύχτας, εμποδιζόταν συστηματικά από τους Γερμανούς. Στην τρίτη επιχείρηση ποτέ δεν εμποδίστηκε. Κι όμως, ήταν γνωστές στους Γερμανούς οι επιχειρήσεις αυτές και στην τρίτη ακόμη περίπτωση τόσο καλά όσο και στις δύο πρώτες, σύμφωνα με σχετική μυστική έκθεση που έπεσε αργότερα στα χέρια των Συμμάχων και όπου περιέχεται αυτή η πληροφορία. Το συμπέρασμα, στην ηπιότερη μορφή του, φαίνεται να είναι ότι οι Γερμανοί άφησαν ανεμπόδιστες τις επιχειρήσεις αυτές ανεφοδιασμού στην Ελλάδα, γνωρίζοντας ότι τα όπλα που παραδίνονταν στον Ζέρβα δεν θα στρέφονταν εναντίον τους, όπως εκείνα που παραδίνονταν στον Τίτο και στον Εμβέρ Χότζα… Είναι κατανοητό το να πίστευαν οι Γερμανοί ότι τα όπλα που παραδίνονταν στον Ζέρβα δεν θα στρέφονταν εναντίον τους, αν όμως το πίστευαν πραγματικά, τότε, τους περίμενε μία έκπληξη. … Μιλώντας για “νομοταγή συμπεριφορά προς τα γερμανικά στρατεύματα” από την πλευρά του Ζέρβα, η επίμαχη μυστική έκθεση βεβαιώνει όχι την απιστία του προς τους Συμμάχους, αλλά την υπακοή του στις διαταγές τους. Όχι την επιτυχία των Γερμανών, αλλά τους ευσεβείς τους πόθους”. Άλλη μία μαρτυρία – ντοκουμέντο του αρχηγού της Συμμαχικής αποστολής για την περίοδο αυτή. Όμως, ο ίδιος άνθρωπος το 1976 στο βιβλίο του ” Η αλήθεια για την Ελλάδα 1941-1949″ γράφει πράγματα που μπερδεύουν την όλη κατάσταση. Ξαφνικά προσπαθεί με έντεχνο τρόπο να αναιρέσει τις κατηγορίες προς την αριστερά και να τις μεταθέσει ουσιαστικά στον Ζέρβα και τον ΕΔΕΣ. Μάλιστα, αναφέρει ότι όσα λέει τα βασίζει στα γερμανικά αρχεία.  Για του λόγου το αληθές γράφει (σελ. 173): ” Όλες οι οργανώσεις της Αντίστασης ήταν κατά καιρούς σε επαφή με τις δυνάμεις κατοχής, αν και οι κομμουνιστές ήταν πιο διακριτικοί από τους υπόλοιπους στο θέμα αυτό. … Οι γερμανικές πηγές δείχνουν ότι συμφωνίες σαν αυτές που έγιναν ανάμεσα στους Γερμανούς και στον ΕΛΑΣ ήταν “μεμονωμένες και αυστηρά τοπικού χαρακτήρα”, ενώ με τον Ζέρβα είχαν “γενική εκεχειρία” από τον Δεκέμβριο του 1943 μέχρι τον Ιούλιο του 1944. Υπάρχουν πολλές αναφορές στα γερμανικά αρχεία και απομνημονεύματα για τη “συνεργατική στάση” του Ζέρβα ή τις “συμφωνίες κυρίων” που συνήψε με τους Γερμανούς”. Στο ερώτημα πώς όλον αυτό τον καιρό οι Βρετανοί σύνδεσμοι δεν αντιλήφθηκαν την συνεργασία αυτή απαντά (σελ.174): ” Η εξήγηση είναι απλή. Κατά τη διάρκεια της σχετικής περιόδου το Γενικό Αρχηγείο της Μέσης Ανατολής είχε διατάξει την αναστολή κάθε επιθετικής ενέργειας. Από την στιγμή που έγινε ξεκάθαρο ότι η Ελλάδα δεν θα ελευθερωνόταν πριν το 1944, δόθηκαν εντολές στους αντάρτες να “λουφάξουν”…Θα πρέπει να θεωρηθεί δεδομένο ότι ο Ζέρβας εκμεταλλεύτηκε τις οδηγίες των Συμμάχων για να προβεί σε προσωρινή ανακωχή με τον εχθρό, του είδους που οι πρόγονοι του αποκαλούσαν καπάκια στους πολέμους τους με τους Τούρκους. Και τη διέρρηξε στις 20 Αυγούστου 1944, όταν έλαβε νέες εντολές από το Γενικό Αρχηγείο να ξεκινήσει την Επιχείρηση Κιβωτός του Νώε”. Που οφείλεται η μεταστροφή αυτή του Γούντχάουζ; Την απάντηση έδωσε ο ίδιος σε συνάντηση με αγωνιστές του ΕΔΕΣ που του εξέφρασαν τα παράπονά του για όσα  νεότερα ανέφερε. Ο Κρίς ομολόγησε ότι την περίοδο εκείνη είχε πολλά οικονομικά προβλήματα και ότι οι γυναίκα του έπασχε από μακροχρόνια ασθένεια. Αναγκάστηκε λοιπόν, το 1976 να εκδώσει το βιβλίο του (Το μήλο της Έριδος με διαφοροποιημένο πρόλογο) από τον εκδοτικό οίκο “Εξάντας” – αριστερών πεποιθήσεων- με αυτές τις προϋποθέσεις. Όσον αφορά το βιβλίο του “Η αλήθεια για την Ελλάδα” αυτό εκδόθηκε το 1976 στην Αγγλία, ενώ στα ελληνικά κυκλοφόρησε πρόσφατα τον Δεκέμβρη του 2012. Ωστόσο, τα όσα ανέφερε έγιναν γνωστά στους εδεσίτες αντάρτες. Με την ομολογία αυτή του Γούντχάουζ ξεδιαλύνει κάπως το τοπίο. Ο ίδιος στη συνάντηση αυτή έγραψε ιδιοχείρως σε ένα αντίτυπο του “Μήλου της ‘Εριδος”: “Θέλω να τονίσω το εξής και να επιμένω σ’ αυτή την αλήθεια , ο Ζέρβας ήταν πάντοτε πιστός στη συμμαχία μας και ποτέ δεν έκανε ούτε το παραμικρό πράγμα εις βάρος του κοινού αγώνος, ούτε τίποτε να βοηθήση τον κοινόν εχθρόν. CM. Woodhouse Απρίλιος 1978”. Η ξεκάθαρη απάντηση του αρχηγού της βρετανικής συμμαχικής αποστολής δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης. Δεν σταματά όμως εδώ, σε διάλεξή του την 31η Οκτωβρίου 1984, που δημοσιεύεται και στο βιβλίο “Ιστορικός ρόλος της Εθνικής Αντίστασης, σελ.20-21” λέει τα εξής συγκλονιστικά: ” Οι Γερμανοί έκαναν την εποχή εκείνη, απεγνωσμένες προσπάθειες να συνάψουν μυστικές συμφωνίες και με τους Βρετανούς και με τις αντιστασιακές οργανώσεις … Η μόνη τους επιτυχία ήταν στο να προκαλέσουν διχόνοια μεταξύ των Αντιστασιακών οργανώσεων. Ο Ζέρβας επέστρεψε στους Γερμανούς να υποθέσουν ότι δεν θα έπαιρνε την πρωτοβουλία να τους επιτεθεί, αλλά μόνο σε μια εποχή που είχε πάρει διαταγές από το Στρατηγείο μας να μην αναλάβει επιθετικές επιχειρήσεις – με άλλους λόγους προτού αρχίσει η Επιχείρηση Κιβωτός του Νώε. Ο Σαράφης, σύμφωνα με ένα Γερμανό αξιωματούχο ( τον Ρόλαντ Χάμπελ) που έλαβε μέρος στις διαπραγματεύσεις, στην αρχή συμφώνησε ότι ο ΕΛΑΣ δεν θα επετίθετο κατά των Γερμανών κατά την διάρκεια της αποχωρήσεώς τους. Αλλά η συμφωνία του ακυρώθηκε παραχρήμα από την κεντρική επιτροπή του ΕΑΜ… Τον Οκτώβριο ταξίδεψα προς τα βόρεια δια μέσου της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας. Κατά την διάρκεια αυτής της διαδρομής δεν είδα τμήματα του ΕΛΑΣ παρά μόνο στις πόλεις, από τις οποίες οι Γερμανοί είχαν ήδη αποσυρθεί. Δεν ενδιαφέρονταν οι ηγέτες του ΕΛΑΣ να καταδιώξουν τους Γερμανούς”. Και συνεχίζει μεταξύ άλλων: ” Παραδέχομαι ότι έμεινα έκπληκτος από την σημασία την οποία έδωσαν οι Γερμανοί στο να εκκαθαρίσουν την Ήπειρο από τις δυνάμεις του Ζέρβα. … Ένα άλλο εντυπωσιακό παράδειγμα ήταν η διαγωγή του πιο δυναμικού από τους ηγέτες του ΕΛΑΣ, του Άρη Βελουχιώτη. Δεν έλαβε μέρος στην Επιχείρηση ” Κιβωτός του Νώε” εναντίον των Γερμανών. Όλη η δραστηριότης του είχε αφιερωθεί στο να επιτίθεται κατά των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Πελοπόννησο και να εκτελεί αυτούς, που θεωρούσε συνεργάτες τους. Δεν είναι παράδοξο που οι Γερμανοί πίστευαν ( κατά τον Χάμπελ) ότι ο ΕΛΑΣ πραγματικά εφάρμοζε τη συμφωνία, έστω και αν είχε ακυρωθεί, να τους αφήσουν να αποσυρθούν ανενόχλητοι”.

          Είναι αποδεδειγμένες σήμερα οι συνεργασίες που δεν θέλουν να θυμούνται οι απόγονοι των Ελασιτών και οι συμπαθούντες αυτών. Ο Μάρκος Βαφειάδης, στα απομνημονεύματά του, αναφέρει την “θεωρία του κενού ενώπιον του εχθρού”. Η περιβόητη αυτή θεωρία σήμαινε την αποχώρηση των στρατευμάτων του ΕΛΑΣ έναντι των επιθέσεων των Γερμανών. Αποφασίστηκε τον Δεκέμβρη του 1942 στο Κουκάκι μαζί το μονοπώλιο της αντίστασης. Εισηγητής ήταν ο Πολύδωρος Δανιηλίδης, μέλος του ΚΚΕ και ηγετικό στέλεχος του ΕΑΜ. Τη θεωρία αυτή επιβεβαιώνει και ο καπετάν Έκτορας ( Θόδωρος Μακρίδης) στην απόρρητη έκθεσή του το 1946. Η έκθεση αυτή δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Γρηγόρη Φαράκου ” Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, στρατός για το “πριν” και το “μετά”. Μάλιστα αναφέρεται ξεκάθαρα ότι τόσο το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1943, όσο και τις αντίστοιχες περιόδους το ’44, ο ΕΛΑΣ σε πολλές περιοχές μεταξύ των οποίων, η Ήπειρος και η Μακεδονία δεν πολέμησε τους Γερμανούς. Αυτά προσπαθούν να αποσιωπήσουν και να αφανίσουν εντελώς οι ίδιοι οι κομμουνιστές επειδή δεν τους βολεύουν και δεν εξυπηρετούν την προπαγάνδα τους. Μερικοί τα δικαιολογούν ως λάθη αλλά σε καμία περίπτωση ως προδοτικές ενέργειες. Αντιθέτως, προσπαθούν να φορτώσουν στους απέναντι, τις δήθεν προδοτικές συμφωνίες. Όπως άλλωστε είπε ο Βελουχιώτης ” Διαπραγματεύσεις και ανακωχές συχνά έχουν το χαρακτήρα στρατηγήματος και είναι αναπόσπαστο στοιχείο του πολέμου και μόνο οι φαρμακοποιοί, οι συμβολαιογράφοι και οι γαλατάδες δεν κάνουν ανακωχή, αφού αυτοί ποτέ δεν κάνουν πόλεμο”.

Οι διοικητές της Γκεστάπο Τρίπολης-Σπάρτης μετά την συμφωνία.

Ενώ όμως τα γερμανικά αρχεία της I/C και όχι μόνο, μιλούν για επαφές και ουδετερότητα του Ζέρβα απέναντί τους, έγγραφό τους με ημερομηνία 8 Ιουλίου 1944 αναφέρει: ” … Οι μονάδες του Ζέρβα, στις οποίες έχουν εισχωρήσει οι Άγγλοι σε μεγάλο βαθμό και τις καθοδηγούν, αποτελούν μακροπρόθεσμα μεγαλύτερο κίνδυνο από τις κομμουνιστικές ομάδες, οι οποίες προς το παρόν είναι κακά οργανωμένες και εφοδιάζονται με δυσκολία πάνω στα υψηλά βουνά. Εκτός αυτού, ο Ζέρβας ελέγχει τμήμα της ακτής που είναι κατάλληλο για απόβαση και εφοδιασμό. Συνεπώς η Ανώτατη Διοίκηση της Ομάδας Στρατού Ε, θεωρεί ότι είναι απολύτως απαραίτητο μετά την λήξη της επιχειρήσεως “Σταυραετός” να συντριβούν τώρα οι Ομάδες του Ζέρβα, για να δημιουργηθούν ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την άμυνά μας στην Δ. Ελλάδα”. Αυτό το έγγραφο είναι αποκαλυπτικό για το ποιος αποτελεί προτεραιότητα για διάλυση από τους Γερμανούς εξαιτίας της δυναμικής και της δράσης του Ζέρβα. Οπωσδήποτε δεν πρόκειται για συμπεριφορά έναντι συνεργάτη, σε καμία περίπτωση. Εξ’ ίσου αποκαλυπτικό είναι έγγραφο των Γερμανών και της 104ης Μεραρχίας Κυνηγών των Γερμανών, για την σύσκεψη Γερμανών στρατηγών στα Ιωάννινα, στις 2 Ιουνίου 1944. Η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε ελέω των απωλειών που είχαν οι ναζί στη μάχη του Μπαλτανέζ από τις δυνάμεις των ΕΟΕΑ στις 23-25 Μαΐου 1944, την ώρα που οι δυνάμεις του Ζέρβα αναφέρονται ως ουδέτερες για όλη την άνοιξη του ’44. Μεταξύ άλλων αποφασίστηκε “ότι ο στρατός Ζέρβα είναι αξιόλογος μη διαφέρων από τακτικόν στρατόν. Απεφασίσθη πως πρέπει να προσβληθεί το ταχύτερον ο ισχυρότερος αντίπαλος Ζέρβας, διότι είναι ο πλέον επικίνδυνος…Δέον διαλυθεί ο Ζέρβας και απαλλαγώμεν μόνου δυνάμενου βοηθήσει Αγγλικήν απόβασιν. Απαιτούνται τρεις Μεραρχίες… Προς παραπλάνησιν ενταθεί ευνοϊκή προπαγάνδα υπέρ Ζέρβα”. Μάλιστα, η σύσκεψη αυτή έγινε γνωστή στον Ζέρβα εξαιτίας του δικτύου πληροφοριών που είχε κατορθώσει να πετύχει ο ίδιος μέσα στο ίδιο τους το στρατηγείο. Τα αποτελέσματα αυτά κοινοποιήθηκαν στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής. Αυτά τα ντοκουμέντα αποσιωπούνται ηθελημένα από πολλούς ιστορικούς. Όπως και το ρεπορτάζ της 14-5-1944 του Ριζοσπάστη που αναφέρει: “ Το 8ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ Λακωνίας, πιεζόμενο σκληρά, συμφώνησε με τις τοπικές Γερμανικές αρχές, αναστολή εχθροπραξιών από 3-3-1944 μέχρι 10-4-1944″. Κατά τ’ άλλα, ο ΕΔΕΣ συνθηκολόγησε με τον εχθρό.
             Επίσης, είναι πασίγνωστες οι γραπτές συμφωνίες του ΕΛΑΣ με Γερμανούς και Βούλγαρους, την 1η και 20η Σεπτέμβρη 1944 αντίστοιχα. Μάλιστα, στο περιοδικό του ΚΚΕ “Νέος Κόσμος” τεύχος 9ο Σεπτεμβρίου 1950, ο Μάρκος Βαφειάδης κατηγορείται ως προδότης που συνεργάστηκε με τους Γερμανούς και τους άφησε να φύγουν ανενόχλητοι. Άσχετα αν το ΚΚΕ, μέσω του ΕΑΜ, είχε διατάξει για την ενέργεια αυτή. Και αυτό γιατί απώτερος στόχος του ΚΚΕ ήταν να καταλάβει την εξουσία και όχι να κυνηγήσει τους Γερμανούς. Ο Γιάννης Ιωαννίδης, γενικός γραμματέας του ΚΚΕ, έγραψε: ” Παρόλα όσα γράφτηκαν, σκοπός μας ήταν πάντοτε η προλεταριακή επανάσταση. Κατά την Κατοχή το ΚΚΕ, με φανατισμό, χρησιμοποίησε αδίστακτα κάθε μέσο, όσο σκληρό και αν ήταν, φτάνει να εξυπηρετούσε το  σκοπό αυτό. Έτσι η στάση και η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν ασφυκτικά υποταγμένη στη στρατηγική πολιτική επιλογή του ΚΚΕ”. Ουδέν σχόλιο…

Περί της δήθεν συνεργασίας Ζέρβα – Γερμανών: Ιστορικά τεκμηριωμένη απάντηση – Α’ μέρος

Ο Στρατηγός Ναπολέων Ζέρβας.

Η ιστορία της Κατοχής και της Αντίστασης διακρίνεται για την αμφιλεγόμενη ταυτότητά της. Έχει χρησιμοποιηθεί μάλιστα και η φράση “εποχή της σύγχυσης” από ορισμένους ιστορικούς, όταν αναφέρονται στην περίοδο αυτή. Για όλους εμάς λοιπόν, ιστορικούς και μη, που ασχολούμαστε επί καθημερινής βάσεως με την μελέτη και την έρευνα της συγκεκριμένης περιόδου, είναι πολύ σημαντικό και ταυτόχρονα δύσκολο να βρούμε τον μίτο της Αριάδνης. Ωστόσο, χρέος του ιστορικού, είναι να αναλύει και να περιγράφει τα γεγονότα, μακριά από προσωπικές εμπάθειες ή συμπάθειες. Αυτό ομολογουμένως δεν είναι εύκολο. Πόσω μάλλον σε μία τόσο ταραγμένη δεκαετία όπως αυτή του 1940. Γι΄αυτό τον λόγο, ο καθένας που θέλει να έχει άποψη, οφείλει να τη βασίζει σε ντοκουμέντα που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Μέχρι σήμερα, έχει επικρατήσει το εξής παράδοξο στην βιβλιογραφία της περιόδου 1941-1944. Οι περισσότεροι ιστορικοί ερευνητές εστιάζουν αποκλειστικά σε αριστερές πηγές (προφανώς σαν απόρροια των πεποιθήσεών τους) και δη “σκληροπυρηνικές”. Αυτό το φαινόμενο παρατηρείται και σε ξένους ιστορικούς, που το ίδιο σύστημα προσπαθεί να τους παρουσιάσει σαν “αντικειμενικούς και αυθεντίες”. Αρνούνται οι άνθρωποι αυτοί όχι μόνο να μελετήσουν την “άλλη πλευρά”, αλλά και να εστιάσουν σε μαρτυρίες και τεκμήρια που υποστηρίζουν διακεκριμένοι ιστορικοί ερευνητές, που ανήκουν στην αριστερά και που πολλοί από αυτούς υπήρξαν πρωταγωνιστές των γεγονότων, από καίριες θέσεις τόσο στο ΚΚΕ όσο και στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Επιπλέον, προσπαθούν να αφανίσουν τα αρκετά ντοκουμέντα που ενοχοποιούν τη δική τους παράταξη. Παρουσιάζουν χαλκευμένα πολλά στοιχεία και έγγραφα παραποιημένα με στόχο να προκαλέσουν την σύγχυση στους ερευνητές των αρχείων. Ακριβώς το ίδιο επεδίωξε και η υπηρεσία Ψυχολογικού πολέμου του Χίτλερ, η περιβόητη Άινς Τσε ( I/C ) με τη σύνταξη πλαστών εγγράφων, που μοναδικό σκοπό είχανε να προκαλέσουν εμφύλιο πόλεμο και να βάλουν στο μυαλό των δύο αντίπαλων οργανώσεων (ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ) ότι ο αντίπαλός τους ήταν ευνοούμενος των Γερμανών. Κάτι που τελικά το πέτυχαν. Τελειώνοντας τον πρόλογο αυτό, αξίζει να αναφέρουμε, ότι στην αριστερή – κομματική βιβλιογραφία, όσο μπορούν, αποφεύγουν την αναφορά στις επίσημες βρετανικές πηγές. Οι αναφορές των μελών της Συμμαχικής αποστολής προς το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής είτε δεν χρίζουν ιδιαίτερης αναφοράς είτε αποσιωπούνται εντελώς επειδή αυτό συμφέρει την αριστερά. Μάλιστα, ο πρώτος αρχηγός της Συμμαχικής αποστολής Έντυ Μάγιερς σε συνέντευξή του σε ελληνικό περιοδικό είχε αναφέρει την διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας από το ΚΚΕ, για τον τρόπο διδασκαλίας της εθνικής αντίστασης στην μεταπολιτευτική Ελλάδα ( βλ. Οικονομικό Ταχυδρόμο, τεύχος Οκτωβρίου 1995).
Παρατηρείται λοιπόν, ιδίως στις αρχές της δεκαετίας του 1980 στην Ελλάδα, μια προσπάθεια όχι απλώς αναγνώρισης της εθνικής αντιστασιακής οργάνωσης ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αλλά αγιοποίησής της με στόχο να ξαναγράψει την ιστορία. Κάτι που το κατάφερε ο Ανδρέας Παπανδρέου σαν πρωθυπουργός, με την υιοθέτηση της παρακαταθήκης του ΕΑΜ και των προσωπικοτήτων που αφόρισε μετά το 1950 το ΚΚΕ σαν προβοκάτορες, προδότες, συνεργάτες των Γερμανών, πράκτορες των Άγγλων κλπ… Επόμενο βήμα ήταν η πολτοποίηση μεγάλου μέρους βιβλίων του Γενικού Επιτελείου Στρατού καθώς και της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού, που αναφέρονταν στην περίοδο 1941-1949 και αποκάλυπταν με ντοκουμέντα πολλά σφάλματα – τα οποία αναγνώρισε μετά το 1949 το ΚΚΕ σαν “λάθη και εγκλήματα” – της αριστεράς. Ευτυχώς αυτή η κάθε άλλο δημοκρατική μέθοδος, που εφαρμόστηκε από δεδηλωμένους “δημοκράτες” και ταυτόχρονα εντελώς αντιεπιστημονική, δεν αφάνισε όλες τις πηγές. Διασώθηκαν κάποια αντίτυπα ικανά να αποδείξουν το φιάσκο. Παράλληλα με την πολτοποίηση αυτών των βιβλίων, εμφανίστηκε μια πρωτοφανής προσπάθεια εκδοτικών οίκων, εφημερίδων και κομμάτων να παρουσιάζουν μελέτες που άλλαζαν την ως τότε ιστορία, “βάσει νεώτερων στοιχείων”. Τα νεώτερα στοιχεία ακόμη και σήμερα δεν έχουν τεκμηριωθεί έναντι ελαχίστων ίσως εξαιρέσεων. Στις αναθεωρημένες αυτές μελέτες της αριστερής ή αριστερόστροφης βιβλιογραφίας, παραγράφηκαν ή δικαιολογήθηκαν συνεργασίες Ελασιτών με κατοχικές δυνάμεις ώστε να αφανίσουν τους “αντιδραστικούς”, τους “εθνικόφρονες” και τους “φασίστες” ( χαρακτηρίζονταν έτσι γιατί δεν ανήκαν στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, βλ. “Το μήλον της Έριδος, επανέκδοση ΔΟΛ, σελ. 92”, Άρη Βελουχιώτη: “Πάς ο μή μεθ’ημών, φασίστας και προδότης” καθώς και στον τύπο του ΕΑΜ την άνοιξη του 1943), δικαιολογήθηκαν σφαγές αμάχων και μικρών παιδιών είτε με την ταμπέλα του “δωσίλογου” είτε με την δήθεν δικαιολογημένη άποψη ότι στον πόλεμο δυστυχώς συμβαίνουν και λάθη. Σημαία πλέον της αντεπίθεσης της αριστεράς έγιναν οι δήθεν συνεργασίες των μη κομμουνιστικών αντιστασιακών οργανώσεων με τους Γερμανούς. Με εκστρατεία λάσπης ολόκληρων δεκαετιών κατάφεραν να περάσουν την προπαγάνδα τους σε πάρα πολύ μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Προσωπικότητες ηγετικές της Εθνικής Αντίστασης όπως ο Ναπολέων Ζέρβας, ο Δημήτριος Ψαρρός, ο Γεώργιος Γρίβας καθώς και οργανώσεις όπως ο ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ, η ΕΚΚΑ-5/42 ΣΕ, η ΠΑΟ, η ΕΟΚ, ο ΕΣ στην Πελοπόννησο, οι ομάδες του Τσαούς Αντών, στο σύνολό τους αποκαλούνται σαν όργανα των Κατοχικών δυνάμεων και συνεργάτες αυτών. Στόχος του παρόντος άρθρου, όπως αναφέρεται και στον τίτλο του, είναι να αποδείξει τις ανακρίβειες και τα ψεύδη για την μεγαλύτερη αντικειμενικά προσωπικότητα της Εθνικής Αντίστασης, τον Ναπολέοντα Ζέρβα.
Οι κατηγορίες που ειπώθηκαν για τον Στρατηγό, έχουν να κάνουν με τη πολυδιαφημιζόμενη συνεργασία του με τη Βέρμαχτ. Μάλιστα παρατηρείται μια αστάθεια μεταξύ αυτών των κατηγοριών καθώς δεν συμφωνούν μεταξύ τους. Οι βασικές περίοδοι που ο Ζέρβας λοιδορείται σαν συνεργάτης των Ναζί είναι ο Οκτώβρης – Νοέμβρης του 1943 και η άνοιξη του 1944. Μερικοί μιλούν για “συμφωνία κυρίων” με ή χωρίς την γνώση της Συμμαχικής Αποστολής, άλλοι για “διστακτικές κινήσεις” του Ζέρβα προς τους Γερμανούς ακόμη και επιθυμία του να υπάρξει μια κατανόηση μεταξύ τους. Όσο για την άνοιξη του ’44 κατηγορείται για εφεκτικότητα έναντι του στρατού κατοχής και για πολύμηνη αδράνεια – ουδετερότητα. Πηγές των παραπάνω είναι τα συγγράμματα του Πολυχρόνη Ενεπεκίδη, του Βάσου Μαθιόπουλου, του Χέρμαν Φράνκ Μάγιερ καθώς και των πολυδιαφημισμένων ιστορικών Χάγκεν Φλάισερ και Ντέιβιντ Κλόουζ. Επίσης αναφέρονται και τα γερμανικά αρχεία της Άινς Τσέ, της υπηρεσίας Ψυχολογικού Πολέμου των Γερμανών. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή και ας εξετάσουμε μία μία τις κατηγορίες καθώς και την εγκυρότητά τους.

Η διαταγή – συμφωνία ΕΛΑΣ – Γερμανών στις 6/10/1943.

Πρώτος ο Ενεπεκίδης αναφέρθηκε σε συνεργασία Ζέρβα – Γερμανών, στο βιβλίο του ” Η Ελληνική αντίστασις 1941-1944, σελ. 93″ όπου υπάρχει σχετικό κεφάλαιο με τον θορυβώδη τίτλο “Επιβεβαιούται το υπογραφέν σύμφωνο συμμαχίας Ζέρβα – Γερμανών”. Με μια πρώτη ματιά και ενώ η έρευνα έχει προχωρήσει αρκετά μετά από τόσα χρόνια, φαίνεται η πρώτη ανακρίβεια καθώς δεν έχει βρεθεί ποτέ σύμφωνο Ζέρβα – Γερμανών. Και δεν έχει βρεθεί γιατί πολύ απλά δεν υπήρξε τέτοια συνεργασία. Μετά την κατάρρευση της πρώτης προσπάθειας να σπιλωθεί η εθνική δράση του Ζέρβα, το σενάριο άλλαξε και εγινε λόγος για συμφωνία κυρίων. Όμως, το βιβλίο αυτό του Ενεπεκίδη προκάλεσε αντιδράσεις όπως ήταν λογικό. Ο Κομνηνός Πυρομάγλου, μεταξύ πολλών άλλων, έστειλε επιστολή στην εφημερίδα ” Το Βήμα”, στις 8 Απριλίου 1978 όπου αναφέρει: “Αν το είχε πράξει (σσ. ο Ζέρβας), απόλυτα συνυπεύθυνος θα ήμουν και εγώ, γιατί ούτε από μένα κράτησε ποτέ μυστική, ή ήταν δυνατόν να κρατήσει μυστική, οποιαδήποτε απόφαση ή ενέργεια που αφορούσε την διεξαγωγή του αγώνα …”. Μετά από τις έντονες αυτές αντιδράσεις ο Ενεπεκίδης αναγκάστηκε να γράψει (σελ.12): ” Όταν προσωπικότητες της Ελληνικής Αντίστασης του κύρους των ως άνω επιστολογράφων αμφισβητούν με τόση έμφαση την ύπαρξη ενός συμφώνου μεταξύ του ΕΔΕΣ και των Γερμανών πρέπει βεβαίως τα αρχεία να σιωπούν”. Τα αρχεία αυτά είναι της Άινς Τσέ, την αναξιοπιστία των οποίων έχουν αποδείξει πολλοί έγκριτοι ιστορικοί θα τα αναλύσουμε παρακάτω. Όσον αφορά τον Οκτώβριο του 1943, έχουν ειπωθεί και δω κατηγορίες περί συνεργασίας. Ο Ντέιβιντ Κλόουζ στο βιβλίο του “Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος, σελ.93” έγραψε: “Εν όψει της επικείμενης αναμέτρησης με το ΕΛΑΣ, ο Ζέρβας άρχισε να κάνει διστακτικές κινήσεις για να υπάρξει μια “κατανόηση” με τους Γερμανούς, εκμεταλλευόμενος μια ιδιωτική πρωτοβουλία του εκπροσώπου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού στα Γιάννενα, ο οποίος ήθελε να αποτρέψει γερμανικές ενέργειες κατά του αμάχου πληθυσμού”. Πρίν ξεκινήσουμε με την αναλυτική απάντηση, σ’ αυτό το σημείο καλό θα ήταν να περιγράψουμε τα γεγονότα των ημερών εκείνων. Στις 4 Οκτωβρίου παρουσιάζεται στο αρχηγείο του Ζέρβα μια επιτροπή αποτελούμενη από τον δήμαρχο Ιωαννίνων Βλαχλείδη, τον αντιπρόσωπο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού Μπίκελ, τον αρχιμανδρίτη της Μητρόπολης Αθανάσιο και τον ιδιώτη Δούμα. Η αντιπροσωπεία ανέφερε ότι παρουσιάζεται με εντολή του Γερμανού διοικητή του 22ου Σώματος Στρατού, στρατηγού Φον Λάντς, με στόχο την απελευθέρωση Γερμανών ομήρων και την παύση των εχθροπραξιών με αντάλλαγμα να σταματήσουν τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των ανταρτών και να παύσουν τα αντίποινα σε βάρος του άμαχου πληθυσμού της περιοχής. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο αρχηγείο του Ζέρβα υπήρχε ανώτερος αξιωματικός των Βρετανών που γνώριζε άπταιστα τα ελληνικά, ο Μπίλ Τζόρνταν. Ο Ζέρβας άμεσα στέλνει τηλεγράφημα στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, όπου αναφέρει τα ανωτέρω και ζητά οδηγίες. Οι οδηγίες φτάνουν μετά από ένα δίωρο και απαγορεύουν τη συνέχιση των διαγπραματεύσεων. Ο Ζέρβας απαντάει αρνητικά στην αντιπροσωπεία, η οποία αναχωρεί για τα Άγναντα και το στρατηγείο της VIII Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Ηπείρου. Επομένως  ούτε διστακτικές κινήσεις έκανε ο Ζέρβας προς τους Γερμανούς, όπως αναφέρει ο Κλόουζ, ούτε τίποτα. Άλλωστε πως είναι δυνατόν να συνέβει αυτό, όταν τις διαπραγματεύσεις αυτές τις ξεκίνησαν οι Γερμανοί και έγιναν μέσω αντιπροσωπείας στο αρχηγείο του Ζέρβα; Αν ο Ζέρβας ήθελε την οποιαδήποτε συνεργασία θα πήγαινε αυτός στους Γερμανούς. Μετά λοιπόν την αποτυχία να συμφωνήσει με τον Ζέρβα, η αντιπροσωπεία όπως είπαμε κατευθύνθηκε προς τον ΕΛΑΣ Ηπείρου στις 5 Οκτωβρίου. Η συμφωνία επετεύχθη γρήγορα καθώς την επομένη ( 6-10-1943) η 8η Μεραρχία διατάζει τα εξής: Μέχρι νεωτέρας διαταγής παύσατε πάσαν ενέργειαν εναντίον Γερμανών είτε εις τας οδούς είτε εις την ύπαιθρον έστω και μεμονωμένα. Πλήν της περιπτώσεως επιθέσεως εκ μέρους των Γερμανών. Να ειδοποιηθώσι σχετικώς δια του ταχυτέρου μέσου άπαντα τα τμήματα υμών και το εφ ΕΛΑΣ περιοχής προς πρόληψιν ενεργειών εκ μέρους του. Η παρούσα εκτελεσθή πιστώς εκ παραλλήλου όμως να μην χαλαρωθώσι τα μέτρα ασφαλέιας σας. Τα ανωτέρω μέτρα λαμβάνονται καθ’ όσον οι Γερμανοί επρότειναν επαφήν με εκπροσώπους ανταρτικών δυνάμεων ίνα προτείνουν όρους παύσεως ενεργειών εναντίον αμάχου πληθυσμού και ανταρτών, υπό τον όρον ελευθερίας οδικών συγκοινωνιών και παύσεως ενεργειών ανταρτών εναντίον τους. Διά νεωτέρας μας διαταγής θα σας γνωστοποιήσωμεν αποτελέσματα συναντήσεώς μας”. Την διαταγή υπογράφουν οι Νάσσης και Κατσαντώνης και κοινοποιείται υπό τύπο αναφοράς (ΥΤΑ) στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ. Ο κύριος Κλόουζ πάνω σ’ αυτό αναφέρει (σελ.93): ” Και ενώ η αρχικά θετική ανταπόκριση των τοπικών διοικητών του ΕΛΑΣ απορρίφθηκε ξερά από το αρχηγείο του ΕΛΑΣ, ο Ζέρβας άρχισε παρατεταμένες επαφές που τις διέκοψαν οι Γερμανοί μόνο όταν αντιλήφθηκαν ότι υπήρχε βρετανική ανάμειξη που είχε για σκοπό την καθυστέρηση των εκκαθαριστικών επιχειρήσεών τους. Τελικά, όμως, στον Ζέρβα που ήταν πρόθυμος να συνεχίσει αυτές τις επαφές με τους Γερμανούς για να αποφύγει τον πόλεμο σε δύο μέτωπα – απαγορεύτηκε από το Κάϊρο να συνεχίσει τις συνομιλίες”. Πέρα από την σύγχυση του Κλόουζ όπου αυτοαναιρείται στο ίδιο του το κείμενο, αξίζει να επικεντρωθούμε στον έντεχνο τρόπο που ξεφεύγει από το θέμα. Ενώ αναφέρεται στην “αρχικά θετική ανταπόκριση των διοικητών του ΕΛΑΣ”, ξαφνικά χωρίς περαιτέρων ανάλυση ξεμπερδεύει το αδιέξοδό του λέγοντας ότι αυτή η θετική ανταπόκριση απορρίφθηκε από το αρχηγείο του ΕΛΑΣ. Προφανώς φοβάται να επικαλεσθεί πηγές και αρχεία του ΕΛΑΣ που είναι πλέον παραδεκτά από όλους. Έτσι προσπαθεί να τα ρίξει όλα στον Ζέρβα, πράγματα τα οποία έκανε ο ΕΛΑΣ. Οπωσδήποτε πρόκειται για διαστρέβλωση των γεγονότων και σαφέστατα αντιεπιστημονική συμπεριφορά. Πάμε να τεκμηριώσουμε του λόγου το αληθές μέσα από τα αρχεία του ΕΛΑΣ Ηπείρου. Στις 10 Οκτωβρίου η VIII Μεραρχία στέλνει νεό τηλεγράφημα προς το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, πράγμα που αποδεικνύει την όχι και τόσο ξερή απόρριψη του αρχηγείου του ΕΛΑΣ, που αναφέρει μεταξύ άλλων: “…Ημείς υπεσχέθημεν μέχρι 14ης τρέχοντος να σταματήσωμε κάθε εχθρικήν ενέργειαν ενατίον των Γερμανών με την ανάληψιν εκ μέρους των της υποχρεώσεως να παύσουν τα αντίποινα εις βάρος του πληθυσμού και κάθε ενέργειαν εναντίον μας. Επίσης υπεσχέθημεν και τη συνάντηση μετά του Γερμανού Αξ/κού την 14 τρέχοντος με την προυπόθεση ότι μέχρι της ημέρας εκείνης θα έχομεν λάβει τας οδηγίας σας. Ομοίαν υποσχεσιν έδωσε και η οργάνωσις του ΕΔΕΣ. Η επιτροπή της πόλεως των Ιωαννίνων μας εξέθεσε με τα μελανώτερα χρώματα τας αφαντάστους αγριότητας και την έκταση των καταστροφών αίτινες εγένοντο εις βάρος του αμάχου πληθυσμού των περιοχών των ευρισκομένων πέριξ των οδών και πόλεων εφ’ ολοκλήρου της Ηπείρου, και αίτινες είναι ανώτεροι πάσης περιγραφής, σημειωτέον ότι εις τας εκτελέσεις και τα παντός είδους κακουργήματα και λεηλασίες πρωτοστατούν Αλβανοί εκ Τσαμουριάς εις τας περιοχάς Φαναρίου Φιλιατών Ηγουμενίτσας, και αν εξακολουθήσουν θα ερημωθή τελείως η Ήπειρος”. Η ομολογία είναι πεντακάθαρη. Όσο για το ότι ο ΕΔΕΣ έδωσε όμοια υπόσχεση αναιρείται από πολλά που θα αναφέρουμε παρακάτω. Χαρακτηριστικός είναι ωστόσο ο Ντομινίκ Έντ, αριστερώτατων πεποιθήσεων, που στο βιβλίο του “Οι Καπετάνιοι, ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος 1943-1949, επανέκδοση ΔΟΛ, σελ. 166” γράφει: ” Η αντιπροσωπεία των Ιωαννίνων καταχράστηκε την εμπιστοσύνη του ΕΛΑΣ, βεβαιώνοντας πως ο ΕΔΕΣ, με συμφωνία της Βρετανικής Αποστολής, είχε δεχτεί τη συνάντηση. Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ παίρνει το μήνυμα κατά γράμμα, απαγορεύει κάθε μεταγενέστερη επαφή και κατηγορεί τον Ζέρβα για προδοσία”. Έτσι προσπαθεί να δικαιολογήσει τα γεγονότα ο Έντ. Αυτή είναι η δικαιολογία για την επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του ΕΔΕΣ. Παρουσιάζει τον δεύτερο σαν συνεργαζόμενο με τον κατακτητή, παρόλο που ο ΕΛΑΣ υπεγράφει συμφωνητικά μαζί του, για να μην αποδειχθεί ό,τι προτεραιότητα του ΕΛΑΣ δεν ήταν οι Γερμανοί αλλά οι εγχώριοι αντίπαλοι. Την άποψη αυτή την επιβεβαιώνουν πολλά σημαντικά στελέχη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και όχι μόνο. Ο Καπετάνιος του ΕΛΑΣ Φώτης Βερμαίος ή Φοίβος Γρηγοριάδης, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, έγραψε αργότερα για την επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του ΕΔΕΣ τον Οκτώβριο του 1943: ” Και όμως, για να δικαιολογήσει ο ΕΛΑΣ την επίθεσή του κατά των ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ, διέδιδε ψευδώς, ότι ο Ζέρβας υπέγραψε ανακωχή με τους Γερμανούς”. Επιπλέον, ο Θωμάς Δρίτσας ( Πέτρος Αργυρόπουλος) σε επιστολή του στην εφημερίδα “Αυγή”, στο φύλλο της 4ης Οκτωβρίου 1981 επισημαίνει: ” … και χάρηκα ιδιαίτερα γιατί σαν οργανωτικός γραμματέας του ΕΑΜ Ηπείρου, που συνεργάστηκα και στην παρανομία και κατά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων με τον αείμνηστον υπαρχηγό του ΕΔΕΣ Πυρομάγλου και την Επιτροπή του ΕΔΕΣ Ηπείρου, είμαι σε θέση να διαβεβαιώσω πως πέρα από τη λάσπη που μείς δεν διστάζαμε τότε να ρίχνουμε κατά των πολιτικών αντιπάλων μας, κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν είχαμε για την περιβόητη εκείνη συνεργασία του Ζέρβα με τους Γερμανούς και τις συντονισμένες δήθεν πολεμικές επιχειρήσεις τους κατά του ΕΛΑΣ Ηπείρου…”. Ακόμη πιο αποκαλυπτικός είναι ο Κρίς Γουντχάουζ, ο αρχηγός της Συμμαχικής Αποστολής την εποχή εκείνη, που στο πόνημά του “Το μήλο της Έριδος, επανέκδοση ΔΟΛ, σελ.118” (το οποίο θεωρείται κορυφαία πηγή για την περίοδο αυτή και δικαίως) αναφέρει επί λέξη: “… η μαρτυρία που παρουσίασε ο Άρης, για να αποδείξει ότι ο Ζέρβας είχε υπογράψει ανακωχή με τους Γερμανούς τον Οκτώβριο του 1943, ήταν ένα τηλεγράφημα από έναν αξιωματικό, διοικητή μεραρχίας του ΕΛΑΣ κοντά στην περιοχή του Ζέρβα. Αλλά ο Άρης είχε παρεξηγήσει την πληροφορία. Ο διοικητής της μεραρχίας ανέφερε τα εξής: Εκπρόσωποι του Ερυθρού Σταυρού του είπαν ότι είχαν πείσει μόλις τον στρατηγό Ζέρβα να υπογράψει ανακωχή δεκατεσσάρων ημερων με τους Γερμανούς και ότι είχε συμφωνήσει να κάνει το ίδιο. Το ότι ο Ζέρβας δεν το έκαμε, αποδείχνεται από δύο γεγονότα: πρώτον, ότι ένας Άγγλος αξιωματικός, που γνώριζε θαυμάσια τα ελληνικά, ήταν παρών σε όλητην διάρκεια της συνάντησης αυτής του Ζέρβα με τους εκπροσώπους του Ερυθρού Σταυρού¨ δεύτερον, ότι, λίγες μέρες μετά την συνάντηση αυτή, ακολούθησε μια από τις μεγαλύτερες σε διάρκεια και σκληρότητα μάχες που δόθηκαν μεταξύ Ζέρβα και Γερμανών. Κανένα από τα δύο αυτά γεγονότα, όμως, δεν εμπόδισε το Γενικό Αρχηγειό του ΕΛΑΣ να δώσει στη δημοσιότητα τη δική του εκδοχή, ούτε εμπόδισαν τον Άρη Βελουχιώτη να εξαπολύσει πλευρική επίθεση κατά του Ζέρβα, στο κορύφωμα της μάχης κατά των Γερμανών. Η μαρτυρία στην περίπτωση αυτή, επομένως, εκθέτει το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, όχι πάντως τον Ζέρβα”. Μάλιστα ο Γούντχάουζ δεν σταματά εδώ. Σε υποσημείωση του για τα παραπάνω προσθέτει (σελ.176): ” Οι κρίσιμες λέξεις στα Ελληνικά ήταν: εδώσαμεν παρομοίαν υπόσχεσιν. Αυτό το κείμενο το έδειξαν μόνο σ’ εμένα, στις 12 Οκτωβρίου 1943, στο Περτούλι (Θεσσαλία). Κανένας άλλος εκτός από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ δεν το ξαναείδε ποτέ, γι’ αυτό και σε κάθε συζήτηση για το περιεχόμενό του το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ λέει τα αντίθετα από αυτά που λέω εγώ. Είναι το μόνο ενοχοποιητικό ντοκουμέντο που παρουσίασε ποτέ ελληνικό κόμμα και για το οποίο γνωρίζω με βεβαιότητα ότι είναι γνήσιο. Οι Έλληνες, προκειμένου να εκθέσουν πολιτικούς αντιπάλους, δεν διστάζουν να παρουσιάσουν, ή τουλάχιστον να αποδεχθούν, πλαστές μαρτυρίες. Αυτό όμως δεν μπορεί να αληθεύει σ’ αυτή την περίπτωση, αφού εκείνοι που ενοχοποιούνται από το έγγραφο αυτό μου το έδειξαν τυχαία μόνοι τους”. Για την ίδια περίοδο ο Κομνηνός Πυρομάγλου γράφει σο βιβλίο του “Τί είπα στον Λίβανο, σελ 26″: “ Εις τον κ. Πίσπιρην Διοικητήν της VIIIης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, ετηλεφώνησα την απάντησίν μας εις την Επιτροπήν και συνεφωνήσαμεν. Ο Ταγματάρχης Πίσπιρης όμως μετά του Καπετάνιου της Μεραρχίας του και του Πολιτικού Καθοδηγητού, υπέγραψαν ανακωχήν μετά των Γερμανών. Ανακωχήν μετά των Γερμανών και των Τουρκαλβανών, διά να έχουν ελεύθερα τα χέρια να μας κτυπήσουν. Τούτο διευκόλυνε και τους Γερμανούς, οι οποίοι ήρχισαν ταυτοχρόνως μετά του ΕΛΑΣ την επίθεσίν των εναντίον μας. Έγινε, υπεγράφη η ανακωχή με τους Γερμανούς υπό της VIIIης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ εν γνώσει του Γεν. Στρατηγείου του ΕΛΑΣ. Ασφαλώς ναι. Διότι όταν την επαύριον δια κρυπτογραφικού τηλεγραφήματος ή περί ής πρόκειται Μεραρχία ανέφερεν τούτο, το Γεν. Στρατηγείον ΕΛΑΣ, όχι μόνον δεν αντέδρασεν, αλλά και εδέχθη πλήρως την κατάστασιν και συνειργάσθη κατά ένα τρόπο με τους Γερμανούς. Την 10ην Οκτωβρίου 1943 κατέπαυσαν αι εχθροπραξίαι μεταξύ ΕΛΑΣ αφ’ ενός και Γερμανών και Τουρκαλβανών αφ’ ετέρου. Όλα τα στοιχεία περί της ανακωχής ταύτης είναι κατατεθειμένα εις το Στρατηγείον Μέσης Ανατολής. Διαταγές, πρωτόκολλα και τηλεγραφήματα, αποδεικνύοντα την προδοτικήν ταύτην πράξιν, είναι κατατεθειμένα. Έτσι καθ’ ην στιγμήν το ΕΑΜ μας συκοφαντεί, ότι συνεργαζόμεθα με τους Γερμανούς, αυτό υπογράφει ανακωχήν. Καθ’ ην στιγμήν το ΕΑΜ μας επιτίθεται, η επίθεσίς του συγχρονίζεται με την επίθεσιν των Γερμανών. Την σκοτεινήν αυτήν ιστορίαν θα την μάθει εις όλας της τα λεπτομερείας ο Ελληνικός λαός. Θα χυθή πλήρες φώς και τότε θα αποδειχθή ποιοί είναι οι προδόται”. Στίς 13 Οκτωβρίου 1943, η VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ ενημερώνει το 24ο και 15ο Σύνταγμά της για την δράση της καθώς και για τα αποτέλεσματα των συννενοήσεών της με τους Γερμανούς. Τα έγγραφα μιλούν από μόνα τους:

Η διαταγή της VIIIης μεραρχίας 13/10/’43.

       ” Σας γνωρίζομεν ότι η εκκαθάρισις τμημάτων ΕΔΕΣ εις την περιοχήν 85 Συντάγματος ετερματίσθη μέχρι περιοχής Κράψης, συλληφθέντων Λυγεράκη και Κωνσταντινίδη. Εις την περιοχήν 3/40 Συντάγματος πληροφορίαι ιδιωτικαί φέρουν αφοπλισθείσαν ομάδα ΕΔΕΣ εις Φτέρη και ότι ο Τζουμερκιώτης ευρίσκετο την 10ην τρέχοντος εις Χώσεψην. Τμήματα ΕΛΑΣ Δυτικής Στερεάς εκινήθησαν προς κέντρα Ζέρβα. Τμήματα 9ης, 10ης και 1ης Μεραρχίας ενούμενα μετά του 15ου Συν/τος εξακολουθήσουν εκκαθάρισιν περιοχής Τζουμέρκων. Γνωρίσατέ μας αμέσως πορείαν εκκαθαρίσεώς σας. Εζητήθη από Γερμανούς εκ μέρους μας παράτασις εκεχειρίας μέχρις 20ης τρέχοντος μέχρι της οποίας δεν θα προβήτε εις ουδεμίαν επιθετικήν ενέργειαν κατ’ αυτών. Ανεξακρίβωτοι πληροφορίαι φέρουν συλληφθέντα Στρατηγόν Νάσσην, ευρισκόμενον μόνον καθ’ οδόν δι’ υπηρεσίαν προ της ενάρξεως της εκκαθαρίσεως”. Την διαταγή υπογράφουν οι Πίσπιρης, Κατσαντώνης. Το έγγραφο αυτό κονιορτοποιεί τους ισχυρισμούς όσων υποστηρίζουν ότι το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ αντέδρασε και απαγόρευσε την συνεργασία με τους Γερμανούς. Όπως είδαμε και παραπάνω η 8η Μεραρχία του ΕΛΑΣ Ηπείρου ενημέρωσε το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ στις 6 Οκτωβρίου για τις προτάσεις των Γερμανών. Στις 10 ενημερώνει ρητά και ξεκάθαρα ότι πείσθηκε και υπέγραψε σμφωνητικό μαζί τους και τώρα με το έγγραφο αυτό της 13ης Οκτωβρίου, δηλώνει ότι αποδέχθηκε την παράταση εκεχειρίας που πρότειναν οι ναζί μέχρι της 20 Οκτωβρίου. Από τις 6-20 Οκτωβρίου οι Ελασίτες, υπό την γνώση και έγκριση των Σαράφη, Βελουχιώτη και Τζήμα δεν χτυπούν τους Γερμανούς στην Ήπειρο. Αντιθέτως, κλείνουν ανακωχή δύο εβδομάδων μαζί τους όχι για να σώσουν τον άμαχο πληθυσμό αλλά για να αφανίσουν τις δυνάμεις του Ζέρβα που ήταν το τελευταίο μεγάλο εμπόδιο για την κατάληψη της εξουσίας. Την ίδια στιγμή οι Γερμανοί στέλνουν πάλι αντιπροσωπεία στις 12 Οκτωβρίου αποτελούμενη από τον Μητροπολίτη Άρτας, τον γιατρό Κομπορόζο σαν αντιπρόσωπο του Ερυθρού Σταυρού και τρείς πολίτες. Ζητούν από τον Ζέρβα να σκεφθεί τις προτάσεις των Γερμανών για να σώσει τον πληθυσμό από αντίποινα. Το βράδυ της ίδιας μέρας ο διοικητής του 22ου Σώματος στρατού της Βέρμαχτ, ο στρατηγός Φόν Λάντς, έστειλε μήνυμα στο Αρχηγείο του Ζέρβα ζητώντας συνάντηση για σύναψη ανακωχής. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι απώτερος σκοπός των Γερμανών ήταν να πείσουν αντάρτες και συμμάχους ότι σκόπευαν να αποσυρθούν από την Ελλάδα. Με την επιμονή που ζητούσαν οι Γερμανοί ανακωχή έδιναν αριστοτεχνικά αυτή την εντύπωση. Και όλες οι αντιστασιακές οργανώσεις πείστηκαν. Από την άλλη η συνεχιζόμενη επιμονή των Γερμανών να συνάψουν ανακωχή με τον Ζέρβα, αποδεικνύει ότι αυτοί επιθυμούσαν την συνεργασία και όχι ο Ζέρβας. Όλες οι αντιπροσωπείς του Ερυθρού Σταυρού πήγαν στο αρχηγείο του ΕΔΕΣ και όχι αντιπροσωπεία του ΕΔΕΣ στους Γερμανούς. Δεν υπήρχε καμία πρόθεση του Ζέρβα για συνεργασία με τη Βέρμαχτ. Στην πρόταση του Λάντς ο Ζέρβας του απάντησε ότι θα ενημέρωνε πρώτα το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής. Την ίδια στιγμή στέλνει τηλεγράφημα στο Κάιρο όπου ενημερώνει αναλυτικά τις προτάσεις των Γερμανών. Αναφέρει μεταξύ άλλων: “… Αναφέρω προσθέτως ότι λόγω γενικής επιθέσεως του ΕΑΜ εναντίον μας αναγκάζομαι αποσύρω τμήματά μου από προφυλακάς, ίνα αντικρούσω προδοτικήν προσπάθειαν Εαμιτών Στόπ.- Από της δεκάτης τετάρτης Οκτωβρίου δεν θα έχω προφυλακάς με Γερμανούς καθ’ όσον ΕΑΜ με συγκεντρωμένας δυνάμεις του βαδίζει εναντίον μας Στόπ.- Τμήματά μου Θεσσαλίας αγωνίζονται σκληρά κατά ΕΑΜ Στόπ.- Δεν φαίνεται άσχετος η Γενική του ΕΑΜ επίθεσις εναντίον μας με την απόφασιν αποχωρήσεως Γερμανών Στόπ.- ΕΑΜ επιχειρεί γίνη κύριον Ελλάδος διά των όπλων πρό της αποβάσεως Συμμαχικών Στρατευμάτων εις Ελλάδα Στόπ.- Πρό τοιαύτης καταστάσεως διμετώπου πολέμου κατά Γερμανών και Εαμιτών παρακαλώ διατάξατε αμέσως, ό,τι νομίζεται καλόν πράξω Στόπ.- Υποβάλλω γνώμην παρελκύσω πρότασιν περί ανακωχής Γερμανών Στόπ.- Πρός τούτο δύναμαι αποστείλω δύο Αξιωματικούς Επιτελείου μου συναντηθούν μετά δύο Γερμανών απεσταλμένων Στόπ.- Τοιτουτρόπως θα ακούσωμεν από στόματος Γερμανών τί ζητούσιν και αντιληφθώμεν αυτοπροσώπως προθέσεις των Στόπ.- Καταλλήλους Αξιωματικούς προς τούτο έχομεν Στόπ.- 12 Οκτωβρίου 1943.- Ν. Ζέρβας”. Το παραπάνω κείμενο είναι συγκλονιστικό. Μέσα σε λίγες γραμμές ο στρατηγός Ζέρβας κατορθώνει να αποτυπώσει όλη τη πολιτική του ΕΑΜ, ενώ γίνεται ξεκάθαρη αναφορά σε διμέτωπο πόλεμο, που διεξηγαγε ο ΕΔΕΣ. Και επειδή κάποιοι μπορεί να προτρέξουν και να κάνουν λόγο για επιθυμία του Ζέρβα να συνάψει ανακωχή με τους Γερμανούς, εξαιτίας της γνώμης του να “παρελκύσει πρόταση περί ανακωχής Γερμανών”, ενημερώνω ότι το ρήμα “παρελκύσω” προέρχεται από το ουσιαστικό “παρέλκυση” που σημαίνει: σκόπιμη, ηθελημένη καθυστέρηση, επικήμυνση του χρονικού διαστήματος μέσα στο οποίο (πρέπει να) γίνεται κάτι, τρενάρισμα ( Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Μανώλη Τριανταφυλλίδη). Οι Βρετανοί απαντούν την επομένη 13-10-1943: ” Επ’ ουδενί λόγω είμεθα διατεθειμένοι να συζητήσωμεν ανακωχήν μεταξύ Ανταρτών και Γερμανών Στόπ.- Δυνατοί όροι μόνον άνευ όρων παράδοσις και δεν πρέπει να λάβη χώραν η συνάντησις με Συντ/ρχην BIEL Στόπ.- Έαν πληροφορία αυτή ακριβής, και δεν δυνάμεθα να ισχυρισθώμεν ότι τας θεωρούμεν ανακριβείς, ότι Γερμανοί σκέπτονται αποσυρθώσι εξ Ελλάδος, εξακολουθήσατε παρενοχλούντες αυτούς κατά τον εντονώτερον δυνατόν τρόπον και καταστήσατε τας δυνάμεις των ανικάνους προς περαιτέρω στρατιωτικάς ενεργείας εις άλλα μέτωπα Στόπ.- Συγχαρητήρια διά λαμπρά αποτελέσματα των τελευταίων σας ενεργειών αίτινες φαίνεται ότι έσχον τα αποτελέσματά  των.-. Το πρώτο συμπέρασμα είναι ότι ο Ζέρβας δεν σταμάτησε να πολεμά τους ναζί καμία στιγμή. Και αυτό προκύπτει από τα συγχαρητήρια που του δίνουν οι Σύμμαχοι. Αν ήταν συνεργάτης των Γερμανών σαφέστατα θα φαινόταν από τα πεδία των μαχών και βεβαίως οι Άγγλοι δεν θα του έστελναν ένα τέτοιο τηλεγράφημα. Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι οι Βρετανοί δεν απαντάνε σ’ αυτά που τους ρωτά ο Ζέρβα όσον αφορά τη στάση του ΕΑΜ. Σε απάντηση του Ζέρβα την ίδια μέρα στο ΣΜΑ, αναφέρεται από τον στρατηγό ότι δεν πρόκειται να συναντηθεί αντιπροσωπεία του ΕΔΕΣ με Γερμανούς αξιωματικούς και ότι η πρόταση σχετικά με άνευ όρων παράδοση θα διαβιβαστεί άμεσα. Ωστόσο, ο Ζέρβας αναφέρει ότι από την 7η Οκτωβρίου το ΕΑΜ έχει ξεκινήσει την αιματοχυσία κατά του ΕΔΕΣ. Κάνει ύστατη έκκλιση στους συμμάχους να επέμβουν και να πείσουν το ΕΑΜ να σταματήσει να χτυπά ταυτόχρονα με τους Γερμανούς τον ΕΔΕΣ. Ταυτόχρονα εκφράζει την πίστη του οτι στο σύνολό του ο στρατός του ΕΛΑΣ δεν επιθυμεί τον εμφύλιο σπαραγμό. Το γεγονός ότι το ΕΑΜ προτίμησε να στραφεί κατά του Ζέρβα αντί να χτυπήσει τους Γερμανούς μας το επιβεβαιώνει και ο Θανάσης Χατζής, ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, στο βιβλίο του ” Η νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε, σελ. 393″ : ” Το ότι ( ο Σιάντος) δεν σταμάτησε την επίθεση κατά του Ζέρβα και δεν έκανε προσπάθεια να προσανατολίσει τον ΕΛΑΣ βασικά στον κύριο αντίπαλο της στιγμής, τον κατακτητή, ήταν ένα σοβαρό λάθος”. Απόρροια της άρνησης του Ζέρβα των προτάσεων του Λάντς ήταν η επιχείρηση ” Πάνθηρ” των Γερμανών με πέντε χιλιάδες Αλπινιστές της πολύπειρης μεραρχίας Εντελβάις να εξορμούν στην Ήπειρο κατά του Ζέρβα, αφού ο ΕΛΑΣ μέχρι τις 20 Οκτωβρίου ήταν σε ανακωχή με τον εχθρό και ουσιαστικά συνεμπόλεμος. Από τις 17 Οκτωβρίου ξεκινούν οι επιχειρήσεις αυτές που στόχο είχαν τον Ζέρβα. Μάλιστα, ο επίσημος ιστορικός του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, χρισμένος με το αξίωμα αυτό από το ΚΚΕ, ο Σόλωνας Γρηγοριάδης αναφέρει (Συνοπτική Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1941-1945, σελ. 369) ότι ο Ναπολέων Ζέρβας ” υπήρξε ο μεγαλύτερος στόχος και θύμα της γερμανικής εκείνης σκηνοθεσίας”. Το ίδιο κατατοπιστικός είναι και ο κορυφαίος Γερμανός ιστορικός (αριστερών πεποιθήσεων) σε θέματα νεότερης ιστορίας Ελλάδος και Κύπρου, Χάιντς Ρίχτερ: ” Στις 10 Οκτωβρίου ο ΕΛΑΣ χτύπησε τρείς θέσεις του ΕΔΕΣ από ανατολικά. Στις 18 Οκτωβρίου οι Γερμανοί επετέθηκαν στα Τζουμέρκα από την Άρτα και τα Γιάννενα, δηλαδή από τα δυτικά. Από τις 18 Οκτωβρίου μέχρι 5 Νοεμβρίου ο ΕΔΕΣ σ’ ολόκληρη την περιοχή των Τζουμέρκων. ήταν αναγκασμένος να κάνει διμέτωπο αγώνα” (βλ. Β’ τόμο ” Δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα, σελ. 41, τόμος Β”).

              Στις 20 Οκτωβρίου, τελευταία μέρα εκεχειρίας ΕΛΑΣ-Γερμανών, ο Άρης Βελουχιώτης κατά κόσμον Θανάσης Κλάρας, στέλνει ιδιόχειρη διαταγή προς την 8η Μεραρχία του ΕΛΑΣ όπου την ψέγει γιατί απέσυρε τμήματά της από επίθεση κατά του ΕΔΕΣ ώστε να παρεμποδίσει τους Γερμανούς. Αναλυτικά η επιστολή του “ήρωα” Βελουχιώτη: ” Ως υπεύθυνος διαχειριζόμενος το ζήτημα της εκκαθαρίσεως του ΕΔΕΣ, επί των υμετέρων ενεργειών έχω να παρατηρήσω: α) Πολιτικής και από στρατηγικής και τακτικής άποψης του πολέμου μας εναντίον του εσωτερικού ( Ζέρβας – αντίδραση) και εξωτερικού  ( Γερμανοί) εχθρού, η ενέργειά σας να αποσύρετε τις εναντίον του ΕΔΕΣ δυνάμεις για να συμπτύξετε και προβάλετε αντίσταση προς Μέτσοβον ενεργούντες Γερμανούς, είναι απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος. β) Κατά την γνώμη μου είναι χίλιες φορές προτιμότερο να διανοίξουν οι Γερμανοί την οδόν Ιωαννίνων – Μετσόβου – Καλαμπάκας, παρά να εξακολουθήσει υφιστάμενος ο ΕΔΕΣ, έστω για μια βδομάδα ακόμη. γ) Γι’ αυτό εντέλλομαι όπως άμα λήψει παρούσης διατάξητε αμέσως τον Καβαλάρη, απαλλασομένου του εφεδρικού και συμπληρουμένης της δυνάμεως του δια δυνάμεων ενεργού ΕΛΑΣ, ωστέ να έχει 300 άνδρας τουλάχιστον, να κινηθή ταχύτατα προς θέση Πλάκα και εκείθεν δράση εναντίον Εδεσιτών, λαμβάνων επαφήν με τα υμέτερα τμήματα και υπό τας διαταγάς μου, του λοιπού αποτελούσης της δυνάμεώς του μέρους του υπ’ εμέ ανεξαρτήτου εκκαθαριστικού συγκροτήματος. δ) Αναφέρατε δια του ιδίου συνδέσμου λήψιν παρούσης και έναρξιν εκτελέσεως”.Η διαταγή αυτή επιβεβαιώνεται περίτρανα από την Γενική Έκθεση του Βελουχιώτη προς το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, όπου απολογείται αργότερα για την αποτυχία του να διαλύσει τον ΕΔΕΣ. Πάνω σ’ αυτή την περίοδο Οκτωβρίου – Νοεμβρίου 1943, ο Χέρμαν Φράνκ Μάγιερ -μακαρίτης πλέον- πρώην έμπορος και αργότερα ιστορικός ερευνητής της περιόδου 1941-1944, σε συνένετυξή του το 2004 στην “Καθημερινή” είχε δηλώσει: ” …ο Ζέρβας ήρθε σε επαφή με τους Γερμανούς ( η πρώτη ήταν την 3η Οκτωβρίου 1943), με στόχο να συμφωνήσουν μια άτυπη κατάπαυση του πυρός. Ήταν μια προφορική συμφωνία κυρίων. Έχω συνομιλήσει με πολλούς Γερμανούς βετεράνους της συγκεκριμένης μονάδος και μου έχουν επιβεβαιώσει το γεγονός”. Η απάντηση ήρθε από τον Θέμη Μαρίνο και τον Κώστα Ιωάννου με επιστολές ανταπάντησης στην ίδια εφημερίδα και ήταν αποστομωτική. Πέραν αυτών ωστόσο, υπάρχουν πολλές ακόμη μαρτυρίες που αναιρούν τα όσα ανέφερε ο Μάγιερ. Μαρυρίες μελών της συμμαχικής αποστολής, που ήταν πρωταγωνιστές σ’ αυτά τα γεγονότα. Ο Νάιτζελ Κλάιβ (Εμπειρία στην Ελλάδα, σελ. 81) γράφει: ” Επιπλεόν όταν το Γερμανικό Επιτελείο έστειλε έναν εκπρόσωπο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού στον Ζέρβα, και στον διοικητή της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ στην Ήπειρο, για να προτείνει τη σύναψη ανακωχης, ο Ζέρβας ακολουθώντας τις εντολές του Καίρου αρνήθηκε οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις. Κατόπιν τούτου οι Γερμανοί τον … βράβευσαν με μια σφοδρή επίθεση. Αντιθέτως, ο ΕΛΑΣ συμφώνησε να διεξαγάγει διαπραγματεύσεις και συγχρόνως, εκμεταλλεύθηκε το γεγονός ότι οι Γερμανοί είχαν συγκεντρώσει τις προσπάθειές τους στην αντιμετώπιση του ΕΔΕΣ”. Ο Τόμ Μπάρνες, σύνδεσμος του Ζέρβα με τους Βρετανούς, σε επίσημη έκθεσή του προς το Κάιρο και το Λονδίνο αναφέρει: “… γ) Αμέσως πριν τον εμφύλιο πόλεμο οι Γερμανοί στα Γιάννινα προσέγγισαν τον Ζέρβα και τον ΕΛΑΣ για να συνάψουν ανακωχή. Ο Ζέρβας αρνήθηκε, αλλά κατοπινά γεγονότα έδειξαν με αρκετή βεβαιότητα ότι το αρχηγείο του ΕΛΑΣ στην Ήπειρο υπέγραψε μια βραχυχρόνια συμφωνία”. Επίσης, ο Νίκολας Χάμμοντ ( Περιπέτεια με τους αντάρτες, σελ. 109-110): ” … Ο ΕΛΑΣ, έχοντας πάρει όλον τον εξοπλισμό μιας ιταλικής μεραρχίας, είχε επιτεθεί εναντίον του ΕΔΕΣ… Το κοινό Στρατηγείο Ανταρτών έπαψε να λειτουργεί. Μιά έρευνα της Αποστολής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ΕΛΑΣ ήταν ο επιτιθέμενος… Ο ΕΛΑΣ και το ΕΑΜ διέδωσαν το συνηθισμένο παραμύθι ότι ο ΕΔΕΣ συνεργαζόταν με τους Γερμανούς και ότι ο Ζέρβας έπερνε γερμανικά όπλα και εφόδια”. Τα λόγια νομίζω είναι περιττά.
Οι Βρετανοί ωστόσο παρέλειψαν σκοπίμως να καταγγείλουν τον ΕΛΑΣ από την αρχή σαν συνεργάτη του εχθρού και υπαίτιου της κήρυξης του εμφυλίου, παρά τις αναφορές της Συμμαχικής αποστολής. Οι δικαιολογίες, εκ των υστέρων, του Γουντχάουζ περί συμμετοχής ανώτερου Βρετανού αξιωματικού σε διαπραγματεύσεις με τους Γερμανούς στην Αθήνα δεν είναι πειστικές. Η αλλαγή στάσης των Βρετανών απέναντι στην ανοχή της συμπεριφοράς του ΕΛΑΣ, γίνεται από τις 20 Οκτωβρίου και μετά. Στέλνουν ένα τηλεγράφημα στον Ζέρβα που του ζητούν να σταματήσει τις επιχειρήσεις εναντίον του ΕΛΑΣ. Στις 21 ο Ζέρβας απαντά: ” Εις απάντησίν Τηλεγραφήματος σας εικοστής τρέχοντος γνωρίζω ότι δεν κτυπώ το ΕΑΜ, αλλ’ εκείνο μου επιτίθεται ΣΤΟΠ. Σταματάω τας επιχειρήσεις με ΕΑΜ αλλά το ΕΑΜ δεν σταματάει ΣΤΟΠ. Απο τριημέρου αγωνίζομαι σκληρώς κατά Γερμανών και το ΕΑΜ μου επιτίθεται ταυτοχρόνως ΣΤΟΠ. Αυτή είναι η τραγική πραγματικότης ΣΤΟΠ. Πρός το ΕΑΜ πρέπει να στραφούν αι προσπάθειαί σας ΣΤΟΠ. Είμαι έτοιμος να δώσω αδελφικά το χέρι στο ΕΑΜ ΣΤΟΠ”. Το τηλεγράφημα αυτό σε συνδυασμό με τις πολλές αναφορές των μελών της συμμαχικής αποστολής φαίνεται πως έπεισε το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής και άλλαξε στάση. Εν τω μεταξύ, ο Βελουχιώτης δολοφόνησε βρετανό αξιωματικό κάτι που προκάλεσε θύελα αντιδράσεων στην κοινή γνώμη στην Βρετανία. Ο Τσώρτσιλ στη Βουλή των Κοινοτήτων αποκάλεσε τον Άρη εγκληματία πολέμου και κατηγόρησε ως επιτιθέμενο τον ΕΛΑΣ. Άμεσα ο Έντυ Μάγιερς τηλεγραφεί από το Κάιρο: “ Τίμιοι αντάρται άλλων οργανώσεων διελύθησαν ή επλήγησαν παρά του ΕΛΑΣ και ούτω βλάπτεται η αντίστασις κατά του εχθρού. Ο Ζέρβας πολεμά τους Γερμανούς και τους πολεμά καλώς. Συστήσατε εις όλους τους πιστούς Έλληνας να πράξουν το ίδιον…”. Ο Στρατηγός Ουίλσον στις 28 του μηνός στέλνει ένα ακόμη τηλεγράφημα στον Ζέρβα όπου εκφράζει: ” την ευγνωμοσύνην του δι’ αποφασιστικήν στάσιν ήν εξακολουθείτε να τηρήτε έναντι Γερμανών, παρά τας επιθέσεις του ΕΛΑΣ εναντίον σας”. Η πολιτική του ΕΑΜ, παρόλα αυτά, δεν αλλάζει και φτάνουμε στην 31η Οκτωβρίου, όπου ο Ζέρβας με τις δυνάμεις του μάχεται μεταξύ δύο πυρών, όπως αναφέρει στα απομνημονεύματά του. Η μάχη της Νεράιδας ήταν κατατοπιστική των σκοπών των κομμουνιστών. Από τον βορρά χτυπούσαν τον ΕΔΕΣ οι Γερμανοί και από το νότο ο Άρης. Αναφέρει ο Μιχάλης Μυριδάκης ( Οι Αγώνες της φυλής): ” … Τα ξημερώματα της 31 Οκτωβρίου ευρέθησαν αι εθνικαί αυταί δυνάμεις περικυκλωμέναι και βαλλόμεναι πανταχόθεν από Γερμανούς και Ελασίτας. Από τας 6.30 το πρωί τα πυρά των δύο και συγχρόνως βαλλόντων εχθρών των εθνικών ομάδων πίπτουν διασταυρωνόμενα επ’ αυτών. Στιγμάς μαύρας, στιγμάς τραγικάς και φρικώδεις επέρασαν οι κακή τη μοίρα παρευρεθέντες τότε εκεί. Την εσπέραν τέλος της 31ης Οκτωβρίου, ο Ζέρβας, από δύναμιν 10.500 ανδρών, τους οποίους διέθετε πρό της συγκρούσεως, ευρίσκεται να έχη πλησίον του μόνον 79 αξιωματικούς και οπλίτας. Με την κατάστασιν αυτήν, ακολουθούν τον Ζέρβαν και περί τα 3.000 γυναικόπαιδα και περί τους 800 Ιταλοί”. Μετά από την προδοτική αυτή προσπάθεια διάρκείας των Ελασιτών, ο Μάγιερς τηλεγραφεί ξανά στον Ζέρβα: ” Παρακαλώ διαβιβάσατε εις τους συμπολεμιστάς σας τον εξαιρετικόν θαυμασμόν διά τους προσφάτους σας άθλους κατά των Γερμανών. Συνεχίσατε μάχην κατά Γερμανών παρά τας τραγικάς δυσκολίας. Απηύθυνα έκκλησιν προς τον ΕΛΑΣ όπως παύση αιματοχυσίαν ακολουθών λαμπρόν παράδειγμά σας”.
Στο άρθρο αυτό επιχειρήθηκε μία ανάλυση των γεγονότων ιδιαίτερα της περιόδου Οκτωβρίου – Νοεμβρίου 1943 και μια απάντηση τεκμηριωμένη σε πλήθος πηγών, όλων των αντιμαχόμενων πλευρών. Είναι το πρώτο μέρος της απάντησης. Σύντομα θα ακολουθήσει και το δεύτερο μέρος για τα γεγονότα της άνοιξης του 1944.

Πηγές:
1) Κρις Γουντχάουζ, Το μήλο της Έριδος.
2) Ντέϊβιντ Κλόουζ, Ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος.
3) Ντομινίκ Έντ, Οι Καπετάνιοι, ο Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος 1943-1949.
4) Κώστας Ιωάννου, Η αλήθεια από τον Άρη.
5) Σόλωνας Γρηγοριάδης, Συνοπτική ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1941-1945.
6) Πολυχρόνης Ενεπεκίδης, Η Ελληνική αντίστασις 1941-1944.
7) Νίκολας Χάμμοντ, Περιπέτεια με τους αντάρτες.
8) ΔΙΣ/ Αρχεία Εθνικής Αντίστασης, ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ.
9) Χάϊντς Ρίχτερ, Δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα.
10) Νάϊτζελ Κλάϊβ, Εμπειρία με τους αντάρτες.