Η Γενική Έκθεση του Άρη Βελουχιώτη για τα γεγονότα του Οκτωβρίου 1943 ~ Ά μέρος

          Η Γενική Έκθεση του Άρη Βελουχιώτη αναφέρεται στα δραματικά γεγονότα του Οκτωβρίου 1943 αμέσως μετά τον αφοπλισμό της ιταλικής μεραρχίας Πινερόλο και αποστέλλεται στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ. Ουσιαστικά απολογείται για το ότι δεν κατάφερε να διαλύσει τις δυνάμεις των ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ που υπάκουε στον στρατηγό Ζέρβα. Αξίζει να επισημανθεί ότι ο ΕΛΑΣ την αυτή περίοδο κατηγόρησε τον Ζέρβα για συνεργασία με τους Γερμανούς, η έκθεση ωστόσο του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ αναιρεί τα λεγόμενα του ίδιου του Βελουχιώτη, μιάς και ο Άρης πρώτος “εμπνεύστηκε” το ψέμα αυτό, που ακόμη και σήμερα χρησιμοποιείται απο μερίδα ιστορικών της αριστεράς. Τέλος, πρίν την παράθεση της επίσημης έκθεσης, πρέπει να αναφέρουμε ότι προέρχεται απο τα επίσημα αρχεία του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, φέρει τον γραφικό χαρακτήρα και την υπογραφή του Βελουχιώτη και ουδέποτε επίσημα ή ανεπίσημα αμφισβητήθηκε απο την αριστερά. Αντιθέτως ο πρώτος που είχε την τιμή να δημοσιεύσει την έκθεση ήταν το 1984 στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία, ο δημοσιογράφος και ιστορικός ερευνητής του ΚΚΕ Σόλωνας Γρηγορίαδης, που κατά την περίοδο 1941-1944 διετέλεσε διοικητής μοίρας του ΕΛΑΝ, υπεύθυνος Τύπου του ΕΑΜ ενώ το 1944 συμμετείχε ως εθνοσύμβουλος της Εθνικής Συνελεύσεως που έλαβε χώρα στους Κορυσχάδες της Ευρυτανίας.
     Ε.Λ.Α.Σ
     ΓΕΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟ
     ΚΛΙΜΑΚΙΟ ΗΠΕΙΡΟΥ – ΔΥΤ. ΣΤΕΡΕΑΣ
                                                                                    Προς
                                                                      Το Γενικόν Στρατηγείον
                                                                                  Όπου
                         
                                               ΓΕΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ     
                      Επί της εξελίξεως των εναντίον του ΕΔΕΣ επιχειρήσεων
                      από 17-10-’43 μέχρι σήμερον. Τη σημερινή κατάσταση,
                      την προοπτικήν μας και τις προτάσεις μας.
Μέρος Πρώτο: Μέχρι συναντήσεως με το Ε.Σ.Η. ( Εκστρατευτικό Σώμα Ηπείρου )
     Ι. Στις 17-10-’43 ξεκινήσαμε απ’το Περτούλι με τη γνωστή δύναμη 425 ανδρών, συμπεριλαμβανωμένων και των Ιταλών, του Πυροβολικού και των Μεταγωγικών. Το σούρουπο της ίδιας ημέρας μπήκαμε στη Μουτσάρα. Δεχτήκαμε πυρά μέσα απ’ το χωριό. Διώξαμε την από 60 περίπου άνδρες ΕΔΕΣική δύναμη που μας πυροβόλησε και μπήκαμε τη νύχτα της 17ης στο Γαρδίκι, προκειμένου ν’ αναχωρήσουμε την επομένη διαμέσου Μουτσάρας – Σταυρού – Μελισσουργών να χτυπήσουμε πρός Πράμαντα, απ’ την Αγία Παρασκευή Μελισσουργών και προς Θεοδώριανα δια της διαβάσεως <>.
      Κατά τις 10 τη νύχτα, πήραμε την είδηση ότι η ΥΙΙ Μεραρχία βρίσκονταν κυκλωμένη στους Καλαρύτες και κινδυνεύει. Αναγκαστήκαμε ν’ αλλάξουμε πορεία και σας το γνωρίσαμε. Μετατρέποντας κατά τί το αρχικό μας σχέδιο (γιατί θεωρήσαμε σωστό να γλυτώσουμε την ΥΙΙ Μεραρχία και πραχτικά θα μας βοηθούσε και ηθικά θα μας ανέβαζε αυτό), καθωρίσαμε: Να βγούμε δια Τζουμέρκων προς Κριθάρια και από ‘κεί να προσβάλουμε και καταλάβουμε Ματσούκι – Καλαρύτες – Συράκο και τα υψώματα τους (Πρίζα – Άγιοι Απόστολοι – Προφήτης Ηλίας – Άγιος Γεώργιος). Από ‘κεί ενισχυόμενοι και με τα τμήματα της ΥΙΙης (τότε δεν ξέραμε την κατάσταση των τμημάτων της), που τυχόν θα ήτανε εκεί κοντά: Κατά μέτωπο και απ’τα δεξιά και αριστερά τα Πράμαντα, αλλά και απ΄το “Αυτί” τα Θεοδώριανα.
     Στις 18-10-’43 τ’ απόγευμα (4 μ.μ) βρισκόμαστε στα “Κριθάρια” (υψόμετρο 2.150), πάνω απ’ το Ματσούκι. Προωθήσαμε τις δυνάμεις σε θέσεις, τις οποίες να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε σα βάση εξορμήσεως, για κατάληψη ανωτέρω υψωμάτων και Καλαρυτών – Συράκου. Στις 19-10-’43 οι κύριες δυνάμεις μας κατέλαβαν τα υψώματα αυτά και τα χωριά Καλαρύτες και Συράκου κοντά στο βράδυ. Το βράδυ της ίδιας μέρας προωθήσαμε δύναμη Διμοιρίας από ορεινή διάβαση άσχετη του κανονικού δρόμου, από Ματσούκι προς υψώματα δεσπόζοντα Μελισσουργών για να καταλάβουν Μελισσουργούς, και απο ‘κεί, αν μεν συνδεόμασταν με τα τμήματα του σ. Καβαλάρη, πούχαμε μάθει ότι βρίσκονται στη θέση “ΠΛΑΚΑ”, μεταξύ Χαλικιού – Καλαρυτών ( 4 ώρες μακρυά μας ) και ενισχυόμαστε απ’αυτά, να ενεργήσουν αυτά μεν από Μελισσουργούς προς Θεοδώριανα σια “Αυτί”, η προηγηθείσα δε Διμοιρία προς Πράμαντα, εκ του αριστερού ( διάβαση Αγίας Παρασκευής – Μελισσουργών).
      Πρίν φτάσουμε στους Καλαρύτες, μάθαμε ότι η ΥΙΙΙη είχε “διαφύγει” και βρισκότανε στο Χαλίκι. Μ’ έκτακτο σύνδεσμο έφιππο, της στείλαμε διαταγή και τα τμήματά της να προωθήση σ’εμάς και τον Καβαλάρη πούτανε κοντύτερά μας, να διατάξη να ρθή σε μας. Ώσπου να πάρουμε απάντηση απ’ τον σύνδεσμό μας, πήραμε σημείωμά της με δικό της σύνδεσμο, ότι εθεώρησε σκόπιμο να εγκαταλείψη τον αγώνα εναντίον των ΕΔΕΣιτών, γιατί δέχθηκε επίθεση και απ’ τους Γερμανούς κι’ έπρεπε…”εκείνους να αντιμετωπίση”. Στείλαμε άλλο σύνδεσμο. Κακίζαμε την ανωτέρω απόφασή της, και την διετάξαμε ν’ αγωνιστεί αμυντικώς κατά των Γερμανών και με γραμμή συμπτύξεως προς ημάς, στέλνοντας όμως το γρηγορώτερο τα διαθέσιμα τμήματά της ( Καβαλάρη κυρίως δυνάμεως 350 ανδρών ) σε μας. Στο μεταξύ όμως , η ΥΙΙΙη είχε διατάξει γενικήν σύμπτυξιν των τμημάτων της, συμπεριλαμβανομένου και του Καβαλάρη, που είχαν φθάσει σχεδόν σε μας (ύψωμα Πρίζας) και θα συνδεόμαστε, οπότε η κατάστασις θα ήταν πολύ διαφορετική – προς το Χαλίκι.
      Το βράδυ της 19ης και την 20ήν ολόκληρον, την πέρασαν, τα τμήματά μας, άλλα στους Καλαρύτες – Συράκο ( για εμπέδωση τάξεως, διάσωση υλικών αποθηκών ΥΙΙΙ, αφοπλισμός κλπ.) και άλλα στο Ματσούκι και διάβαση “Κιπίνα” από Πράμαντα – Καλαρύτες.
      Τη νύχτα της 20ης προωθήσαμε ελαφρά τμήματα σε επίκαιρα πρό των Πραμάντων υψώματα. Στίς 21-10-’43, στις 11 π.μ. με τα 3/4 των δυνάμεών μας, αρχίσαμε την επίθεσή μας ενάντια στα Πράμαντα.
       Τις υπόλοιπες δυνάμεις μας, αφήσαμε στα υψώματα Καλαρυτών – Συράκου, σαν οπισθοφυλακή. Μέχρι το βράδυ είχαμε καταλάβει τα σημαντικώτερα προ των Πραμάντων υψώματα και τα απειλούσαμε με την κατά μέτωπο επίθεση άμεσα. Η τύχη τους είχε κριθή. Η Διμοιρία όμως που θα ενεργούσε από Ματσούκι προς Μελισσουργούς και από ‘κεί δια της Αγίας Παρασκευής (εκ του αριστερού), επίσης προς Πράμαντα, καθυστέρησε την αναχώρησή της τη νύχτα της 20ης προς την 21ην και δεν άρχισε η επίθεση εκ του αριστερού όπως έπρεπε και είχε καθορισθή. Τιμωρήσαμε τον Διοικητή της και τον αντικαταστήσαμε. Δώσαμε εντολή στον αντικαταστάτη του ν’ αρχίσει επίθεση προς Μελισσουργούς και απο ‘κεί προς Πράμαντα δι’ Αγίας Παρασκευής, όταν θα άκουε τα πρώτα δικά μας πυρά, όλων και πυροβόλων. Δυστυχώς, δεν έκανε και πάλι την δουλειά της.”Παρεννόησε” δήθεν την διαταγή μας.
        Είπε πως δεν άκουσε πυρά προς Μελισσουργούς και γι’αυτό παρέμεινε αδρανής στα προ των Μελισσουργών και δεσπόζοντα αυτών υψώματα. Όταν το πληροφορηθήκαμε την διετάξαμε να ενεργήση άμεσα με έκτακτο σύνδεσμο. Αντί ν’ ακολουθήση την πορεία που είχαμε διατάξει: κατάληψη Μελισσουργών και δια διαβάσεως Αγίας Παρασκευής επίθεση κατά Πραμάντων, πληροφορηθείσα από χωρικούς – όπως είπε – ότι δεν υπήρχαν Ζερβικοί εις Μελισσουργούς, τους παρέκαμψε και συναντήθηκε με το αριστερό των κατά μέτωπον ενεργούντων νέων, εναντίον των Πραμάντων, τμημάτων μας.
        Στις 21.10.43, τη νύχτα, αι δυνάμεις του ΕΔΕΣ στα Πράμαντα, ενισχύθηκαν σημαντικά, Παπαδόπουλος, Αγόρος, Λεβέντης, Ζορμπαλάς, Καρατζένης, Πίμπας, υπό την ηγεσία του “υπαρχηγού” Κομνηνού, ήτανε εκεί. Τη νύχτα όμως της 21ης, είχαμε πάρει επαφή και με τα τμήματα της ΥΙΙΙης ( Πίσπιρη – Καβαλάρη ). Ο Πίσπιρης είχε κατέβει στους Καλαρύτες και ο Καβαλάρης ερχόταν σε απόσταση 2 ώρες πιό πίσω. Τους στείλαμε διαταγές: Οι δυνάμεις Καβαλάρη να ρθούν όλες σε μας (350 άνδρες). Οι δυνάμεις της ΥΙΙΙης και μερικές των Μακεδονικών (σ.σ εννοεί Σλαβομακεδονικών),  ν’ αντικαταστήσουν τις δικές μας δυνάμεις, που κρατούσαν τα άνωθεν Καλαρυτών – Συράκου υψώματα, για να κατέβουν και αυτές σε μας. Ο Ταμπάκης με τον Καλιανέση πληροφορηθήκαμε ότι, απ’ το Χαλίκι, είχον κατευθυνθή προς Γαρδίκι. Τους στείλαμε διαταγή να έλθη ο Καλιανέσης με εκατό άνδρες στο “Σταυρό”, διάβαση από Μελισσουργούς εις Μουτσάραν για πλαγιοφυλακή, αντιμετώπιση κινδύνου από Νεραϊδιωτή και λειβάδια προς “Αυτί” των τμημάτων μας, που θα δρούσαν διά “Αυτί” προς Θεοδώριανα, και οι υπόλοιποι, να μείνουν στο Γαρδίκι, προς επιτήρηση των από Χαλίκι προς Τζούρτζια και από ‘κεί προς Καμνάϊ – Βετρνίκο – Περτούλι οδεύσεων. Στις 22.10.43, στις πρώτες πρωϊνές ώρες, μας κάνανε μιά αντεπίθεση (ο ΕΔΕΣ), σ’ένα ύψωμα, που το σούρουπο της προτεραίας είχαμε καταλάβει μ’ επίθεση σώμα πρός σώμα σχεδόν, και με χρήση χειροβομβίδων. Τους τσακίσαμε και καταλάβαμε ένα αυχενίσκο απ’ τον οποίο μπορούσαμε ευκολώτερα να καταλάβουμε το αμέσως επόμενο και τελευταίο σημείο αντιστάσεώς τους.
         Περιμένουμε τώρα με βελτιωμένες θέσεις να μας έρθουν ενισχύσεις ( Καβαλάρης και υπόλοιπα δικά μας τμήματα ), για να τους ρίξουμε προς Μελισσουργούς – “Αυτί” – Θεοδώριανα και μικρές δυνάμεις τους να κρατήσουμε για εφεδρεία των κατά μέτωπον ενεργουσών επίθεση δυνάμεών μας. Οι Γερμανοί, όπως φαινόταν απ’ τους πυροβολισμούς και τις κανονιές, ζυγώνανε. Τα δικά μας τμήματα αργούσαν. Ετοιμαζόμαστε να εκβιάσουμε την κατάσταση μ’επίθεση προς Πράμαντα, έστω και με τις υπάρχουσες μόνον δυνάμεις. Πληροφορία της στιγμής μας έλεγε, ότι περί τους 100 ΕΔΕΣίτες απ’τους Μελισσουργούς θα εκινούντο εναντίον μας. Τη μοναδική εφεδρική δύναμη που κρατούσαμε κοντά μας – μιά ομάδα του εφίπου ουλαμού, μιά ομάδα πεζών και ένα στοιχείον όλμου 0,081 – τη στείλαμε αμέσως προς Μελισσουργούς.
          Απ’ τη νύχτα μας ζήτησε ο Κομνηνός στο τηλέφωνο και του αρνηθήκαμε, με τη δικαιολογία ότι εγώ θα γύριζα το πρωϊ. Νομίσαμε ότι μπορούσε τώρα να τον καλέση ο Κόζακας και για να μάθουμε τί ήθελε, και για να κερδίσουμε καμιά ώρα. Τον πήρε πράγματι ο Θωμάς. Οι προτάσεις του: Με τον Τζουμερκιώτη και άλλους του 3/40 κλείσαμε συμφωνία. Τούς αφήσαμε ελεύθερους και τους επανεξοπλίζουμε για να δράσουμε από κοινού εναντίον των Γερμανών. Δεχτείτε και σείς να κάνουμε ανακωχή και να χτυπήσουμε μαζί τούς Γερμανούς. Απάντηση Κόζακα κατ’εντολή μου: Πρώτος όρος για κάθε περαιτέρω συζήτηση: Να μας εγκαταλείψετε τα Πράμαντα, αλλιώς σε μιά ώρα θα εξαπολύσουμε γενική επίθεση. Απάντηση Κομνηνού: Να ρωτήσω τον Ζέρβα. Απάντηση Ζέρβα: Δεν δεχόμαστε καμιά συζήτηση.
           Μας ήρθε στο μεταξύ ο Πίσπιρης και ο Καβαλάρης. Μας είπαν: “ο Κατσαντώνης έρχεται πίσω και πάει για το Ματσούκι”. Οι Γερμανοί χτυπούνε τώρα τα υψώματα Καλαρυτών – Συράκου. Καταπτοημένοι όλοι.
           Οι αρχηγοί είχαν χάσει την εμπιστοσύνη στους άνδρες. Οι τελευταίοι, στους αρχηγούς. Διατάσσουμε: Ο Κατσαντώνης απ’το Ματσούκι δια της ορεινής διαβάσεως να κατευθυνθή προς “Σταυρόν”. Για να έχουν εξασφαλισμένη την διάβασην για την επιστροφή. Απ’ τα τμήματα που αντικατέστησαν τα δικά μας, άμυνα μέχρις ενός και σύμτυξις από της 18ης ώρας, κανονικώς και μαχόμενα. Επίθεση προς Πράμαντα μ’ όλο το βάρος των δυνάμεών μαςκαι των πυρών ( δύο όλμοι στο κέντρο και δύο πυροβόλα. Δύο όλμοι στο δεξιό). Διώξιμο Επιμελητείας, Όρχου πυρομαχικών, ασθενών και τραυματιών και μιάς Διμοιρίας ως Διμοιρίας ασφαλείας αυτών, δια της μόνης διαβάσεως διαφυγής: Ρεύμα Μελισσουργιώτικου. Η επίθεση αρχίζει και εξελίσσεται ευνοϊκά. Τα παιδιά της Σχολής στην πλειοψηφία τους, ο Αρέθας και ο Παπαγεωργίου μάχονται σκυλίσια.
            Η κατάσταση όμως αλλάσει. Οι οπισθοφύλακές μας ανατρέπονται επί των υψωμάτων Άγιοι Απόστολοι – Πρίζα και αρχίζουν άτακτη σύμπτυξη στις 14 η ώρα. Σύνδεσμος μας μεταδίδει την πληροφορία αυτή και ότι οι Γερμανοί σε μιά ώρα θά’ναι στους Καλαρύτες – Συράκο, κινούμενοι δια δύο φαλάγγων.
            Όδευση Χαλικιού – Καλαρυτών και Αγίων Αποστόλων – Πρίζας – Συράκο. Άλλη πληροφορία μας τονίζει ότι οι ΕΔΕΣικοί ενισχύθηκαν στους Μελισσουργούς, αποφασισμένοι να μας χτυπήσουν διερχομένους.
            Η κατάσταση κρίσιμη. Γενική σαστισμάρα. Άλλοι προτείνουν συνθηκολόγησει με τους ΕΔΕΣίτες και άλλοι τον κακό τους τον καιρό. Φοβούμαι, μήπως τα άτακτα οπισθοχωρούντα τμήματα των υψωμάτων, προλάβουν να κατέβουν και σπείρουν τον πανικό στους πάντας.
            Τα γυναικόπαιδα, του ΕΔΕΣ, που κυνηγημένα απ’τους Γερμανούς έχουν συγκεντρωθή στη διπλανή ρεματιά, ουρλιάζουν. Απόφαση: Ο Λοχαγός Βαμβέτσος θυσιάζεται: Μ’ ένα πυροβόλο, ένα οπλοπολυβόλο, να προσπαθήσουν ν’ αναχαιτίσουν τους κατερχόμενους πιά προς Συράκο – Καλαρύτες Γερμανούς.
            Διαρροή όλων των υπολοίπων δια του Μελισσουργιώτικου ρέμματος προς Μελισσουργούς. Μπροστά, για ν’ ανοίγη δρόμο, μαχόμενο στους Μελισσουργούς τμήμα του Καβαλάρη, δυνάμεως Λόχου ηλαττωμένου.
            Μένω με μιά ομάδα του εφίπου ουλαμού και στέλνω την τελευταία διαταγή στον Αρέθα. Με το σούρουπο ν’ αρχίση την σύμπτυξη και δια του ιδίου δρομολογίου, αποτελώντας την οπισθοφυλακή, να φθάση στους Μελισσουργούς. Τα υπόλοιπα τμήματατων υψωμάτων ν’ αρχίσουν αμέσως όλα συμπτησσόμενα, άλλα μαχόμενα βήμα προς βήμα και να μας ακολουθήσουν. Ο Βαμβέτσος θα προστάτευε και τη σύμπτυξη αυτών. Θα έμενε αργότερα απ’ αυτούς και, αν μεν καλυπτόμενος απ’ τα πυρά του πολυβόλου και οπλοπολυβόλου μπορούσε να φορτώση και να γλυστρήσει στο ρεύμα, έχει καλώς. Απλώς, θ’ανετίναζε το πυροβόλο και δια της ορεινής διαβάσεως Ματσουκίου – Μελισσουργών θά βγαινε κι’ αυτός στο “Σταυρό”.
             Τους έβαζε συνεχώς και τους έκανε σημαντικές φθορές. Συμπτύχθηκαν όλοι. Στο ρεύμα είχαμε ένα επεισόδιο. Μιά ομάδα ΕΔΕΣίτες με δύο πολυβόλα, ένα όλμο βαρύ και πολλά αυτόματα και τυφέκια, τάχθηκε κοντά στο ρέμα για να μας απαγορέψη τη δίοδο, όταν απ’ τα παρατήριό τους αντελήφθηκαν την κίνησή μας. Ώσπου να ταχθή όμως είχε διαρρεύσει όλη η Φάλαγγα, πλήν εμού με 10 μαυροσκούφηδες, ενός τμήματος του 1/50 που ερχόταν πολύ πίσω, σμπαραλιασμένο (είτανε απ’ τα τμηματά των υψωμάτων) και του Βαμβέτσου, που τον είχα αποφασίσει. Μας έβαλαν στο ρέμα οι ΕΔΕΣίτες. Τους αντιμετωπίσαμε με τους 10 άνδρες κάμποση ώρα και ύστερα με άλλους 10 περίπου του 1/50. Στο μεταξύ έφθασε ο Βαμβέτσος, που χάρις στην ψυχραιμία του είχε γλυστρήσει στο ρέμα. Τον έβαλα και έταξε το πυροβόλο του προς πυροβόληση μέσα στο ρέμα, τους έβαλε και μισοσκόρπισαν οι ΕΔΕΣίτες. Σε λίγο, έφτασε κι’ ένας όλμος του 1/50. Έταξα κι’ αυτόν για να φορτώσω το πυροβόλο. Τους έβαλε ο όλμος κι’ αποσκόρπισαν. Έπεσε στο μεταξύ και το σκοτάδι. Διαβήκαμε όλοι και φτάσαμε στους Μελισσουργούς.
           ΙΙ. Τη νύχτα της 22ας προς την 23ην, μείναμε στους Μελισσουργούς. Σκέψεις αν θα μπορούσαμε να περάσουμε το “Σταυρό”. Να συνθηκολογήσουμε και πάλι με τους Ζερβικούς κλπ. Απόφαση. Να περάσουμε μαχόμενοι, αν βρίσκαμε στο “Σταυρό”, Ζερβικούς ή Γερμανούς που μπορούσαν νάχουν βγή εκεί απ’ τα Κριθάρια. Δεν μπορούσαμε να βρούμε τη δύναμη κρούσεως που θάμπαινε μπροστά ν’ ανοίξει το δρόμο. Επί τέλους, βρήκαμε 100 άνδρες μαζί με τους δικούς μας εφίππους που τους διέταξα ν’ αφήσουν σ’ άλλους τ’ άλογα και να πολεμήσουν ως πεζοί, στην ενδεχόμενη μάχη. Περάσαμε όμως το πρωϊ της 23ης το “Σταυρό” ανενόχλητοι. Δεν υπήρχαν ούτε ΕΔΕΣίτες, ούτε Γερμανοί.
            Οι άνδρες κατατσακισμένοι, νηστικοί, απρόθυμοι. Μείναμε εκείνη τη νύχτα σε μιά ρεματιά κοντά στη Μουτσάρα. Στο χωριό δεν συμφέρει να μπούμε. Μιά πληροφορία έφερνε τους Γερμανούς ότι από Δραγοβίζη εκινούντο πρός Τζούρτζια. Μια βροχή τη νύχτα επεδείνωνε την κατάσταση. Ξημέρωσε η 24η. Μιά πληροφορία βραδυπορούντων ανδρών του 1/15 της ΥΙΙΙης έφερνε τους Γερμανούς απο πάνω μας, στο “Σταυρό”. Μερικοί άσκοποι πυροβολισμοί Ζερβικών του “Αυτιού” έδιναν αληθοφάνεια στην πληροφορία.
             Συγκεντρώσαμε τους άνδρες που επρόκειτο να μείνουν όλη την ημέρα εκεί για να στεγνώσουν στον ήλιο και να φάνε κάτι σφάγια που είχα παραγγείλει μόνος μου τη νύχτα σε κάτι κοπάδια. Τους εξήγησα ότι είναι ανάγκη να υπομείνουν και να ξανακινηθούμε μαχόμενοι. Τάξαμε τον Καβαλάρη στο δεξιό μας: να προστατεύση από Νεραϊδιώτικα λειβάδια και “Αυτί”. Άλλο τμήμα τάξαμε (του 1/85), πίσω για ν’ αντιμετωπίση μέσα απ’τις πέτρες του ρεύματος τους απ’ το “Σταυρό” τυχόν ερχομένους Γερμανούς.
              Τα μεταγωγικά κλπ. να προχωρήσουν κάτωθεν Μουτσάρας και Γαρδικίου δια του ρεύματος πέραν αυτού και επί του δρόμου προς Καμνάϊ. Η υπόλοιπος φάλαγξ δια της κανονικής οδεύσεως προς Μουτσάραν – Γαρδίκι και ναβγή στην ίδια τοποθεσία. Ο Παπαγεωργίου, που με το μεγαλύτερο μέρος της Σχολής είχε ταχθή απ’ τη νύχτα πρό της Μουτσάρας απετέλεσε την εμπροσθοφυλακή του όλου όγκου. Ξεκινήσαμε με χίλια ζόρια. Η ατελείωτη φάλαγγα των μεταγωγικών (περί τα 400) και των ανδρών (1.200 περίπου) πήγαινε σα φίδι χτυπημένο στο κεφάλι που αναδιπλώνεται και διπλασιάζει το δρόμο άσκοπα. Πάνω σ’αυτά μας πλάκωσαν τα αεροπλάνα θάχανα όλη τη  φάλαγγα σίγουρα.
                Η φάλαγγα σκόρπισε σ’ όλες τις κατευθύνσεις. Συνοχή και πειθαρχία μηδέν σχεδόν. Νουθέτησα, φώναξα, έβρισα, απείλησα με το πιστόλι στα χέρια.Το μεγαλύτερο μέρος, του όγκου εκινείτο τώρα τροχάδην και αλογάριαστα μπροστά. Αν επέμενα να βρίσκουμαι ανάμεσα στους άνδρες και να φεύγαν τ’ αεροπλάνα θάχανα όλη την φάλαγγα σίγουρα. Ρίχτηκα και γώ μπροστά με τους μισούς μαυρο-σκούφηδες, γιατί τους άλλους μισούς τους έβαλα σ’ επίκαιρα σημεία για ν’ απαγορεύσουν το σκόρπισμα των ανδρών και με νουθεσίες ή και αγρίεμα να τους βάζουν στο δρόμο σύντομα ή να τους υποχρεώνουν να σταθούν και να προστατευθούν απ’ τ’ αεροπλάνα. Τούτα τα παιδιά – όλα του εφίππου ουλαμού – στάθηκαν στο ύψος τους. Στις συμβουλές και παρατηρήσεις στους άλλους σα σοφοί. Στη στοργικότητα σα μανάδες. Σκληροί μέχρις απανθρωπισμού όταν τους διέταξα. Αποφασιστικοί και θαρραλέοι μέχρις αυτοθυσίας σ’ όλες τις δουλειές. Όταν περνούσα ακριβώς κάτω απ’ τη Μουτσάρα σ’ απόσταση 100 μέτρων, αυτή βομβαρδιζότανε. Σκοτώθηκε εκεί ένας άνδρας μας πούχε πάει απ’ τη νύχτα για ψωμί κι’ ένας άλλος τραυματίστηκε και πέθανε την άλλη μέρα. Και οι δύο της Σχολής. Τον ένα τον θάψαμε μέσα στην πλατεία της Μουτσάρας. Τον άλλο, κάτω από ένα δέντρο, ακριβώς πάνω στο δρόμο Καμνάϊ – Γαρδικιού. Βγήκα στη θέση πούθελα. Βρήκα ένα τμήμα του Λοχαγού Καφετζόπουλου εκεί, που το είχε τάξει ο σ. Βασ. Σαμαρινιώτης · τόβαλα δεξιά κι’ αριστερά. Πολύ μπροστά στο δρόμο προς το Καμνάϊ έστειλα 5 μαυροσκούφηδες έστω και δια της βίας να γυρίσουν πίσω μερικούς άνδρες, που τρέχοντας είχανε διαρρεύσει προς τα εκεί. Στη μέση στο δρόμο, με το καλό και με απειλές τους σταματούσα όλους και τους χώριζα κατά Συντάγματα και ανεξάρτητα συγκροτήματα. Το μεγαλύτερο μέρος, του όγκου εκινείτο τώρα τροχάδην και αλογάριαστα μπροστά. Αν επέμενα να βρίσκουμαι ανάμεσα στους άνδρες και να φεύγαν τ’ αεροπλάνα θάχανα όλη την φάλαγγα σίγουρα. Ρίχτηκα και γώ μπροστά με τους μισούς μαυρο-σκούφηδες, γιατί τους άλλους μισούς τους έβαλα σ’ επίκαιρα σημεία για ν’ απαγορεύσουν το σκόρπισμα των ανδρών και με νουθεσίες ή και αγρίεμα να τους βάζουν στο δρόμο σύντομα ή να τους υποχρεώνουν να σταθούν και να προστατευθούν απ’ τ’ αεροπλάνα. Τούτα τα παιδιά – όλα του εφίππου ουλαμού – στάθηκαν στο ύψος τους. Στις συμβουλές και παρατηρήσεις στους άλλους σα σοφοί. Στη στοργικότητα σα μανάδες. Σκληροί μέχρις απανθρωπισμού όταν τους διέταξα. Αποφασιστικοί και θαρραλέοι μέχρις αυτοθυσίας σ’ όλες τις δουλειές. Όταν περνούσα ακριβώς κάτω απ’ τη Μουτσάρα σ’ απόσταση 100 μέτρων, αυτή βομβαρδιζότανε. Σκοτώθηκε εκεί ένας άνδρας μας πούχε πάει απ’ τη νύχτα για ψωμί κι’ ένας άλλος τραυματίστηκε και πέθανε την άλλη μέρα. Και οι δύο της Σχολής. Τον ένα τον θάψαμε μέσα στην πλατεία της Μουτσάρας. Τον άλλο, κάτω από ένα δέντρο, ακριβώς πάνω στο δρόμο Καμνάϊ – Γαρδικιού. Βγήκα στη θέση πούθελα. Βρήκα ένα τμήμα του Λοχαγού Καφετζόπουλου εκεί, που το είχε τάξει ο σ. Βασ. Σαμαρινιώτης · τόβαλα δεξιά κι’ αριστερά. Πολύ μπροστά στο δρόμο προς το Καμνάϊ έστειλα 5 μαυροσκούφηδες έστω και δια της βίας να γυρίσουν πίσω μερικούς άνδρες, που τρέχοντας είχανε διαρρεύσει προς τα εκεί. Στη μέση στο δρόμο, με το καλό και με απειλές τους σταματούσα όλους και τους χώριζα κατά Συντάγματα και ανεξάρτητα συγκροτήματα.
                    Απ’ εκεί είχανε περάσει ο Βασίλης με τμήματα της ΥΠΙης Μεραρχίας (85 Σ.Π. – Ταμπάκης – Καλιανέσης) και του 1/6 Βερμίου, και φύγανε προς τη Μεσοχώρα. Προς τα εκεί κατευθύνθηκε και ο Κατσαντώνης – Κολοκοτρώνης με σκόρπιους άνδρες του 85 και του 15 Σ.Π. Έστειλα αμέσως σύνδεσμο στο Βασίλη. Εκεί συγκεντρώθηκαν όλα τα τμήματα. Η Σχολή και οι άλλοι που είχα εγώ, πλην των δύο πυροβόλων που τα είχαμε κρύψει, γιατί δεν τα σηκώνανε τα μουλάρια απ’ την κούραση και την πείνα.. (Περί τους 422) το τμήμα Καβαλάρη, (περί τους 200) του 1/50, (περί του 200) της ΥΙΙΙης Μεραρχίας – 3/40, 1 και 2/15, 1 και 2/85, 1/16 κλπ. (περί τους 200). Το 1/15 ολόκληρο (200 περίπου άνδρες) πήρε την απόφαση μόνο του να μην έρθη μαζί μας —κατά την κρίση μας για ν’ αποφυγή την κούραση και τις κακουχίες της συνεχίσεως του αγώνος εναντίον του ΕΔΕΣ και Γερμανών— αλλά να φύγη μόνο του για … την έδρα του. Την απόφαση του την πραγματοποίησε και το χάσαμε στ’ άξαφνα, ‘ ενώ το είχαμε αφήσει σαν οπισθοφυλακή. Εναντίον των Διοικητών του και ορισμένων ανδρών του επιφυλασσόμεθα να ασκήσουμε αυστηρό έλεγχο και επιβάλουμε βαρύτατες κυρώσεις με πρώτη ευκαιρία.
               III. Την ίδια βραδυά συναντηθήκαμε με τον Βασίλη. Μείναμε σύμφωνοι: Εκτός των τμημάτων 1/85, 1/16 και 2/27 δυνάμεως 50 συν 80 συν 150 = 280 ανδρών, πούχε τραβήξει στη Μεσοχώρα την προηγούμενη, την ίδια μέρα, νάπαιρνε και το 1/50 ολόκληρο. Νάμενε κι’ αυτός στη Μεσοχώρα. Να ανασυγκροτούσε τα τμήματα εκεί και να διέτασε :α) τα Μακεδόνικα (2)27 και 1/50 να προωθηθούν προς το Βαλκάνο και να καταβάλουν προσπάθεια εκκαθαρίσεως Κοθωνίων, Μυροφύλλου και διαβαίνοντας τον Αχελώο, να δημιουργήσουν προγεφύρωμα επί των υψωμάτων ,Μεσούντος – Τετρακώμου.β) το τμήμα Λευτέρη – Τζαβέλλα να προωθηθή προς Νεράιδα και να καταλά-βη τον αυχένα Προφήτη Ηλιου, διαβάσεως Νεράιδας – Θεοδωριάνων. γ) το 1/16 να παραμείνη στο Παλιοχώρι και Μοναστήρι για ν’ αποτελή τον σύνδεσμο των δικών μου και δικών του τμημάτων .δ) μετά 3 ή 4 ημέρες να διώξη πάλι για μένα τα μαζώματα της ΥΙΙΙης για να τα στείλω για τις περιοχές τους.ε) να επιμείνη στην 1η Μεραρχία και στο Γ.Σ. για αποστολή τροφίμων, ιματισμού, πυρομαχικών κλπ.στ) να γνωρίση σε μάς την κατάσταση.Στο μεταξύ, θ’ αναδιοργάνωνα κι’ εγώ τα δικά μου τμήματα, θάστελνα τα της ΥΙΙΙης για τις περιοχές τους και θα τραβούσα κι’ εγώ για τη Μεσοχώρα, κατεβάζοντας στο ρέμα σταυροδρόμι Γαρδίκι – Μεσοχώρα – Γαρδίκι – Καμνάϊ και Γαρδίκι – Τζούρτζα το 1/16 για φύλαξη – επιτήρηση. Δημιουργήσαμε ένα Κέντρο ανεφοδιασμού στο Καμνάϊ, ένα στο Παλιοχώρι, ένα στο Κάκαρι. Ανασυγκροτήσαμε κι’ αναζωογονήσαμε τα τμήματα. Ξεσκαρτάραμε και διώξαμε τους εφεδρικούς κι’ άλλους δειλούς ή κουρασμένους κι’ ασθενείς. Στις 26-10-43 έφυγε το πρώτο τμήμα 30-40 ανδρών της ΥΙΠης για την περιοχή Μετσόβου. Επίσης ο Ανθ/γός Βασιλάς για τους Καλαρύτες. Στις 27-10-43 ο Κατσαντώνης – Αναγνωστόπουλος – Ταμπάκης και Καλιανέσης, με δύναμη 200 περίπου ανδρών, για τα Ζαγόρια. Την ίδια μέρα φτάσαμε – εγώ με τα υπόλοιπα τμήματα – στη Μεσοχώρα. Στις 28/10 έφυγε ο ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ κι ο Ορέστης με 40-50 άνδρες για φύλαξη «Κριθάρια», «Σταυρού». Αναγνώριση: Καλαρυτών, Συράκου, Μελισσουργών. Σύνδεση με Μπανκάν και Κολοβόν, 3/40 και έναρξη αναδιοργανώσεως 3/40 και Μεραρχίας. Εντολή προς τον Κατσαντώνη: Ανασυγκρότηση τμημάτων. Συνέχιση εκκαθαρίσεως ΕΔΕΣ και αφοπλισμού χωριών. Επιτήρηση Γερμανών και επιχείρηση ει δυνατόν ελαστικώτατα.
               Σύνδεση με 240 Σ.Π. και 20 ή 30 του 15 Σ.Π. θα αποτελούσε αυτό προσωρινό Κλιμάκιο της ΥΙΠης και θα ανεφέρετο στο δικό μου Κλιμάκιο (αρχικώς Άρη, ύστερα Άρη – Σαμαρνιώτη) και στο Γ.Σ. Θα φρόντιζε να συνδεθή με το στρατηγό Νάσση Π. αν δεν είχε πέσει στα χέρια των ΕΔΕΣιτών2 και θα κάνανε το Κλιμάκιο της ΥΙΠης με νέα κοινή έδρα.Τον Ταγματάρχη Πίσπιρη τον κράτησα μαζί μου για δύο λόγους: Γιατί δεν είναι επιθυμητός σε κανένα από κείνους που πήγανε με τον Κατσαντώνη – κι’ άλλους ακόμα – και γιατί τον ήθελα να τον ρίξω απ’ την άλλη μεριά (Άρτης) για την ανασυγκρότηση του 3/40, μια που ακόμα δεν ήξερα τι απέγινε ο Τζουμερκιώτης κλπ. Φτάσαμε στη Μεσοχώρα το βράδυ της 27ης, πλην του Βαμβέτσου, που πήγε να ξαναπάρη τα πυροβόλα και νάρθη πίσω μου. Δυστυχώς πιάσανε οι βροχές. Τα ποτάμια αδιάβατα. Κατηφόρισε προς το Καμνάϊ. Η 1η Μεραρχία μου ζητούσε ενισχύσεις. Διέταξα το 1/16 να κινηθή προς αυτή όπως και τον Βαμβέτσο με τον Ουλαμό Πυροβολικού.
               IV. Στις 27 και 28-10-43 τα μιλήσαμε με τον Βασίλη (1). Αποφασίσαμε : α) Διοίκηση όλου με τις νέες δυνάμεις του συγκροτήματος Καβαλάρης καπετάνιος, ταγματάρχης Αρέθας, στρατιωτικός αρχηγός, Κόζακας του ΕΑΜ. β) στο αριστερό: Βαλκάνο – Κοθώνι – Μυρόφυλλο – Προγεφύρωμα Μεσούντος Τετρακώμου, να γινότανε άμεσα και πάση θυσία με τα Μακεδόνικα τμήματα (2) 27 και 1/50 ο Κόζακας. γ) Δεξιό: Αρέθας με δυνάμεις Λευτέρη Τζαβέλα και Σχολής (Αρματωλικό – Παχτούρι – «Αυτί» Παχτουριού – Νεράιδα).
                  Ο Αρέθας έμεινε προσωρινώς μαζί μου. Επί κεφαλής των δυνάμεων του δεξιού ετέθη ο Υπ/γός Παπαγεωργίου της Σχολής, που ήτανε διοικητής του Λόχου μηχανημάτων. Μαζί του είναι, εκτός του Λευτέρη – Τζαβέλλα και του Τζουμερκιώτη, που του είχαμε αναθέσει την Διοίκηση του πεζικού της Σχολής (Ο Τζουμερκιώτης είχε δραπετεύσει ύστερα από το … «συμφωνητικό» του με τον Ζέρβα).
              Του αναθέσαμε το Λόχο ύστερα από μια δριμεία αλλά συντροφική κριτική γιατί πιστεύαμε ότι περισσότερο υπεύθυνοι για το πολιτικό λάθος ήτανε άλλοι – Ο Ορφέας τους ξέρει και πήρε μέτρα και όχι αυτός. Έπειτα δεν μπορούσε κανένας να του αμφισβητήση ατομική παλικαριά, δράση υπέροχη στην περιοχή του, κύρος κι’ εκτίμηση στον κόσμο και τους αντάρτες σημαντικότατο. Πέσαμε έξω όμως. Αργότερα αναγκαστήκαμε να τον τιμωρήσουμε σκληρά. Θα επανέλθουμε πιο κάτω γι’ αυτόν,
δ) κέντρον (Παραποτάμιος δρόμος Μεσοχώρας – Νεράιδας και γεφύρια), ο Καβαλάρης με το τμήμα του. Αποστολή των τμημάτων αυτών. Οπωσδήποτε εκκαθάριση χωριών περιοχής από Μεσοχώρας μέχρι Νεράιδας (ήτανε σοβαρότατη αυτή η δουλειά και είχα ξαναγράψει στο Γ.Σ. να ενισχύσει τον Λευτέρη, χωρίς να γίνει τίποτε, άγνωστο ακόμη σε μένα γιατί) και η κατάληψη πάση θυσία του αυχένος Προφήτη Ηλιού, διαβάσεως Νεράιδας – Θεοδωριάνων. Δια της καταλήψεως αυτής και τους Ζερβικούς θάχαμε στο χέρι και εναντίον των Γερμανών θα αντιτασσόμεθα καλύτερα και θα τους επιφέραμε μεγάλες απώλειες, αν δεν κατορθώναμε να τους σταματήσωμε, γιατί θα δρούσαμε και κατά μέτωπο, αλλά κι’ απ’ τα πλευρά και νώτα απ’ τα προγεφυρώματα Μεσούντος – Τετρακώμου που είχαμε διατάξει και πιστεύαμε ότι μέχρι της 30ης θα επραγματοποιείτο. Στις 29-10-43 το βράδυ κινήθηκε το τμήμα Λευτέρη – Τζαβέλλα προς τα υψώματα Παχτουριού -Νεράιδας και τα κατάλαβαν στις 30 το μεσημέρι και τις 30 το βράδυ πήγε η Σχολή (Παπαγεωργίου – Τζουμερκιώτης) και το τμήμα του Καβαλάρη. Στις 31 το πρωί επεχείρησαν κατά της Νεράιδας. Μα τα γεγονότα εξελίχθησαν ραγδαία. Οι Ζερβικοί έφυγαν προτροπάδην απ’ το Βουργαρέλι.               Και μάλιστα δεν ειδοποίησαν το χωριό ότι τους κυνηγούσαν οι Γερμανοί, αλλά τους έλεγαν ότι έρχονται οι ΕΑΜίτες. Αυτό είχε συνέπεια να χαθούν όλα τα υπάρχοντα των χωρικών γιατί δεν έφυγαν. Μα οι Ζερβικοί δεν ενδιαφέρονταν γι’ αυτό. Κρατούσαν μυστικότητα για να μην πάρουμε μυρουδιά ημείς το πλησίασμα των Γερμανών, πίστεψαν απλοϊκά ότι θα μας αιφνιδίαζαν και θα μας τσάκιζαν οι Γερμανοί.
              Στις 31-10-43 το προγεφύρωμα Μεσούντος – Τετρακώμου δεν είχε γίνει, έτσι πέρασε απ’ εκεί μια φάλαγγα Γερμανών. Κατέβηκαν χαμηλά στο ρέμα του Αχελώου (Δ. Όχθη) και βγήκανε στη Λαφίνα. Σύγχρονα φτάσαν στα Θεοδώριανα και κυνηγώντας τους Ζερβικούς βγήκαν στον Προφήτη Ηλία. Ένα τμήμα Ζερβικών προς το οποίον είχαν εμπλακεί οι δικοί μας εν τη προσπάθεια των προς την Νεράϊδα και Προφήτη Ηλία, συνεπτύχθη.
              Ο Ζέρβας ο ίδιος ήτανε στη Νεράιδα κι’ όλοι μαζί, μεταγωγικά, στρατός κλπ. περί τους 300, δια της ράχης Νεράιδας ριχτήκανε στο δρόμο Θεοδωριάνων – Μελισσουργών δια «Αυτί» αλλά βορείως «Αυτί» προς Μελισσουργούς.
              Οι δικοί μας ξαφνιάστηκαν και τάχασαν. Ο Λευτέρης επέμεινε μα ο Τζουμερκιώτης και Παπαγεωργίου δεν άκουσαν. Μία δύναμις πεντήκοντα (50) καλών ανδρών αν ριχνόταν μπροστά και τους έριχνε κάμποσες τουφεκιές θα τους σκόρπιζε όλους και θα πιάνανε όποιον ήθελαν. Ο Ζέρβας ο ίδιος όταν βγήκε στη Νεράιδα είπε: Τώρα σίγουρα πάμε για αιχμάλωτοι των ΕΑΜιτών. Το μεσημέρι της 31ης γινόταν αυτά. Τα πληροφορηθήκαμε στη Νεράιδα.
               Οι ατέλειωτες συζητήσεις αφ’ ενός με τον Βασίλη – Πίσπιρη κι’ η ανάγκη να είναι σ’ αυτές ο Αρέθας, για να ξέρη τη γενική κατάστασταση, μας καθυστέρησε. Ούτε εγώ ούτε ο Αρέθας βρισκόμαστε όπως ως τότε στις πρώτες γραμμές κι’ έτσι έγινε ότι έγινε.
               Η I Μεραρχία μας ζητούσε τότε ακριβώς ενισχύσεις γιατί πιεζότανε όλο και ισχυρότερα απ’ τους απ’ την Καλαμπάκα κινηθέντας Γερμανούς. Αποφασίσαμε: Να αμυνθούν και να κτυπήσουν απ’ τα πλευρά τις δύο φάλαγγες των Γερμανών μέσα στο στενό Νεράιδας -Μεσοχώρας και να συμπτυχθούν τη νύχτα (έναρξη από ώρα 18.30) ως εξής: τα μεν δεξιά ευρισκόμενα (Λευτέρης – Τζαβέλλας και Σχολή, Τζουμερκιώτης – Παπαγεωργίου), προς Μουτσάραν – Καμνάϊ -Βετερνίκο. Συνάντηση με τμήματα 1ης Μεραρχίας. Δράση υπό τας διαταγάς της. Σύμπτυξη μαζί της μέχρι Στουρναρέϊκα. Απ’ εκεί νάρθουν να μας συναντήσουν (δια Παληοκαρυάς) στη γραμμή Βαλκάνο – Καλή Κώμη κλπ. Τα δε του Κέντρου, όπως υποθέσαμε, (Καβαλάρης), προς Μεσοχώραν με ώραν ενάρξεως συμπτύξεως την ιδίαν.
                Κατά τις 14.30′ ανέβηκα με τον Αρέθα στα δυτικά της Μεσοχώρας υψώματα. Παρατηρήσαμε ότι εκεί μέσα μπορούσαμε, χωρίς πολλές θυσίες, να τους κρατήσουμε και μια και δυό μέρες και να τους επιφέρουμε μεγάλες απώλειες και σε υλικά και σε άνδρες. Αλλάξαμε την προηγούμενη διαταγή κατά τι. Διατάσσουμε να πιαστούν γερά τ’ αριστερά και δεξιά του Αχελώου (Ν.Β.) υψώματα μεταξύ γέφυρας «Τριστάτου» και Μεσοχώρας (αριστερά Καβαλάρη και Λευτέρη – Τζαβέλλα, δεξιά Σχολή Τζουμερκιώτης – Παπαγεωργίου) και να τους χτυπήσουμε τη νύχτα και την άλλη μέρα, ανάλογα με το πότε θα κινούτανε αυτοί. Καλύτερην απ’ αυτήν ενίσχυση προς την 1ην Μεραρχίαν δεν μπορούσε, κατά την γνώμη μας, να γίνει. Δώσαμε τη διαταγή σ’ έναν έφιππο σύνδεσμο να την επιδώσει καλπάζοντας. Βρήκε στο δρόμο τον Καβαλάρη νάρχεται με το τμήμα του. Τι είχε συμβή; Τα τμήματα από δική τους «πρωτοβουλία» είχανε αρχίσει τη σύμπτυξη στις 15 μ.μ. Το κέντρο το είχανε ακάλυπτο και τη γέφυρα του «Τριστάτου» την πήρανε οι Γερμανοί απ’ τις 16.30.
               Κατά συνέπεια, τα δεξιά τμήματα δεν μπορούσαμε να τα ειδοποιήσουμε. Τάξαμε μόνο τα τμήματα Καβαλάρη στο γεφύρι Μεσοχώρα με την εντολή να τους κρατήσει, πράγμα ευκολώτατο, έστω και μισή μέρα για να αργοπορήσει αυτή η φάλαγγα, να κατέβει προς Περτούλι και να χτυπήσει εκ νώτων τα τμήματα της 1ης Μεραρχίας, αλλά και για να δώσει καιρό σε μας να μην αφήσουμε ούτε μια οκά πράγμα, και στους χωρικούς να κρύψουν τα περισσότερα απ’ τα υπάρχοντα τους. Κατά τις 23.30′, τη νύχτα της 31/10 προς την 1/11, ήρθαμε για τελευταία φορά σ’ επαφή τηλεφωνικώς με το Παχτούρι. Είχανε αφήσει εκεί έναν αντάρτη. Τον ρωτήσαμε αν ήτανε εκεί ο Λευτέρης -Τζαβέλας – Παπαγεωργίου – Τζουμερκιώτης. Μας πληροφόρησε πως ήτανε δύο ώρες μακρυά προ μιας ώρας. Τον διατάξαμε να τους βρει οπωσδήποτε και να τους μεταβιβάσει εντολή μας να γυρίσουν πίσω και να προσβάλλουν απ’ τα νώτα και τα πλευρά (από δεξιά υψώματα) τους Γερμανούς, όταν θα ενεπλέκοντο σε μάχη με τα τμήματα του Καβαλάρη. Δεν έγινε τίποτε. Ούτε και μέχρι της στιγμής κατορθώσαμε να μάθουμε αν έφτασε σ’ αυτούς η εντολή μας αυτή. Ίσως κάποτε το μάθουμε όταν σμίξουμε όλοι μαζί.
               Τη νύχτα διώξαμε τον Βασίλη, τους Άγγλους, τους γιατρούς κλπ. του Ζέρβα – και εκατοντάδες πολιτών Ζερβικών – ΕΑΜιτών και άλλους, όπως και κάμποσους Ιταλούς. Διώξαμε τα υλικά κλπ. Εγώ κι ο Αρέθας κάναμε παρατηρητήριο στα άνωθεν της Μεσοχώρας και αριστερά (Νοτίως) της θέσεως της ενέδρας μας εναντίον των Γερμανών, 500 μέτρα πιο μακρυά.
               Στις 6.45′ άρχισε η μάχη. Κράτησε ως τις 10.30′ της 1-11-43. Μπορούσε να κρατήσει και περισσότερο αν δεν γινότανε σωρεία λαθών. Οι Γερμανοί είχανε σημαντικώτατες απώλειες.
              Όπως είχαμε κι εμείς 11 νεκρούς. Δεν θα τους είχαμε αν δεν γινόταν η σύμπτυξη ακανόνιστα.
              Ωστόσο, ο σκοπός μας πέτυχε. Την άλλη μέρα οι Γερμανοί κατέβηκαν προς το Περτούλι. Αν δεν είχανε αυτήν την καθυστέρηση θα κάνανε μεγάλες ζημιές στα τμήματα της 1ης Μεραρχίας γιατί δεν θα είχανε επιτύχει τη σύμπτυξη τους και θα κλεινόντανε ανάμεσα στις δύο φάλαγγες. Ένα τμήμα, το μεγαλύτερο του Καβαλάρη, συνεπτύχθη προς το Βαθύρεμα κλπ. Το άλλο – περί τους 40 – προς την κατεύθυνση που καθώριζεν η διαταγή Βαλκάνο.
              V. Την 1-11-43 το βράδυ συναντηθήκαμε ξανά με τον Βασίλη στο Βαλκάνο. Κάναμε μια σύσκεψη μαζί με όλα τα στρατιωτικά και πολιτικά στελέχη. Ο Βασίλης διεπίστωσε: α) Απεδείχθη απ’ τις ως τώρα, συγκρούσεις μας με τους Γερμανούς ότι δεν μπορούμε να βγάλουμε πέρα σε εκ παρατάξεως μάχες. β) Δεν μπορούμε νάχουμε τόσο μεγάλα τμήματα και βαρέως εξοπλισμένα, γ) Δεν μπορούμε νάχουμε Επιμελητείες κλπ., που μας κάνουν δυσκίνητους.Βάσει αυτών πρότεινε:α) Να εγκαταλείψουμε την ιδέα δημιουργίας προγεφυρώματος στην Μεσούντα – Τετράκωμο.β) Να τραβηχτούμε απ’ το Βαλκάνο, Κοθώνι, Μυρόφυλλο. γ) Να κρατήσουμε ελαστική άμυνα και προσωρινώς, στα μεταξύ Βαλκάνο – Καλής Κώμης (Ελληνικά) υψώματα, δ) Να φύγουν τα Μακεδόνικα τμήματα για την περιοχή των Μεραρχιών τους. ε) Να συναντηθούμε με το Ε.Σ.Η. και, αφού διώξουμε τους εφεδρικούς, τους αρρώστους και τους ανυπόδητους, ξεσκαρτάρουμε τους δειλούς και απρόθυμους, ν’ αφήσουμε μόνον μικρά τμήματα, χωρισμένα σε μικρές ανταρτοομάδες, για τη συνέχιση της εκκαθαρίσεως του ΕΔΕΣ και την αντίσταση εναντίον των Γερμανών.Τις τέτοιες διαπιστώσεις και προτάσεις του, πλην των ανωτέρω, τις βάσιζε και στη γνώμη του (κατά το πιθανότερο – όπως έλεγε), του ότι οι Γερμανοί θα συνέχιζαν την κίνηση τους προς την κατεύθυνση μας. Του ότι η 1η Μεραρχία θ’ αντιμετώπιζε ανάγκες. Του ότι, άμεσα η ΧΙΙΙη είχε σειρά να δεχθή το κτύπημα των Γερμανών. Σ’ όλα τα πιο πάνω δεν είχε αντίρρηση κανένας, μα εγώ διεφώνησα ως προς την ακολουθητέα τακτική, για να κάνουμε ότι ακριβώς και αυτός ήθελε.Εγώ διεπίστωσα: α) ότι η εκκαθάριση του ΕΔΕΣ δεν μπορούσε να συνεχισθή με μικρά και ελαφρώς εξοπλισμένα τμήματα. Γιατί ο Ζέρβας σύντομα θ’ ανασυγκροτούτανε και θα ενισχυότανε σε παντοίον υλικόν από τους Άγγλους· β) ότι τους Γερμανούς θα έπρεπε να τους αντιμετωπίζουμε με τακτική ενεργητικής αμύνης, αμυνόμενοι ελαστικά, παρενοχλώντας τα πλευρά και τα νώτα, αλλά και περιμένοντας τους σε πολλές περιπτώσεις ενεδρευτικά με ισχυρά τμήματα για να τους επιβραδύνουμε, να τους προξενούμε φθορές και απώλειες, να τους ανατρέπουμε τα σχέδια.γ) ότι η δημιουργία μικτών ανταρτοομάδων προϋπόθετε ύπαρξη πολλών καλών – ικανότατων στελεχών για τη διοίκηση τους και την εκτέλεση των αποστολών τους, για να μην πέσουν στην πλήρη αδράνεια και ακόμα και τη διάλυση τους. Πρότεινα: α) Κράτημα οπωσδήποτε των υψωμάτων (αν και είχα την πεποίθηση ότι οι Γερμανοί δεν θα έρχονταν προς ημάς, γιατί δεν μπορούσαν ν’ αλλάξουν το σχέδιο τους, που, κατά την γνώμη μου, δεν μπορούσε να είναι άλλο απ’ αυτό που αποδείχτηκε πως ήτανε) μεταξύ Βαλκάνο – Ελληνικών, β) Κράτημα του Κοθωνίου – Μυροφύλλου μέχρι δημιουργίας του προγεφυρώματος Μεσούντος – Τετρακώμου. γ) Αμεση σύνδεση με τα τμήματα του Ε.Σ.Η. δ) Να μη διώξουμε κανένα τμήμα απ’ τα δικά μας, αλλ’ αντιθέτως να ζητήσωμε ξανά τον Καβαλάρη με το κύριο του τμήμα και τη Σχολή να ξαναγυρίσει. Επίσης να ζητήσουν από την 1η Μεραρχία, να μας διαθέσει τα τμήματα Φόντα και Φαρμάκη, που δρούσαν περί το Κνίσοβο – Τύμπανο, ε) Να μη διώξουμε παρά τους ξένους (Γάλλους – Ιταλούς – Πολωνούς κλπ.), τους αρρώστους – όχι όλους – τους εφεδρικούς – όχι όλους -και τους δειλούς. Να κρατήσουμε όλον τον ελαφρό και τον βαρύ οπλισμό του Ε.Σ.Η., εκτός εκείνου του ποσοστού του, που δεν θα μπορούσαμε να επανδρώσουμεζ) Να ζητήσουμε πάλιν τον Βαμβέτσο με τον Ουλαμό Πυρ/κού που είχε ή τον 2ο Ουλαμό της Ιταλικής Ορειβατικής Πυρ/χίας. Να διατάξουμε τις δυνάμεις μας και να επιχειρήσουμε ως εξής:α) Να κρατήσωμε διά φυλακίων (για μικρής έκτασης άμυνα, πληροφορίες και σύνδεση με την 1η Μεραρχία) την γραμμή Λιάσκοβο – Μπουκοβίτσα – Κατούζι – Παλυοκαρυά (εξέχουσα μας) Κατούνα προς Ανατολάς, β) Να φτιάσουμε πάση θυσία και συντομότατα το προγεφύρωμα Μεσούντος – Τετρακώμου και να το κρατήσουμε γερά. γ) Να κρατήσουμε γερά το γεφύρι Κοράκου. δ) Να καλέσουμε την 1η Μεραρχία να πιάσει τη γραμμή Μπουκοβίτσας – Κνισόβου – Τύμπανο κλπ. ε) Να ξανάρχιζε η εκκαθάριση ΕΔΕΣ ραγδαία από Καλή Κώμη – Βαλκάνο – Μοσχόφυτο -Σακέϊκα – Μεσοχώρα – Παχτούρι – Νεράιδα, προς Βουλγαρέλι κλπ.
            Τελείωσε η συζήτηση κι έμεινα με την εντύπωση ότι μάλλον πείσθηκε κι ο Βασίλης. Το πρωί 2-11 μου είπε ότι θα προηγούτανε αυτός για να συναντηθεί με τον σ. Παπασταματιάδη του Ε.Σ.Η. του είπα να πάει και να τον κατατοπίσει όπως τα είπαμε. Έφυγε. Εγκατέστησα εγώ τη γραμμή μεταξύ Βαλκάνο – Ελληνικών από λόχον περίπου του 2/27. Έστειλα οδηγίες στον Κόζακα για το προγεφύρωμα Τετρακώμου κι’ έφυγα στην Καλή Κώμη. Εκεί ολοκλήρωσα τις σκέψεις μου και το σχέδιο μου με τον Αρέθα. Έγραψα αναλυτικώτερα όλα τα πιο πάνω στον Βασίλη, καθορίζοντας θέσεις, πορείας, αμέσους αντικειμενικούς σκοπούς κλπ. Τη νύχτα πήρα ένα γράμμα του Βασίλη και μερικές οδηγίες του Ε.Σ.Η. Οι διαταγές στεκότανε πάνω στις βάσεις των εσφαλμένων θέσεων του Βασίλη (από την μέχρι σήμερα πορεία των γεγονότων αποδεικνύεται αυτό περίτρανα). Έγινα έξω φρενών, όχι κυρίως γιατί τα πράγματα κανονίζονταν όχι βάσει των ιδικών μου απόψεων (αν κι’ αυτό είχε σημασία όπως απεδείχθη), αλλά γιατί α) χάραξε γραμμή αντίθετη από κείνη που έβαλα εγώ στη σύσκεψη του Βαλκάνο και που νόμισα ότι την παραδέχθη κι’ αυτός, χωρίς να μου πει ότι πάει πρώτος προς συνάντηση του Ε.Σ.Η., για να κάνει αυτό και να με φέρη προ τετελεσμένου γεγονότος. Αν μου τόλεγε, θα πήγαινα κι’ εγώ για ν’ ακουγότανε κι’ οι δικές μου απόψεις, έστω και για την ιστορία· β) στο γράμμα του, μούγραφε πως την ευθύνη για την τέτοια γραμμή την «αναλαμβάνει» αυτός.
           Έφυγα τροχάδην για το Λιάσκοβο, όπου ήταν αυτός με τον Παπασταματιάδη κλπ. Έφτασα. Τον κάλεσα αμέσως σε μια ιδιαίτερη συζήτηση. Του απέδειξα τετραγωνικώτατα γιατί δεν πρέπει να εφαρμοσθή η γραμμή του. Του πρότεινα: Αν επιμένεις ορθότητα της και αναλαμβάνεις και την ευθύνη, τότε εγώ – αναγνωρίζοντας σε ως μέλος της Κ.Ε.- υποχωρώ. Απαραίτητο όμως θεωρώ να μείνεις συ εδώ για την εφαρμογή του σχεδίου σου κι’ εγώ να πάω στο Γ. Στρατηγείο μας. Θα βρούμε έναν τρόπο, ώστε να μην πάρει μυρουδιά κανένας. Δεν δέχτηκε. Υπεχώρησε. Αλλάξαμε τις διαταγές που είχαν εκδοθή – μερικές φυσικά – και στείλαμε άλλες. Απ’ αυτά επήλθε σημαντική καθυστέρηση στην εφαρμογή του σχεδίου κι’ ακόμα επέδρασε και στην ανασυγκρότηση του Ζέρβα αυτή συντομώτερα. Επίσης, δεν μπορέσαμε να γυρίσουμε πίσω ορισμένες δυνάμεις που είχανε ήδη φύγει και που η απώλεια τους μας έβλαψε λιγάκι. Μα η μεγάλη ζημιά αποφεύχθηκε.
            VI. Μερικές κρίσεις, α) Από την ημέρα της συναντήσεως μας με το Ε.Σ.Η. και των προσπαθειών μας περιλαμβάνονται στο Β’ μέρος της εκθέσεως μας, γραμμένης απ’ τον ίδιο τον συν. Ν. Παπασταματιάδη και με συνημμένες όλες τις σχετικές διαταγές, β) Σε τούτη (το Α’ μέρος) δεν βάζω τις σχετικές διαταγές. Πρώτογιατί δεν έχω για όλα τα ζητήματα (κινιόμουνα διαρκώς), ήμουν πάντα στην πρώτη γραμμή. Δεν είχα επιτελείς. Δεύτερο: και για όσα ζητήματα υπάρχουν διαταγές δεν μπορούν να βρεθούν επί του παρόντος. Ίσως βρεθούνε αργότερα, γιατί δεν κρατούσα αντίγραφα και βρίσκονται ίσως στα χέρια των παραληπτών. Τρίτο:Όσες έμαθα και όσων έχω αντίγραφα, δεν τις στέλνω από τώρα, γιατί τούτο το πρώτο μέρος της εκθέσεως είναι μάλλον χρονολογική απαρίθμηση των γεγονότων και όχι πραγματική έκθεση. Όταν τελειώσει η εδώ εντολή μας, τότε θα υποβάλλω άλλη πλήρη έκθεση και με κρίσεις. Πρωταρχικό σχέδιο, λάθη, ελλείψεις, προτάσεις κλπ. γ) Επί του παρόντος ένα μόνο λέω: Το βασικό στοιχείο του πρώτου μας σχεδίου ήτανε ο αιφνιδιασμός. Σ’ αυτόν βασίζαμε και την σύλληψη του Ζέρβα και γι’ αυτό τη σύλληψη αυτή τη βάλαμε σα σκοπό, ένα από τους σκοπούς. Απ’ τη στιγμή όμως του δικού μας αιφνιδιασμού απ’ τον Ζέρβα – αιφνιδιασμός και διάλυση 3/40 – άλλαξε κάπως η κατάσταση. Απ’ τη σύμπτυξη μας και έπειτα (μάχη προς Πράμαντα) άλλαξε εντελώς. Στο μυαλό μας βάλαμε από τότε τούτες τις αλήθειες:
    Π ρ ώ τ η : ο αγώνας μας για τη διάλυση του ΕΔΕΣ θα χρόνιζε και θ’ απαιτούσε πολλές δυνάμεις γερά οπλισμένες, ανεφοδιασμό μας συνεχή από άλλες Μεραρχίες και το Γεν. Στρατηγείο, δημιουργία Κλιμακίου με Επιτελείο και κάπως ευρύτερη δικαιοδοσία, κατοχή για αρκετό χρόνο από σημαντικά ξένα τμήματα της περιοχής Ηπείρου, άμεση ενίσχυση σε πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη της ΥΙΙΙης και των Συνταγμάτων της.
    Δ ε ύ τ ε ρ η: Ο Ζέρβας δεν θα πιάνονταν, ούτε και θα σκοτωνόταν εκτός από «παλαβή» σύμπτυξη.
                Τελειώνοντας το πρώτο τούτο μέρος της εκθέσεως μου θα θεωρούσα μεγάλη, εγκληματική παράλειψη αν δεν τόνιζα ότι οι Κόζακας, Βαμβέτσος, Αρέθας, Παπαγεωργίου, αξίζουν όχι απλώς κάθε επαίνου για την όλη δράση τους μαζί μου, αλλά και κάθε ενισχύσεως και προτιμήσεως για χρησιμοποίηση τους σ’ ανώτερα Κλιμάκια από κείνα στα οποία χρησιμοποιούνταν ως τώρα.

               

 
                                                      

Ελληνική αντίσταση και Βρετανική πολιτική

            Όπως εύστοχα είπε ο αρχηγός της Βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής στην Ελλάδα, Έντι Μάγιερς στον στρατηγό Ναπολέοντα Ζέρβα “ Στρατηγέ σείς είσθε έξυπνος άνθρωπος, πλήν όμως σας διαφεύγει ένα πράγμα, όπως διαφεύγει απ’ όλους. Εμάς τους Άγγλους μπορείτε να μας καταλάβετε ως άτομα. Την αγγλική πολιτική δεν μπορείτε να την καταλάβετε ποτέ”. Σ’αυτές τις τρείς γραμμές συνοψίζεται όλο το νόημα της πολιτικής των Βρετανών στην Ελλάδα την περίοδο 1941-1944. Αρχικά οι Βρετανοί δεν αποσκοπούσαν στη δημιουργία ανταρτικών ένοπλων οργανώσεων που θα χτυπούσαν τον κατακτητή, αλλά περιορίζονταν στις υπηρεσίες παροχής πληροφοριών στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, στη διενέργεια σαμποτάζ και στη μεταφορά Ελλήνων αξιωματικών στο Κάιρο. Αυτή η στάση τους αποθάρρυνε πολλούς Έλληνες πατριώτες που ήθελαν να βγούν άμεσα στο βουνό. Ο Ζέρβας ήδη απο τον Φλεβάρη του 1941 ήρθε σε επαφή με τον υπουργό Εξωτερικών της Αγγλίας Άντονι Ήντεν καθώς και με τον ναύαρχο Τέρλ προτείνοντάς τους να ενισχύσουν την ανάπτυξη οργανώσεων αντίστασης που ένθερμα ο ίδιος υποστήριζε. Η στάση των Βρετανών άλλαξε οριστικά τον Μάρτιο του 1942, όπου υποστηρίζουν ξαφνικά την ανάπτυξη του ανταρτοπολέμου. Ο λόγος ήταν η απασχόληση περισσότερων μονάδων του Γερμανικού στρατού στην Ελλάδα, προκειμένου να δημιουργηθούν νέες εστίες αντίστασης στη φασιστική επέλαση πρός όφελος του συμμαχικού αγώνα.
           Απο το 1943 τα πράγματα έγιναν ξεκάθαρα, με την φανερή βοήθεια σε χρήμα και οπλισμό πρός όλες τις αντιστασιακές οργανώσεις. Παράλληλα όμως αρχίζει και η δυναμική επιθετική πρωτοβουλία του ΕΛΑΣ έναντι των άλλων όργανώσεων με στόχο τον αφανισμό τους. Ο κατοχικός εμφύλιος πόλεμος αφ’ενός άφηνε στο απυρόβλητο σε σημαντικό βαθμό τη Βέρμαχτ και αφ’ετέρου δημιουργούσε προβλήματα στο κοινό συμμαχικό αγώνα. Παρ’όλα αυτά ο ρόλος των Βρετανών στον εμφύλιο αυτό, σήμερα έχει ξεκαθαριστεί απόλυτα. Και φυσικά ήταν απολύτως διασπαστικός για το ελληνικό αντάρτικο. Εκμεταλλεύτηκαν σε ολοκληρωτικό βαθμό τις ανεδαφικές- για εκείνη την εποχή- πολιτειακές και μεταπελευθερωτικές βλέψεις της κάθε αντιστασιακής οργάνωσης. Την εποχή εκείνη η Ελλάδα τάχθηκε στο πλευρό των δυτικών αντιφασιστικών δυνάμεων, υπό την αιγίδα της Μεγάλης Βρετανίας του Ουίνστον Τσόρτσιλ. Βεβαίως ώς αντάλλαγμα είχε λάβει -σε θεωρητικό πάντα επίπεδο- τις ρητές εγγυήσεις για πλήρη εθνική αποκατάσταση στο θέμα της Κύπρου, της Βορείου Ηπείρου και των Δωδεκανήσσων. Φανερός υποστηρικτής των εθνικών διεκδικήσεων ο βασιλιάς Γεώργιος. Σε τελική ανάλυση, οι Βρετανοί μας παρέδωσαν μόνο τα Δωδεκάνησσα κι’ένώ ήδη δύο φορές είχαν προθυμοποιηθεί να τα παραδώσουν στους Τούρκους προκειμένου να βγούν στον πόλεμο κατά των Γερμανών, με τη σύμφωνη γνώμη του Στάλιν.
           Οι Βρετανοί ωστόσο με τη νίκη του Συμμαχικού αγώνα στόχευαν και σε δικές του βλέψεις ιδίως στο χώρο των Βαλκανίων. Οι οποίες καθορίστηκαν αργότερα στη συμφωνία της Μόσχας το 1944 και στη συνδιάσκεψη της Γιάλτας το ’45, με τη σύμφωνη γνώμη του Στάλιν. Έτσι μπορεί να εξηγηθεί και η στάση τους απέναντι στον κατοχικό εμφύλιο της περιόδου 1943-1944. Το ΚΚΕ μετά τον Δεκέμβριο του ΄42 έχει αποφασίσει τη μονοπώληση του αντιστασιακού αγώνα, κάτι που σημαίνει αφανισμός ή ενσωμάτωση για τις υπόλοιπες εθνικές αντιστασιακές οργανώσεις. Με την άνοιξη του ΄43 αρχίζει και ο πλέον δύσπιστος να πείθεται για του λόγου του αληθές. Πρώτο και χαρακτηριστικό παράδειγμα της ένοπλης βίας και του αφοπλισμού, που επέβαλε ο ΕΛΑΣ σε πατριώτες άλλων οργανώσεων, είναι ο αργότερα στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ Στέφανος Σαράφης. Ακολούθησαν οι οργανώσεις του ΕΣ και ΕΟΑ στη Πελοπόννησο, της ΠΑΟ και του Τσαούς Αντόν σε όλη τη Μακεδονία και βεβαίως του ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ στην Ήπειρο. Οι δυνάμεις του Ζέρβα και του Τσαούς Αντόν όμως άντεξαν και δεν διαλύθηκαν. Έτσι τον Οκτώβρη του 1943 ο ΕΛΑΣ συνθηκολογεί με τη Βέρμαχτ και χτυπούν ταυτόχρονα τον ΕΔΕΣ. Οι Βρετανοί παρά τις εκθέσεις που έστελναν στο στρατηγείο Μέσης Ανατολής διάφοροι Βρετανοί αξιωματικοί- σύνδεσμοι με τους αντάρτες, για τη στάση αυτή του ΕΛΑΣ που πρόδιδε και διασπούσε τον συμμαχικό και εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, συνέχιζαν να εξοπλίζουν το κομμουνιστικό αντάρτικο δίχως σταματημό. Ο Ζέρβας με τηλεγραφήματά του παραπονούνταν για τη συμπεριφορά του ΕΛΑΣ και ζητούσε απο τους Άγγλους να πείσουν τους Ελασίτες να στραφούν κατά των Γερμανών και μόνο. Οι απαντήσεις των Βρετανών ήταν χλιαρές και αινιγματικές σαν τη στάση τους. Έδιναν συγχαρητήρια στον Ζέρβα για το πόλεμο κατά των Γερμανών παρά τη στάση του ΕΛΑΣ απέναντί του. Την ίδια ώρα σε εκπομπή του ΒΒC ο ΕΔΕΣ και ο αρχηγός του κατηγορούνταν ανοιχτά διότι…αποσκοπούσαν σε εγκαθίδρυση καθεστώτος δικτατορίας στην Ελλάδα! Η στάση αυτή των Βρετανών άλλαξε απότομα μόνο όταν οι δυνάμεις του Ζέρβα κόντεψαν να διαλυθούν μετά τις ταυτόχρονες επιθέσεις Άρη-Γερμανών στα τέλη Οκτωβρίου. Από τις 20 του μηνός ο αντιστράτηγος Ουίλσον κατονομάζει ανοιχτά τον ΕΛΑΣ ως υπεύθυνο για τις επιθέσεις κατά του ΕΔΕΣ και ο Τσόρτσιλ μέσα απο την Βουλή των Κοινοτήτων χαρακτηρίζει τον Βελουχιώτη “εγκληματία πολέμου”. Εκ των υστέρων ο Κρίς Γουντχάουζ στο “Μήλο της Έριδος” θα ομολογήσει ότι τόσο η Βρετανική συμμαχική αποστολή στην Ελλάδα όσο και το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής γνώριζαν για τη συμφωνία ΕΛΑΣ-Βέρμαχτ αλλά δεν τη αποκάλυψαν στο ελληνικό κοινό. Άν το είχαν κάνει ο ΕΛΑΣ θα έχανε την ως τότε τεράστια δυναμική του, αλλά αυτό δεν βόλευε τα σχέδια τους. Άν τελείωνε ο ΕΛΑΣ δεν θα γινόταν ο Δεκέμβρης, η Βάρκιζα και ο “εμφύλιος” 1946-’49. Δεν θα είχαν λόγο να μας “σώσουν” απο τους κομμουνιστές και η Ελλάδα θα έβρισκε τη θέση που της άξιζε στο πλευρό των νικητών Δυτικών “συμμάχων” μας. Αυτό σήμαινε αυτόματα ότι οι αξιώσεις του βασιλιά Γεωργίου (Δωδεκάνησσα, Βόρεια Ήπειρος, Κύπρος) θα γίνονταν πραγματικότητα. Άλλα ο Τσόρτσιλ και ο Στάλιν είχαν μοιράσει τα εδάφη τους και η Βόρεια Ήπειρος είχε παραχωρηθεί οριστικά σους “συντρόφους” του Χότζα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κομμουνιστική Αλβανία ήταν κέρδος του Στάλιν και κανείς δεν θα την ακουμπούσε.
          Για το ρόλο των Βρετανών αυτή την περίοδο (1943-44) ο στρατάρχης σέρ Μαίτλαντ Ουίλσον παραδέχθηκε: “Εύρισκον ότι ήτο φρονιμώτερον να συνεργάζομαι με τα αριστερά ελληνικά κόμματα και να επιχειρώ να τα καθοδηγώ εγώ αντί να με καθοδηγούν εκείνα… Η αγγλική κυβέρνησις ωμιλεί διά δύο φωνών εις την πολιτικήν της απέναντι της Ελλάδος. Με την πολιτικήν φωνήν του Φόρειν Όφις, το οποίον παρείχε πλήρη υποστήριξιν είς τον Βασιλέα Γεώργιον και την κυβέρνησίν του. Και με την στρατιωτικήν του Επιτελείου μας της Εγγύς Ανατολής, το οποίον εχρηματοδοτεί και ενίσχυε με όπλα τους χειροτέρους εχθρούς του Βασιλέως είς τα όρη της χώρας…”. Φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι Βρετανοί είχαν ξεκάθαρα και άλλες βλέψεις πέρα απο τον πόλεμο κατά των Γερμανών. Παρόμοια διασπαστική πολιτική ακολούθησαν και στην Γιουγκοσλαβία όπου τελικά προτίμησαν να ενισχύσουν τον κομμουνιστή ηγέτη Ιωσήφ Μπρόζ Τίτο. Τόν λόγο αναφέρει ο Φίτζρου Μακλήν, στρατιωτικός αρχηγός των Βρετανών στη Γιουγκοσλαβία: ” Οι εθνικισταί ‘τσέτνικ’ του Σέρβου Ντράγα Μιχαήλοβιτς απέφευγον να παραδίδουν τους συμπατριώτας και τα χωρία των είς την ολοκληρωτικήν καταστροφήν έναντι αναξίων λόγου ζημιών των κατακτητών και αι επιχειρήσεις των διενεργούντο χάριν της πατρίδος των και όχι χάριν των επιδιώξεων των Συμμάχων και των ρωσικών βλέψεων. Αντιθέτως οι κομμουνισταί παρτιζάνοι του Τίτο, με αμείλικτον αποφασιστικότητα και πειθαρχίαν, άνευ οίκτου και με καθοδηγητικόν χρησμόν την γραμμήν του Κόμματος των, ηδιαφόρουν διά την ανθρωπίνην ζωήν και μετέτρεψαν τον πόλεμον είς επανάστασιν. Συνεπώς, με βάσιν την λογικήν και τα καθαρώς στρατιωτικά κριτήρια έπρεπε να παύσωμεν να εφοδιάζωμεν τους ‘τσέτνικ’ και να πέμπωμεν όλα τα διαθέσιμα όπλα και πολεμοφόδια είς τους τιτοϊκούς παρτιζάνους…”. Όπως αναφέρει ο Μακλήν οι Σέρβοι εθνικιστές διεξήγαγαν επιχειρήσεις πρός όφελος της πατρίδας τους και όχι πρός όφελος των συμμάχων Σοβιετικών και Βρετανών. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και στην Ελλάδα με τις δυνάμεις του Ζέρβα. Συγκεκριμένα, στη Γιουγκοσλαβία οι Άγγλοι έθεσαν στο περιθώριο τον Μιχαήλοβιτς άμεσα, γιατί είχαν συμφωνήσει να περάσει η Γιουγκοσλαβία στη ζώνη επιρροής των Σοβιετικών. Δεν είχαν δηλαδή, κανένα όφελος εκεί. Αντιθέτως η Ελλάδα είχε “παραχωρηθεί” στα στρατηγικά συμφέροντα της Βρετανικής αυτοκρατορίας. Οι Βρετανοί φέρθηκαν πιό “ήπια” στον Ζέρβα ακριβώς γιατί τον χρειάζονταν. Όταν έπαψαν να τον χρειάζονται του φέρθηκαν ποταπά και οργάνωσαν σχέδιο εξόντωσής του απο τον ΕΛΑΣ. Ήδη απο τον Οκτώβρη του 1943 είχαν δείξει σημάδια της ανενδοίαστης πολιτικής τους. Ένα χρόνο αργότερα, τον Οκτώβρη του ’44 με διαταγή του Σκόμπυ απαγόρευσαν στον Ζέρβα να απελευθερώσει τη Βόρεια Ήπειρο, από τα Γιάννενα που βρισκόταν, με έμμεση απειλή ότι θα βρεθούν αντιμέτωποι. Τα πράγματα έγιναν ακόμη πιό ξεκάθαρα στα τέλη Δεκεμβρίου του ’44, όπου μετά την οριστική ήττα των κομμουνιστών στην Αθήνα ο Σκόμπυ επεδίωξε και πέτυχε τη στρατιωτική και ηθική υποταγή του ΕΔΕΣ.
          Αναλυτικότερα, ο Ζέρβας απο τα τέλη Νοεμβρίου, ζητούσε τον ανεφοδιασμό του σε πυρομαχικά σε τέτοιο ποσοστό ώστε να αναλάβει επιθετική πρωτοβουλία έναντι του ΕΛΑΣ που τον κυνηγούσε. Αντιθέτως ο Σκόμπυ τον διέταξε να κρατήσει αμυντικά και παρά τις αντιδράσεις του Ζέρβα, ο τελευταίος υπάκουσε στις διαταγές. Την ίδια ώρα που ο Ζέρβας προσπαθούσε να πείσει τον Σκόμπυ να ανεφοδιαστεί ώστε να κρατήσει άμυνα στην Πρέβεζα, το ΒΒC ανήγγειλε προκαταβολικά τη διάλυση των δυνάμεων του ΕΔΕΣ απο τον ΕΛΑΣ. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ. Όπως αναφέρει ο Καπετάνιος του ΕΛΑΣ και σφοδρός πολέμιος του Ζέρβα, Τζουμερκιώτης ( Γεράσιμος Μαλτέζος ): “Το γεγονός ότι εμείς δεν πιάσαμε αιχμαλώτους και πριν απ’όλα λάφυρα σε πολεμικό υλικό και τρόφιμα. Νομίζω δεν είναι καμμιά υπερβολή ο χαρακτηρισμός της επιχείρησης σαν αποτυχημένης…Έτσι όπως έγινε η επιχείρηση, είχε το χαρακτήρα της απώθησης του αντιπάλου και όχι της περικύκλωσης και εξόντωσης της ζωντανής δύναμής του. Μόνο σ’αυτή τη φάση θα λέγαμε ότι νικήσαμε τον Ζέρβα. Έτσι που έγινε ο Ζέρβας έχασε μόνο έδαφος και διατήρησε τις δυνάμεις του που μπορούσε να τις μεταφέρει σε άλλο μέτωπο”. Για τη στάση και συμπεριφορά των Άγγλων απέναντι στο Ζέρβα τέλη του ’44, ο Γερμανός ιστορικός Χάιντς Ρίχτερ έγραψε: ” Δεν αρκούσε (σ.σ εννοεί για τους Βρετανούς ) να αποστρατευθούν αι ΕΟΕΑ – ΕΔΕΣ, διότι η ηθική και πολιτική δύναμη του ΕΔΕΣ θα εξακολουθούσε να υπάρχει. Έπρεπε να υποστεί μια ηθική και στρατιωτική υποταγή. Και τότε καταστρώθηκε το ύπουλο σχέδιο, να τσακισθή ο ΕΔΕΣ απο τον ΕΛΑΣ.” και συνεχίζει ο κορυφαίος αριστερός Γερμανός ιστορικός: ” Όταν όμως ο ΕΛΑΣ δεν κατόρθωσε να υπερισχύσει αμέσως εναντίον του ΕΔΕΣ και ο τελευταίος άρχισε αμυντικόν αγώνα, το ΒΒC διέδωσε ότι ο ΕΔΕΣ διαλύθηκε. Για να μήν διαψευσθή, όμως, οι Βρετανοί διέταξαν την εκκένωση της περιοχής από τον ΕΔΕΣ, για να διατηρηθή έτσι ο μύθος της διαλύσεώς του. Έτσι παραμένει η ενύπωση της επαίσχυντης ήττας του ΕΔΕΣ και οι Δημοκρατικοί ηγέτες του ντροπιάσθηκαν”. Έτσι οι Βρετανοί απαλλάχθηκαν απο τον Ζέρβα, κάτι που ικανοποίησε και την ελληνική κυβέρνηση, καθότι δεν θα ήθελε να μπλεχτεί στα πόδια της ένας ηγετικός πολεμιστής της αντίστασης με έρεισμα στο λαό, με όποιες πολιτικές και στρατιωτικές προεκτάσεις ακολουθούσαν μια τέτοια επιλογή.
Ο Νίκολας Χάμμοντ
          Σε τελική ανάλυση η Βρετανική πολιτική ήταν αποκλειστικά διασπαστική στα ελληνικά βουνά την περιόδο 1941-1944, και σε αυτό δεν πολυδιέφερε απο την εξίσου διασπαστική πολιτική των Γερμανών και της υπηρεσίας ψυχολογικού πολέμου τους, της Ι/C. Σε απόρρητες εκθέσεις τους προς το στρατηγείο Μέσης Ανατολής, πολλοί ανώτεροι Αξιωματικοί του Βρετανικού στρατού, όπως ο Γούντχάουζ, ο Έντι Μάγιερς, ο Νίκολας Χάμμοντ, ο Τόμ Μπάρνες, ο Θέμης Μαρίνος και άλλοι ενημέρωναν τις Βρετανικές μυστικές υπηρεσίες  για την πραγματική στάση του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ απέναντι στους Γερμανούς καθώς και για την στάση που θα κρατούσε κατά την αποχώρηση των κατοχικών δυνάμεων και τις πολιτικές βλέψεις του. Αλλά φαίνεται πως οι Άγγλοι είχαν σχεδιάσει τα πάντα απο την στιγμή που αποφάσισαν να υποστηρίξουν το ελληνικό αντάρτικο. 

Πηγές:
1) Κομνηνός Πυρομάγλου, Δούρειος Ίππος.
2) Χαράλαμπος Φλόκας, Εθνική αντίσταση 1942-1945, ο ΕΔΕΣ και οι αντάρτες του.
3) Έντυ Μάγιερς, Η Ελληνική περιπλοκή.
4) Κρις Γουντχάουζ, Το Μήλο της έριδος.
5) Θέμης Μαρίνος, Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης.
6) Κώστας Μπαρμπής, 1941-1949 Έτη αγώνων, θυσιών και αίματος.
7) Χάιντς Ρίχτερ, Δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα.
8) Γεράσιμος Μαλτέζος, ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
                         

Άρης Βελουχιώτης – η ζωή και η δράση του πρωτοκαπετάνιου του ΕΛΑΣ

             Ο Αθανάσιος Κλάρας γεννήθηκε στις 27 Αυγούστου 1905 στη Λαμία, από εύπορη οικογένεια. Πατέρας του ήταν ο δικηγόρος Δημήτριος Κλάρας που είχε διατελέσει και πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου της Λαμίας. Η μητέρα του ήταν το γένος Ζέρβα, τραγική ειρωνεία μετά το 1942 ο Άρης Βελουχιώτης, όπως ήταν το ψευδώνυμό του απο την κατοχή και μετά, κυνήγησε ανηλεώς τον θείο του Ναπολέοντα Ζέρβα στα πλαίσια του πρώτου εμφυλίου πολέμου και στην προσπάθεια του ΕΛΑΣ να εγκαθιδρύσει κομμουνιστική δικτατορία. Το 1919 εισήχθει οικότροφος στην Αβερώφειο Μέση Γεωργική Σχολή της Λάρισας και με την  αποφοίτησή του το 1922 διορίζεται μέσω του πατέρα του σαν γεωπόνος στη Γεωργική Υπηρεσία. Υπηρέτησε στη Δράμα και στα Τρίκαλα αλλά και τις δύο φορές ήρθε σε ρήξη με τους προϊσταμένους του με αποτέλεσμα να αναγκαστεί σε παραίτηση. Από το 1924 κατεβαίνει στην Αθήνα, όπου έρχεται σε επαφή με συμπατριώτες του απο τη Λαμία και μυείται στον Κομμουνισμό. Γίνεται ΟΚΝίτης και το 1925 υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία σαν δεκανέας πυροβολικού. Εξαιτίας της κομμουνιστικής προπαγάνδας του εντός στρατεύματος, του αφαιρείται ο βαθμός του δεκανέα και στέλνεται στον Πειθαρχικό Ουλαμό Καλπακίου.
            Ο Άρης Βελουχιώτης θεωρείται μία απο τις μεγαλύτερες μορφές της Εθνικής Αντίστασης και πρόκειται αδιαμφισβήτητα για μία αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Λοιδορήθηκε και αγιοποιήθηκε απο πολλούς. Στόχος της ιστορικής έρευνας είναι να αποδόσει στο μέτρο του δυνατού, την αλήθεια βασισμένη στα έργα και στις πράξεις του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ. Με την λήξη της στρατιωτικής του θητείας ο Άρης εντάσσεται ακόμη περισσότερο στο Κομμουνιστικό κόμμα. Μάλιστα το 1931 αρθρογραφεί στον Ριζοσπάστη για να “απαντήσει” σε όσους τον κατηγορούν για τις εκτός νόμου ενέργειές του κατά την δεκαετία του 1920. Γράφει σχετικά : ” «Στους ληστές και δολοφόνους του εργαζόμενου λαού, σ’ αυτούς που βρωμάν ανηθικότητα […] δεν οφείλω καμιάν εξήγηση. Μιαν εξήγηση όμως ντόμπρη, σταράτη οφείλω στις εργαζόμενες μάζες της Ελλάδας. Καταδικάστηκα για κλοπή το 1924; Έκανα κλοπή το 1924; Ναι! Και έκανα την κλοπή και καταδικάστηκα! Γιατί έκλεψα; Γεννημένος μέσα στο καθεστώς αυτό της ληστείας, της διαφθοράς, του πνευματικού σκότους και της διαστρέβλωσης της πνευματικής, έχοντας για σύμβουλο τον διεφθαρμένο αστικό πολιτισμό, έφτασα στο σημείο να κλέψω. Όχι αυτό μόνο. Ρωτήστε τον τόπο της καταγωγής μου: Θα μάθετε πως στα μικρά μου χρόνια χαρτόπαιζα, μεθούσα, πιστόλιζα για το τίποτε και τον τυχόντα μέσα στα καφενεία. Αυτά ως το 1924, ακόμα και το ’25 σχεδόν, όταν επί τέλους άρχισα με τη βοήθεια κομμουνιστών εργατών και διανοουμένων να βλέπω όχι θολά, μα με κάποια καθαρότητα. Έφτασε λίγος καιρός να απαλλαγώ απ’ την επίδραση του διεφθαρμένου αστικού πολιτισμού. Ήμουνα πια στους κόλπους του Κομμουνιστικού κόμματος. Αν στη ζωή μου υπάρχει ένα σημείο που με συγκίνηση και με υπερηφάνεια αφάνταστη από καιρού σε καιρό γυρίζω και βλέπω, είναι ακριβώς η εποχή που μπήκα στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Διαπαιδαγωγήθηκα ταξικά, έμαθα το συμφέρο μου, πέταξα τον κεφαλαιοκρατικό πολιτισμό στα μούτρα της λωποδύτριας μπουρζουαζίας και ρίχτηκα με πίστη, με θέληση, με ηρωισμό στον αγώνα για τις εργαζόμενες μάζες. Έκτοτε δεν έχω στο ενεργητικό μου παρά φυλακίσεις για πάλη επαναστατική. Μιλάν τα γεγονότα, μιλάει αυτή η αλήθεια. Ούτε μιά κηλίδα. Είναι αυτό σε βάρος μου; Είναι αυτό στοιχείο ενάντια στο Κομμουνιστικό Κόμμα; Τιμή μου μεγάλη είναι και τιμή μεγαλύτερη στο Κομμουνιστικό κόμμα ότι γλίτωσα απ’ τη διαφθορά της συνείδησης, στην οποία με οδηγούσε το ληστρικό αστικό καθεστώς και κόσμησα τον Κλάρα που φερόντανε τροχάδην στον γκρεμό με αγνά επαναστατικά στοιχεία και μόνο με τέτοια […]». Χαρακτηριστικό είναι το ποινικό μητρώο του Βελουχιώτη που αναφέρει: ” Υπ’αριθμόν 21772  της Εγκληματολογικής Υπηρεσίας. Καταδίκαι διά : 1) Κλοπήν, φυλάκισις 2 ετών (Πλημμελειοδικείο Θεσσαλονίκης, απόφαση 24-7-1925). 2) Κλοπήν φυλάκισις 20 ημερών (Πλημμελ. Αθηνών απόφαση 25-9-1929). 3) Παράβασιν Π.Ν. 4229, φυλάκισις 45 ημερών (Πλημμελ. Αθηνών απόφαση 23-11-1929). 4) Αντίστασιν κατά της Αρχής, φυλάκισις 2 μηνών (Πλημμελ. Αθηνών απόφαση 23-5-1930). 5) Παράβασιν Π.Ν. 4229, φυλάκισις 1,5 έτους (Πλημμελ. Αθηνών απόφαση 24-11-1930). 6) Ψευδορκίαν, φυλάκισις 6 μηνών (Πλημμελ. Αθηνών απόφαση 1931). 7) Πλαστογραφίαν, φυλάκισις 4 μηνών (Πλημμελ. Μυτιλήνης, απόφαση 26-6-1934). 8) Πλαστογραφίαν, φυλάκισις 4 μηνών (Πλημμελ. Μυτιλήνης, απόφαση 5-9-1934). 9) Ψευδορκίαν, φυλάκισις 2,5 μηνών (Πλημμελ.Αθηνών, απόφαση 1934). 10) Πλαστογραφίαν, φυλάκισις 3 μηνών (Πλημμελ. Δράμας,απόφαση 3-11-1937). 11) Παράβασιν Π.Ν. 117/36, φυλάκισις 4 ετών (Πλημμελ. Αθηνών απόφαση 3-3-1938)”.
            Κατά την διάρκεια του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου ο Κλάρας, όπως βλέπουμε και από το ποινικό του μητρώο, είχε φυλακιστεί αρκετές φορές και για πολλούς λόγους. Το 1939 ωστόσο δέχτηκε να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του Κομμουνισμού με αντάλλαγμα την ελευθερία του. Από τότε έγινε μέχρι και πληροφοριοδότης της Ασφάλειας του Μεταξά, “αμάρτημα” που θα τον ακολουθεί μέχρι και τον θανατό του. Λόγω της δήλωσής του αυτής θα στιγματιστεί απο τους συντρόφους του και θα του αποδωθούν χαρακτηρισμοί όπως “δηλωσίας”,”μιζέριας”. Μάλιστα μετά την αποκήρυξη του απο το ΚΚΕ οι χαρακτηρισμοί αυτοί θα εκφράζονται εντονότερα. Ουσιαστικά η ηγεσία του ΚΚΕ ποτέ δεν είδε με καλό μάτι τη δράση του Βελουχιώτη, όμως δεν μπόρεσε να τον εξωστρακίσει απο τη διοίκηση του ΕΛΑΣ γιατί οι αντάρτες του τον λάτρευαν. Από τα πιό επίσημα χείλη της τότε ηγεσίας του κόμματος ειπώθηκε ότι ο Βελουχιώτης με τις πράξεις του χαντάκωνε το κομμά. Συγκεκριμένα ο Νίκος Ζαχαριάδης έγραψε: «Ο Βελουχιώτης (Κλάρας) εκτός από τα άλλα, ήταν και «δηλωσίας». Ο Κλάρας, που είχε στρατιωτικές ικανότητες κατσαπλιαδισμού, ίσως κάτι παραπάνω, σαν κομματική φυσιογνωμία ήταν ένας άνθρωπος που μόνο να χαντακώσει το Κόμμα μπορούσε. Καθόταν κι έτρεφε ψείρες, μεθούσε, έκανε όργια, δούλευε διαλυτικά και χαντάκωνε το κίνημα και τον ΕΛΑΣ. Παρ’ όλο ότι και αυτός σε ορισμένα σημεία μπορεί να είχε δίκιο, στη βάση τάχθηκε ενάντια στο Κόμμα. Ήταν ένας μικροαστός τυχοδιώκτης. Όταν σφίχτηκε λιγάκι στην Κέρκυρα, ούτε ένα μπάτσο δεν έφαγε και λύγισε. Και έπειτα είχε αξιώσεις ηγέτη και καθοδηγητή. Το Κόμμα και όταν σήκωσε δική του παντιέρα. του έδωσε τη δυνατότητα και τον βοήθησε να σκεφτεί και να διορθώσει το στραβοπάτημα του. Δεν το έκανε όμως αυτό το πράγμα και πήγε και έφαγε το κεφάλι του. Ο Τίτο τον έβαλε και έφαγε το κεφάλι του». Αυτή η στάση του Ζαχαριάδη και η αποκήρυξη του Άρη δεν ωφείλετε στις απείθαρχες ενέργειές του, όπως αναφέρεται, αλλά στον φόβο του πρώτου σε ενδεχόμενη απώλεια της ηγεσίας του Κόμματος. Στο επίσημο όργανο του ΚΚΕ, Νέος Κόσμος (9ο τεύχος 1960) γράφτηκε το εξής: “Η κομματική καθοδήγηση τοποθέτησε καπετάνιο του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ το Θανάση Κλάρα, που έκανε δήλωση και αποκήρυξε το ΚΚΕ στη 4η Αυγούστου και ήταν γνωστός για τις αλήτικες εκδηλώσεις του. Δίπλα στον Κλάρα καπετάνιοι των περισσότερων μεραρχιών και ταξιαρχιών τοποθετήθηκαν πρώην δηλωσίες και διαγραμμένοι απο το ΚΚΕ σαν ύποπτοι (Ξυνός, Καραπαναγιώτης). Στρατιωτικά στελέχη συγκεντρώθηκαν στον ΕΛΑΣ ανίκανοι αξιωματικοί του παλιού στρατού και, το χειρότερο, ύποπτοι…Εκατοντάδες τυχοδιώκτες, πλούτισαν σε βάρος του κόμματος. Οι γραμματείς των Οργανώσεων ήταν ανεξέλεγκτοι. Αρκεί ν’αναφέρουμε τις προίκες που παίρνουν τέτοιου είδους στελέχη στη Ρούμελη, το Κιλκίς,τη Βέροια κ.λπ., για να αντιληφθούμε πως χαλάσαμε τότε τους ανθρώπους…”.
           Για τον χαρακτήρα του Βελουχιώτη έχουν ειπωθεί πολλά. Ο Νικηφόρος Κοσσυβάκης στο βιβλίο του “η Τρίτη Αλήθεια” (σελ.386) έγραψε για τον Άρη: ” Έχουν δημοσιευθεί πολλά εις βάρος του Βελουχιώτη για απάνθρωπη συμπεριφορά που άπτονται ακόμη και της ψυχικής του υγείας και ισορροπίας…Ένας ηγέτης επαναστατικού στρατού δεν μπορεί και δεν πρέπει να κατέρχεται στο επίπεδο να χαστουκίζει, να μαστιγώνει και να βασανίζει αιχμαλώτους ομήρους ή να διατάζει την εκτέλεση ανθρώπου για μια…κότα!”. Ο Καπετάν Νικήτας του ΕΛΑΣ, κατά κόσμον Γ. Σπυρόπουλος, σε συνέντευξή του το 1988 στην Αυριανή απεκάλεσε τον Άρη “κοινό δολοφόνο αθώων συναγωνιστών, σκληρό στους αδύνατους και δειλό στους δυνατούς…”. Επιπλέον ο ίδιος ο Άρης Βελουχιώτης σε ομιλία του στη Δεσφίνα Παρνασσίδος την 25-3-1943 είπε: ” Τα φυσικά όρια της Ελλάδας είναι στον Όλυμπο και μπορούμε μια χαρά να ζήσουμε μ’αυτά, χωρίς να κρατούμε υπόδουλους άλλους λαούς”. Για την ψυχική αστάθεια καθώς και για το κομπλεξικό εγωιστικό ανδρικό είναι του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ επίσης έχουν λεχθεί αρκετά ακόμη και απο συντρόφους του, ωστόσο η ομολογία του Ακαδημαικού και του τότε Πολιτικού και Νομικού συμβούλου του ΕΛΑΣ και ανθρώπου που γνώρισε προσωπικά τον Άρη, Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου, είναι κατατοπιστική: “Σαν τελικό συμπέρασμα μπορώ να πώ ότι ο Αρχικαπετάνιος του ΕΛΑΣ ήταν μιά δυνατή, αλλά διχασμένη προσωπικότητα. Υπέφερε απο ισχυρό πλέγμα μειονεξίας λόγω διαγραφής του απο το ΚΚΕ, εξαιτίας μιάς “δηλώσεως μετανοίας” που είχε κάνει στο παρελθόν. Υπέφερε ακόμη και από άλλα ειδικής φύσεως απωθημένα, δημιουργημένα απο οργανική ανεπάρκεια, για την οποία μου είχε μιλήσει ο ίδιος και η οποία του προκαλούσε αντισταθμιστική ψυχική αντίδραση. Και τότε φαίνεται ότι γινότανε επιθετικός,σκληρός και αδυσώπητος άνθρωπος…”. Στη δίκη του νεαρού μαυροσκούφη του Βελουχιώτη, Ιωάννη Γρηγορόπουλου ή αλλιώς του “Λέοντα” ειπώθηκε απο τον ίδιο οτι ο πρωτοκαπετάνιος του ερυθρού αντάρτικου είχε “ανωμάλους σεξουαλικάς ροπάς” κάτι που δεν αρνήθηκε και ο υπασπιστής του Ν. Δράκος το 1979 στην εφημερίδα “Ελληνικόν Θάρρος”. Από τις πηγές των Βρεταννών η ηπιότερη ίσως είναι αυτή του Ντένις Χάμσον, που στο βιβλίο του We fell among Greeks περιγράφει τον Άρη “σκληρόν,ψυχρόν,χωρίς ανθρώπινα συναισθήματα, καταδικασμένον δι’ομοφυλοφιλία, έξυπνον, ικανόν και καλόν ψυχολόγον.”
             Ο Άρης βγήκε στο βουνό τον Μάϊο του 1942 και αρχικά είχε πατριωτικό μανδύα, όπως προέβλεπε και το καταστατικό του ΕΑΜ. Έτσι σε κάθε πέρασμά του από κάθε χωριό, προκειμένου να πείσει τους κατοίκους να τον ακολουθήσουν, τόνιζε με πύρινα λόγια το πατριωτικό καθήκον που πρέσβευε ο ίδιος και το ΕΑΜ και τελείωνε τον λόγο του με συγκεκριμένο τελετουργικό. Όπως μας λέει ο Χαράλαμπος Φλόκας ( Εθνική Αντίσταση 1942-1945, σελ.86), τον Άρη ακολουθούσε πάντα “ένα μικρό ένοπλο Ελληνικό τμήμα με σάλπιγγα και σημαία μπροστά. Στα περισσότερα χωριά, οι ιερείς ευλογούσαν τη σημαία. Οι κάτοικοι έβλεπαν τους ληστές (τους κλαρίτες) της περιοχής να προσέρχωνται (ειδοποιημένοι φυσικά), να γονατίζουν μπροστά στη σημαία, να ζητούν τη συγχώρεση των κατοίκων και να ορκίζονται, ότι πλέον θα αφιέρωναν τη ζωή τους στον αγώνα ‘για τη χιλιάκριβη τη λευτεριά’. Η τελετή (δεν έχει σημασία αν κανείς την πεί θέατρο), τελείωνε πάντα με τον εθνικό ύμνο”. Μ’αυτόν τον τρόπο ο Βελουχιώτης έπεισε πολλούς ανυποψίαστους αγνούς Έλληνες να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ, η μεταγενέστερη δράση του ωστόσο θα δικαιώσει όσους δεν τον ακολούθησαν. Ένα ακόμη σημαντικό περιστατικό για το ποιόν του Άρη και την κομμουνιστική οπτική του γωνία για το πώς αντιλαμβανόνταν την εθνική αντίσταση, ήταν η πτώση των Βρεταννών στην περιοχή του τον Οκτώμβρη του ’42. Οι Βρεταννοί κομάντος του Έντυ Μάγιερς βρίσκονταν στη Στρώμνη και περίμεναν τον Άρη για να τον ενημερώσουν για την επιχείρηση ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Ο Βελουχιώτης αγνοώντας θεληματικά τη συνάντηση μαζί τους έβρισκε προφάσεις για να μη συναντηθεί με τους “ιμπεριαλιστές” Άγγλους. Κατά τύχη ωστόσο ο Άρης συνάντησε στο δρόμο του τον Τζόν Κούκ με το κλιμάκιό του και όταν ο τελευταίος του ζήτησε να τον οδηγήσει στον Μάγιερς ο Άρης αποκρίθηκε ότι δεν γνώριζε που βρισκόταν. Του ήταν πολύ χρήσιμο να γυρίζει τα χωριά με τη “συνοδεία” των Συμμάχων για να αυξήσει το κύρος του. Τέσσερις βδομάδες κράτησε αυτή η κατάσταση ώσπου η Βρεταννική αποστολή στράφηκε απο μόνη της προς τον Ζέρβα και η επιχείρηση Χάρλινγκ ξεκίνησε. Ο Βελουχιώτης βλέποντας ότι ο Ζέρβας ήταν πρόθυμος να εκτελέσει το πατριωτικό του καθήκον και προκειμένου να μη μείνει ο ΕΛΑΣ και ο ίδιος έξω απο τη μερίδα του λέοντος, παρά τις ρητές διαταγές του ΚΚΕ παρουσιάζεται πρόθυμος να βοηθήσει. Αυτή τη στάση του δεν του τη συγχώρεσε ποτέ το κόμμα, παρά του ότι υπήρξε σωτήρια για τον ΕΛΑΣ. Για τη στάση αυτή του Άρη αλλά και για τα αποτελέσματα της ανατίναξης της γέφυρας έγραψε ο Θέμης Μαρίνος στην Εστία : “Λέγεται ότι με την καταστροφή της γέφυρας του Γοργοποτάμου διεκόπη ο ανεφοδιασμός του Ρόμμελ στη Βόρειο Αφρική, συμβάλλοντας πολύ στην προέλαση των Συμμάχων. Αυτός ήταν ο σκοπός για τον οποίο είχε σχεδιασθεί η επιχείρηση, όμως λόγω αποφυγής συνεργασίας του ΕΛΑΣ με τους Συμμάχους, επί τέσσερις βδομάδες, καθυστέρησε υπέρμετρα η εκτέλεσή της, οπότε ήταν λπέον αργά, διότι ο εχθρός είχε ήδη απωθηθεί πέρα από τη Βεγγάζη και δεν τον εξυπηρετούσε η οδός ανεφοδιασμού μέσω Ελλάδος”.
          Κατά την διάρκεια της εθνικής αντίστασης η δράση του Άρη στρέφεται περισσότερο προς τους μη κομμουνιστές Έλληνες παρά προς τους Γερμανούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η τριπλή διάλυση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων της ΕΚΚΑ και της δολοφονίας του αρχηγού της Δημητρίου Ψαρρού. Γράφει ο Κώστας Μπαρμπής: “…Έκπληκτος ο Μάγιερς πληροφορείται τότε την σύλληψιν του Ψαρρού από τον Βελουχιώτην, ο οποίος εδικαιολόγησε την διάλυσιν του 5/42 Συντάγματος ως οφειλομένην εις διαταγήν της Κ.Ε του ΕΑΜ, η οποία  “απηγόρευε την ύπαρξιν εις Ρούμελην άλλων ανταρτικών ομάδων πλήν του ΕΛΑΣ”. Επίσης το 1943, ο Άρης δεν δίστασε να υπογράψει ανακωχή με τους Γερμανούς και να χτυπήσει τον Ζέρβα με διμέτωπο πόλεμο καθόλη την διάρκεια του Οκτωβρίου- Νοεμβρίου. Η Γενική Έκθεση του ίδιου του Βελουχιώτη είναι κατατοπιστική, ενώ ο ίδιος αρχικά κατηγορεί τον ΕΔΕΣ σαν συνθηκολόγο, αναιρεί τα ψεύδη του αυτά ομολογώντας τις ταυτόχρονες επιθέσεις του με τους Ναζί εναντίον του Ζέρβα. Επιπλέον καλεί τους αντάρτες του ΕΛΑΣ να επιτίθενται μόνο κατά του ΕΔΕΣ και όχι κατά των Γερμανών. Για τη στάση του αυτή ο Χάγκεν Φλάισερ στο συνέδριο της Ουάσιγκτον, παραδέχθηκε τη συνεργασία ΕΛΑΣ – Γερμανών και χρησιμοποίησε τη φράση του Άρη που είχε πεί: “Διαπραγματεύσεις και ανακωχές συχνά έχουν τον χαρακτήρα στρατηγήματος και είναι αναπόσπαστο στοιχείο του πολέμου και μόνο οι φαρμακοποιοί, οι συμβολαιογράφοι και οι γαλατάδες δεν κάνουν ανακωχή, αφού αυτοί ποτέ δεν κάνουν πόλεμο”. Την 1η Σεπτεμβρίου 1944 αρχίζει η επιχείρηση Κιβωτός του Νώε, διαταγμένη απο τους Συμμάχους με στόχο την παρεμπόδιση των Γερμανών απο την Ελλάδα κατά την φυγή τους. Ο Ζέρβας πολεμά νύχτα και μέρα τους Γερμανούς. Την ίδια ώρα ο Άρης βρίσκεται στην Πελοπόνησσο και κατακρεουργεί όσους δεν συμφωνούσαν με το ΚΚΕ και τον ΕΛΑΣ. Δεν έλαβε μέρος στην εμπόλεμη εκδίωξη των Γερμανών παρόλο που στον όρκο του ΕΑΜ υπόσχονταν να το πράξει. Στην δράση του στην Πελοπόνησσο ο Άρης δεν πολέμησε Γερμανούς, αφού αυτοί είχαν υποχωρίσει απο εκεί, αλλά Έλληνες. Η διαταγή του προς τους άνδρες του είναι χαρακτηριστική “προκειμένου περί ταγματασφαλιτών δεν πρέπει να γίνεται λόγος περί αιχμαλώτων”. Το διήμερο 13 και 14 Σεπτεμβρίου 1944 οι κομμουνιστές με πρώτο τον Άρη Βελουχιώτη σφάζουν στην Πηγάδα του Μελιγαλά μόνο, 2500 άτομα μεταξύ των οποίων γυναίκες και νεογέννητα. Χαρακτηριστικότατο παράδειγμα του ότι ο Άρης δεν ενδιαφερόταν να κυνηγήσει τους Γερμανούς είναι το ημερολόγιο της Γερμανικής Ναυτικής διοικήσεως, όπου μεταξύ 25 Αυγούστου και 15 Σεπτεμβρίου 1944 αναφέρει οτι 3.000 Γερμανοί στρατιώτες μεταφέρθηκαν απο την Πάτρα που είχε αναλάβει ο Βελουχιώτης, στην Πρέβεζα όπου ο Ζέρβας δεν σταματούσε να πολεμά τους αποχωρούντες Γερμανούς.
         Κατά την διάρκεια των Δεκεμβριανών ο Άρης στάλθηκε πάλι στην Ήπειρο για να σταματήσει  τον Ζέρβα, που είχε καταντήσει εμμονή της Αριστεράς. Μετα την ήττα του ΕΛΑΣ στην Αθήνα, οι ηγέτες του ΚΚΕ και του ΕΑΜ υπέγραψαν τη συμφωνία της Βάρκιζας τον Φλεβάρη του 1945, που προσέφερε πλήρη αποκατάσταση των ηγετών της αριστεράς, αλλά άφηνε μετέωρους τους οπαδούς της. Ο Άρης απο την πρώτη στιγμή δεν συμφώνησε με τη Βάρκιζα, μετά απο πολλές πιέσεις τελικά την υπέγραψε. Κατόπιν έφυγε για την Αλβανία με σκοπό τη δημιουργία του νέου ΕΛΑΣ που θα συνέχιζε τον αγώνα για κομμουνιστική κυριαρχία. Ένα βράδυ πριν προδοθεί, διανυκτέρευσε στη Μηλιά, όπως μας ενημερώνει ο Ευάγγελος Αβέρωφ- Τοσίτσας ( Φωτιά και τσεκούρι, σελ.152, ΔΟΛ 2009) , και σε ερώτηση ενός χωρικού για τα αίτια της ήττας του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ο Άρης αποκρίθηκε ” Δεν σκοτώσαμε αρκετούς. Ο Άγγλος ενδιαφερόταν για αυτό το σταυροδρόμι που ονομάζεται Ελλάδα, Αν δεν είχαμε αφήσει όρθιο κανέναν από τους φίλους του, δεν θα μπορούσε να ξεμπαρκάρει πουθενά. Οι άλλοι μ΄ελεγαν φονιά: να που μας κατάντησαν. Πόσες ψυχές έχει το χωριό σας; Χίλιους διακόσιους απήντησε ο νέος. Έπρεπε να σκοτώσουμε του εξακόσιους. Το μοσχάρι πεθαίνει όταν το κεφάλι του κολυμπήσει στο αίμα. Οι επαναστάσεις πετυχαίνουν όταν τα ποτάμια κοκκινίσουν απο το αίμα. Και αξίζει τον κόπο να το χύσεις έτσι, όταν η αμοιβή είναι η τελειότητα της ανθρώπινης κοινωνίας.” Τον Ιούνιο του 1945 ο Άρης προδωμένος απο έμπιστο του, εγκλωβίζεται απο δυνάμεις της Εθνοφυλακής και εδεσίτικο τμήμα του οπλαρχηγού Βόϊδαρου, στη Μεσούντα. Άλλοι υποστηρίζουν ότι αυτοκτόνησε και άλλοι ότι τον εκτέλεσαν οι άνδρες του έπειτα απο προδοσία. Το κεφάλι του μαζί με αυτό του Τζαβέλα κρεμάστηκε στην κεντρική πλατεία των Τρικάλων.

Ιστορία του ΚΚΕ: από το ΣΕΚΕ στο ΔΣΕ

          Η ιστορία του Κομμουνιστικού κινήματος στην Ελλάδα ξεκινά το 1918 με την ίδρυση του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας (ΣΕΚΕ). Το ΣΕΚΕ απέβλεπε στην εξυπηρέτηση των ταξικών συμφερόντων των εργατών. Την ίδια χρονιά ιδρύεται απο τον Λένιν η Κομιντέρν ή Γ’ Κομμουνιστική Διεθνής. Σύμφωνα με το “Πρόγραμμα της Κ.Δ”: “Η Κ. Διεθνής είναι η ένωση των Κομμουνιστικών Κομμάτων των διαφόρων χωρών, το ενιαίο Παγκόσμιο Κομμουνιστικό Κόμμα. Όντας αρχηγός και οργανωτής του παγκόσμιου επαναστατικού κινήματος του προλεταριάτου, φορέας των αρχών και των σκοπών του κομμουνισμού, η Κ.Δ αγωνίζεται για την εγκαθίδρυση της παγκόσμιας δικτατορίας του προλεταριάτου, για τη δημιουργία της Παγκόσμιας Ένωσης των Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών…”. Έτσι τον Απρίλιο του 1920, στο Β’ συνέδριο του ΣΕΚΕ αποφασίζεται η προσχώρηση του κόμματος στην Κ.Δ και μετονομάζεται αρχικά σε Σοσιαλιστικό Εργατικό (Κομμουνιστικό) Κόμμα. Το 1921 η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος αποφασίζει νέα μετονομασία σε Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδος, τμήμα της Κομμουνιστικής Διεθνούς, όπως όριζε ο 17ος όρος από τους 21 συνολικά της Κ.Δ. Το 1924 αποφασίζεται οριστικά η ονομασία, που έχει μέχρι και σήμερα, σε ΚΚΕ.
          Σύμφωνα με τον 1ο όρο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, τα Κ.Κ ” πρέπει να συμμορφώνονται πρός το πρόγραμμα και τις αποφάσεις της Γ’ Διεθνούς” (βλ. “Το ΚΚΕ” Τ.Α’ 532). Δηλαδή υπάρχει απόλυτη αποδοχή των αποφάσεων της Κ.Διεθνούς, απο όλα τα Κομμουνιστικά κόμματα, ανεξαρτήτως των συμφερόντων τους. Ο Κορδάτος , ηγετικό στέλεχος της Κ.Ε του ΚΚΕ, με άρθρο του στο Ριζοσπάστη (23-4-1921) γράφει: ” Η Γ’.Δ.,διά να αποφύγη νέα σφάλματα, προδοσίες και παραστρατήματα, εκ μέρους των διαφόρων σοσιαλιστικών κομμάτων, δεν δέχεται την αυτονομίαν, αλλά την απόλυτον υποταγήν αυτών εις την εκτελεστικήν Επιτροπήν αυτής. Εισάγει δηλαδή αυστηρώς συγκεντρωτικόν σύστημα συνθέσεως και οργανώσεως των κομμουνιστικών κομμάτων”. Ο Κορδάτος ουσιαστικά “δικαιολογεί” τον 2ο όρο σύμφωνα με τον οποίο “…Τα μέλη του Κόμματος, τα οποία διαφωνούν εις τας αρχάς και τους όρους της Γ’ Δ. ή αντιτάσσονται εις το πρόγραμμα του κόμματος, αποκλείονται εκ του κόμματος…”. Το καταστατικό του ΚΚΕ αναφέρει ότι σωστός και καλός κομμουνιστής είναι αυτός που “υποτάσσεται στις αποφάσεις του κόμματος και της Κ. Διεθνούς, τηρεί την πιο αυστηρή πειθαρχία, αγωνίζεται ακούραστα για την ιδεολογική και οργανωτική μονολιθικότητα του κόμματος και των κομματικών οργάνων,τηρεί αυστηρότατα τους κανόνες του συνωμοτισμού και της επαναστατικής παρανομίας…”.
          Η απόλυτη αυτή υποταγή του ΚΚΕ στα κελεύσματα της Μόσχας εξηγεί σήμερα, κάθε ενέργεια του απο ιδρύσεώς του. Το 1924 το ΚΚΕ θέτει θέμα αυτονόμησης και αυτοδιάθεσης της Μακεδονίας και της Θράκης. Στον Ριζοσπάστη της 21ης Νοεμβρίου 1924, δημοσιεύεται ένα κείμενο με τίτλο “Αι μειοψηφίαι της Βαλκανικής” που έγραφε: “Το ζήτημα δεν είναι ούτε Ελληνικόν, ούτε Σέρβικον,ούτε Βουλγαρικόν, αλλά Βαλκανικόν…αι εθνότητες πρέπει να αποκτήσουν τελείαν ανεξαρτησίαν και αυτονομίαν”. Την ίδια περίπου εποχή κάνει την εμφάνισή της η περιβόητη Βαλκανική Κομμουνιστική Ομοσπονδία που αποκλειστικό σκοπό έχει την δημιουργία Βαλκανικής ομοσπονδίας της Μακεδονίας σοβιετικής οργάνωσης και προστασίας. Το ΚΚΕ σε αγαστή συμπόρευση με την ΒΚΟ και το Κ.Κ Βουλγαρίας συνεχίζει να επιζητά την αυτονομία μέχρι αποχωρισμού της Μακεδονίας και της Θράκης απο την Ελλάδα. Ο Ριζοσπάστης της 13-12-1924 αναφέρει: ” …οι Μακεδόνες αδιακρίτως της Ελληνικής ή Σλαβικής καταγωγής των, έδειξαν τη θέλησή τους να συνενώσουν όλα τα κομμάτια της διαμελισμένης χώρας των και ν’αποκτήσουν ανεξάρτητη κρατική ύπαρξη”.Ο τότε Γενικός Γραμματέας του κόμματος Π. Πουλιόπουλος αρθογραφεί την επομένη 14 Δεκεμβρίου στον Ριζοσπάστη τα εξής: ” Οι Μακεδόνες αδιακρίτως καταγωγής…ποθούνε και αγωνίζονται να ξαναενώσουν τα τρία τμήματα της διαμελισμένης πατρίδας των και ν’αποκτήσουν ενιαία και ανεξάρτητη κρατική ύπαρξη. Το ίδιο συμβαίνει και με το Θρακικό λαό, ο οποίος είναι διαμοιρασμένος απο την Τουρκική, Βουλγαρική και Ελληνική μπουρζουαζία.” Στις 6-1-1925 ο Γιάννης Κορδάτος στον Ελεύθερο Τύπο γράφει: “Μας κατηγορείται ότι αγωνιζόμεθα διά την ανεξαρτησίαν της Μακεδονίας. Δεν το κρύβομεν αυτό. Η Μακεδονία ολόκληρος, Σερβοκρατούμενη, Βουλγαροκρατούμενη και Ελληνοκρατούμενη, είναι απλούστατα Μακεδονία. Μιά ενότης δηλαδή με ίδιαν εθνικήν συνείδησιν…Οι κομμουνισταί της Βαλκανικής δεν υποστηρίζουν αρνητικώς τους αγώνες των μειονοτήτων. Οι κομμουνισταί αγωνίζονται για το γκρέμισμα της αστικής τάξεως…και την εγκαθίδρυσιν της εργατοαγροτικής κυβερνήσεως. Από αυτήν την άποψιν είμεθα “απάτριδες”, αφού εμείς δεν έχομεν πατρίδα…Υπό την έννοια αυτήν δεχόμεθα τον τίτλο του “προδότου”. Η Ολομέλεια της Κ.Ε του ΚΚΕ το 1927 επιμένει “στην ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία και Θράκη.”
          Καθόλη τη διάρκεια του 1920 και του 1930 το ΚΚΕ συνεχίζει μέσα απο πύρινα άρθρα του Ριζοσπάστη αλλά και μέσα απο αποφάσεις των Ολομελειών του να υπερασπίζει με πάθος την απόσχιση ελληνικών εδαφών. Απόρροια αυτού του γεγονότος ήταν ένας αριθμός Ελλήνων κομμουνιστών να αποκηρύξουν το Κομμουνιστικό κόμμα. Κατά την διάρκεια της κατοχής, και συγκεκριμένα τον Γενάρη του 1942, στην 8η ολομέλεια το ΚΚΕ υπόσχεται στους Σλαβομακεδόνες “εθνική και κοινωνική απελευθέρωση μετά τη νίκη” αρκεί βεβαίως να πολεμήσουν στο πλευρό του. Η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κατά το 1943-1944 καθώς και οι συμφωνίες που υπέγραψε με το ΣΝΟΦ ήταν χαρακτηριστικά του τί θα επακολουθούσε σε περίπτωση επικράτησης των κομμουνιστών. Οι εξαγγελίες και η πολιτική των κομμουνιστών αλλάζουν ανάλογα με τα συμφέροντα της στιγμής. Έτσι όταν η προδοτική κυβέρνηση Λογοθετόπουλου συμφώνησε να διαδεχθούν τους Γερμανούς, οι βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής, στην περιοχή της Μακεδονίας, και να αναλάβουν την διοίκηση των εδαφών αυτών εξαπέλυσε μύδρους κατά της απόφασης αυτής μέσω του Ριζοσπάστη (10-7-1943): “Η αντεθνική κυβέρνηση Λογοθετόπουλου, παραχωρεί την Αν. Μακεδονία και τη Δ.Θράκη στούς Βουλγάρους φασίστες. Είναι η τελευταία, η πιό πρόσφατη πράξη της προδοσίας της…Η αξονόδουλη κυβέρνηση παραχωρεί διαλεχτά κομμάτια της Ελληνικής Πατρίδας στο Βούλγαρο καταχτητή. Και οι κομιτατζήδες του φασίστα Βόρι, με την ενίσχυση της ελληνόφωνης κυβέρνησης, εξοντώνουν τους ελληνικούς πληθυσμούς, κάνουν ομαδικές σφαγές,ληστεύουν,ατιμάζουν. Ζητούν απ’τους Έλληνες, ή να πάρουν βουλγαρική εθνικότητα, ή να φύγουν…τους διώχνουν γυμνούς. Ο φασισμός κατάστησε την Ελλάδα σκλαβοπάζαρο…ζητεί να εκμηδενίσει την Ελληνική φυλή…Καθήκο μας υπέρτατο είναι να ενισχύσουμε τ’αδέρφια μας που κιντυνεύουν. Συνενωμένοι στο ΕΑΜ  θα σώσουμε την Αν. Μακεδονία και Δ.Θράκη γιατί είναι ελληνικές…”.
         Το 1944 εν όψει μαζικής φυγής των Γερμανικών αρχών κατοχής το ΚΚΕ διαμέσου του ΕΛΑΣ αιματοκυλεί την Ελλάδα, ειδικότερα στην Μακεδονία και τη Πελοπόνησσο, με μαζικές σφαγές αμάχων και εμβρύων απο τις “δημοκρατικές” ελασίτικες ορδές του Άρη Βελουχιώτη. Μόνο στον Μελιγαλά σφαγιάστηκαν 2.500 “δωσίλογοι” πολλές εκατοντάδες εκ των οποίων ήταν έμβρυα 3 και 4 μηνών, 5-6 ετών, 10-15 ετών… Εγκλήματα πολέμου άνευ προηγουμένου στον Φενεό, στον Πύργο Ηλείας,στους Γαργαλιάνους, στη μονή Τατάρνας, στη Καλαμάτα, στην Ούλεν,στο Περιστέρι. Και ενώ τον Οκτώβρη του ’44 έφυγαν οι Γερμανοί, ξεκίνησαν οι συζητήσεις μεταξύ εξόριστης Ελληνικής κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου και του ΚΚΕ-ΕΑΜ-ΕΛΑΣ με στόχο την δημιουργία, απο κοινού, του εθνικού στρατού προς αποφυγή του εμφυλίου πολέμου. Η λύση φάνηκε ότι βρέθηκε στις 27 Νοεμβρίου όταν έγινε αποδεκτή η εισήγηση των υπουργών του ΕΑΜ, διά στόματος Ζεύγου, να διατηρηθούν η Ορεινή Ταξιαρχία, ο Ιερός Λόχος και ένα τμήμα του ΕΔΕΣ και μία μονάδα του ΕΛΑΣ ίση σε αριθμό και δύναμη με τα τρία αυτά σώματα. Όλα είχαν αποφασιστεί χάριν της εθνικής ενότητας και ήταν έτοιμο το υπουργικό συμβούλιο να υπογράψει τη συμφωνία όταν στις 28 Νοεμβρίου,δηλ. μία ημέρα μετά, ο Ζεύγος θέτει νέους όρους και ζητά τον ταυτόχρονο αφοπλισμό όλων των ενόπλων σωνάτων. Οι όροι αυτοί δεν έγιναν δεκτοί απο την κυβέρνηση και το ΚΚΕ εντελώς συνειδητά στράφηκε στη λύση της ένοπλης εξέγερσης του Δεκεμβρίου 1944. Ο πρώην βουλευτής της Αριστεράς Π. Παρασκευόπουλος γράφει:” Η ηγεσία του ΚΚΕ γνωρίζει πιά ότι οι νέοι όροι που έθεσε ο Γιάννης Ζεύγος στον Γεώργιο Παπανδρέου σήμαιναν και αναπόφευκτη ένοπλη σύγκρουση. Ουσιαστικά η κομμουνιστική ηγεσία στις 28 Νοεμβρίου απεφάσισε να μην αποφύγει πλέον την σύγκρουση με τις κυβερνητικές και βρεταννικές ένοπλες δυνάμεις”. Ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ Γιάννης Ιωαννίδης στις “Αναμνήσεις” του γράφει: ” Το πρόβλημα είναι ότι εμείς πήραμε απόφαση στις 17 του Νοέμβρη, στις 16 ή 18, δεν ξέρω πότε ήταν. Εκεί στο νοσοκομείο όπου βρισκόμουν εγώ, ήρθαν όλα τα μέλη του Πολιτικού Γραφείου και εκεί πήραμε απόφαση ότι εμείς θα χτυπηθούμε με τους Εγγλέζους. Τα άλλα είναι … Υπάρχει αυτή η απόφαση. Εκεί ήταν ο Παρτσαλίδης, ο Ρούσσος, ο Φάνης…Αυτοί θυμούνται την συνεδρίαση εκείνη. Εγώ ιδιαιτέρα την θυμάμαι καί από τό ότι ήρθε ιδιαιτέρως εκεί ο Ποπώφ ύστερα απο μία ή δύο μέρες και του είπα…Με ρώτησε πως πάμε κ.λπ. και του λέω: ” Δεν γίνεται με τους Εγγλέζους θα χτυπηθούμε”. Τό ότι αυτό είπα στον Ποπώφ υπάρχει μάρτυρας και ένας Έλληνας που έκανε τον μεταφραστή…” και συνεχίζει : ” Μέχρι τότε έμενα με την εντύπωση ότι όλο αυτό το πράγμα έγινε με το χτύπημα που μας έδωσαν αυτοί στις 3 του Δεκέμβρη. Όταν έμαθα ότι η Κ.Ε του ΕΛΑΣ έγινε απο την 1η του Δεκέμβρη, αυτό σημαίνει ότι και μείς προμελετημένα πηγαίναμε να δώσουμε αφορμή για να αρχίσει ο πόλεμος. Δεν έχει άλλο…”. Στο ερώτημα ποιός αποφάσισε τα Δεκεμβριανά, εφόσον το Πολιτικό γραφείο του ΚΚΕ δεν ήξερε οτι πήγαινε για πόλεμο, όλοι οι τότε ηγέτες του ΚΚΕ συμφωνούν στην απάντηση “οι Σοβιετικοί”. Ο Ποπώφ, που αναφέρει, ήταν μέλος της Σοβιετικής Στρατιωτικής Αποστολής που όλως τυχαίως είχε έρθει εκείνη την περίοδο στην Αθήνα. Η “αόρατος αρχή” που κυβερνούσε το ΚΚΕ ήταν η Μόσχα. Ο Βασίλης Μπαρτζιώτας,ηγετικό στέλεχος του κόμματος, στο βιβλίο του ” Η πολιτική στελεχών του ΚΚΕ” γράφει: “Στη Κ.Ο.Α. μπήκε απο τις αρχές Αυγούστου 1944 πραχτικά το ζήτημα της εξουσίας και δώσαμε γνώμη όλα τα στελέχη του Κόμματος στον ΕΛΑΣ. Η επιτροπή πόλης της Κ.Ο.Α απεφάσισε, στις αρχές Σεπτέβρη 1944, την ένοπλη εξέγερση”. Άλλη μιά ομολογία-απόδειξη απο στέλεχος του ΚΚΕ για το ότι ο Δεκέμβρης είχε προαποφασισθεί.
        Μετά την οριστική ήττα των κομμουνιστών στη μάχη της Αθήνας, η εθνική κυβέρνηση ήρθε σε επαφή με την ηγεσία του ΚΚΕ ώστε να αποφασιστεί ένας συμβιβασμός, προκειμένου η χώρα να μην οδηγηθεί σε εμφύλιο και διαλυθεί περαιτέρω οικονομικά και όχι μόνο. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας στο “Φωτιά και τσεκούρι” γράφει: ” Με τη συμφωνία της Βάρκιζας το ΚΚΕ αποκτούσε καθεστώς νομίμου πολιτικού κόμματος, με τις εφημερίδες του να κυκλοφορούν ελεύθερα, με τα μέλη του δεκτά στις Ένοπλες Δυνάμεις και στις Υπηρεσίες Ασφαλείας και με την Κυβέρνηση υποχρεωμένη να εξασφαλίζη “τας ατομικάς ελευθερίας”…Ποτέ,ίσως, στην Ιστορία ένας ηττημένος, που είχε τελείως συντριβεί, δεν αποκτούσε τόσο γρήγορα, και παρά το κύμα μίσους και βίας, μιά αποκατάσταση τόσο πλήρη”. Η συμφωνία της Βάρκιζας οριστικοποιήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945 και κατοχύρωνε  τις συνδικαλιστικές ελευθερίες, την άρση του στρατιωτικού νόμου, την αμνήστευση πολιτικών αδικημάτων, την συγκρότηση εθνικού στρατού, την αποστρατεία του ΕΛΑΣ και της Εθνικής Πολιτοφυλακής, την εκκαθάριση του Μητρώου υπαλλήλων και σωμάτων ασφαλείας, τη διεξαγωγή εκλογών και το δημοψήφισμα για το πολιτειακό. Στις 15 του μηνός ο Ριζοσπάστης φιλοξενεί δήλωση του Γεωργίου Σιάντου, Γ.Γ του ΚΚΕ, όπου αναφέρει: ” Τα βρεταννικά στρατεύματα βρίσκονται στην Ελλάδα για στρατιωτικούς λόγους. Τη σύγκρουση των Άγγλων και των δυνάμεων του ΕΛΑΣ τη θεωρούμε ως ατυχή σύγκρουση που πέρασε και θα ξεχαστεί. Μα άν οι σύμμαχοί απεφάσισαν να διατηρήσουν έδω αγγλικό στρατό, εμείς λέμε ότι αυτό είναι το συμφέρον καί της Ελλάδας”. Παρά την ήττα του Δεκέμβρη ο ΕΛΑΣ διατηρούσε όλες τις δυνάμεις του αξιόμαχες. Γιατί λοιπόν οι ηγέτες του υπέγραψαν στη Βάρκιζα; Ο Γιάννης Ιωαννίδης γράφει: ” Έτσι και έγινε και με τη Βάρκιζα. Είχαμε (συμβουλές). Ρωτήσαμε και έξω…Το τηλεγράφημα του Παππού ( ψευδώνυμο του κομμουνιστή ηγέτη του ΚΚ Βουλγαρίας Δημητρώφ) ήταν καθαρό. Και οι γνώμες αλλωνών ήταν καθαρές. Ότι η διεθνής κατάσταση δεν είναι υπέρ της δικής μας υπόθεσης. Άρα φροντίστε να βρείτε πολιτικά μέσα για να σταματήσει ο πόλεμος εκεί πέρα. Ο Δημητρώφ ήτανε γραμματές της ΚΔ. Δεν τον έπαιρνες σαν  γραμματέα μόνο του Βουλγαρικού Κόμματος αλλά σαν μία διεθνή φυσιογνωμία και αρχηγό του διεθνούς κινήματος. Και η γνώμη του ήταν γνώμη, δεν ήταν πράσινα άλογα δηλαδή. Και όταν αυτός σου λέει αυτό το πράγμα και όταν και σύ ο ίδιος βλέπεις ότι τα πράγματα είναι σκούρα για σένα και δεν προκύπτει να βγεί τίποτα…”. Ο Νίκος Ζαχαριάδης για τη συμφωνία της Βάρκιζας είπε: ” Στην ουσία η Βάρκιζα υπήρξε μόνο μιά ανάπαυλα. Το ΚΚΕ υπογράφοντας τη Συμφωνία έκανε αναμφίβολα περισσότερες υποχωρήσεις από ότι έπρεπε για να κερδίσει χρόνο” και στη Ολομέλεια του κόμματος τον Οκτώβρη του 1949 είπε: ” Ύστερα απο την στρατιωτική ήττα, το Δεκέμβρη του 1944, η Συμφωνία της Βάρκιζας στάθηκε ένας απαραίτητος ελιγμός για την ανασύνταξη των λαικών δημοκρατικών δυνάμεων”.
           Παρά την υπογραφή της συμφωνίας το ΚΚΕ ,όπως αποδείχθηκε την περίοδο 1946-1949, δεν παρέδωσε όλο τον οπλισμό του ΕΛΑΣ όπως προβλεπόταν, αλλά έκρυψε μεγάλο μέρος αυτού. Επιπλέον 20.000 και πλέον Ελασίτες έφυγαν στην Αλβανία και τη Βουλγαρία για να λάβουν στρατιωτική εκπαίδευση απο τους Βαλκάνιους συντρόφους, εν όψει τρίτου γύρου. Από την άλλη μεριά υπήρξαν διώξεις αριστερών πολιτών, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, από συγγενείς θυμάτων δολοφονικών επιθέσεων μονάδων του ΕΛΑΣ  που στόχευαν σε εκδίκηση. Αυτές οι επιθέσεις αποτέλεσαν την “αφορμή” για την ηγεσία του ΚΚΕ ώστε να οδηγηθεί η χώρα στον “εμφύλιο”. Η πραγματική αφορμή όμως ήταν η επιθυμία του Στάλιν. Αυτό ομολόγησε ο Ζαχαρίαδης το 1956. Ο Λ. Μαυροειδής – κορυφαίο στέλεχος του ΚΚΕ- είπε: ” …ο Στάλιν την εποχή εκείνη ξεκουραζόταν σε εξοχική έπαυλη, στον Καύκασο. Εκεί δέχτηκε τον Ζαχαριάδη, πού, στην περίοδο 1956-57, επαναλάμβανε στερεότυπα τη φράση: ” Η απόφαση γιά τον εμφύλιο πόλεμο πάρθηκε στην ντάτσα του Στάλιν, στη λίμνη Ρίτσα”. Εξάλλου τον Δεκέμβρη του 1945 στο χωριό Πέτριτς της Βουλγαρίας συναντήθηκαν η ηγεσία του ΚΚΕ με εκπροσώπους του Γιουγκοσλαβικού, του Αλβανικού και του Βουλγαρικού στρατού και αποφάσισαν τη δημιουργία του Δημοκρατικού Στατού Ελλάδος (ΔΣΕ). Ο Νίκος Ζαχαριάδης για το ποιά ήταν η αφορμή του εμφυλίου αναφέρει: “ Η απόφαση για την επανάληψη του ενόπλου αγώνα πάρθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1946, επέτειο της Συμφωνίας της Βάρκιζας, με ρητή επίσημη βεβαίωση του Τίτο ότι θα μας δώσει ουσιαστική συμπαράσταση. Αυτό αποτέλεσε σημαίνοντα παράγοντα για την απόφαση. Χωρίς την υπόσχεση αυτή δεν θα καταφεύγαμε στον ένοπλο αγώνα. Ο Τίτο και η κλίκα του μας υποσχέθηκαν την πιό πλατιά βοήθεια. Αυτό έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην απόφασή μας να προχωρήσουμε στην οργάνωση της ένοπλης πάλης”. Την ίδια χρονία, στις 20 Φεβρουαρίου, το επίσημο δημοσιογραφικό όργανο του ΝΟΦ ( τέως ΣΝΟΦ) Μπίλτεν ή Δελτίο γράφει: “Πάνω από 6.000 ήταν οι εθελοντές Μακεδόνες στον ΕΛΑΣ και στις Μακεδονικές μονάδες και πάνω από 20.000 στον εφεδρικό ΕΛΑΣ. Και τώρα καταλαβαίνουμε βαθιά και μας ενθουσιάζει ο αγώνας του ελληνικού λαού. Τον θεωρούμε και δικό μας αγώνα. Μέσα από τη μεταδεκεμβριανή σύγχυση γεννιέται το ΝΟΦ, οργάνωση των Μακεδόνων και συνέχεια του ΣΝΟΦ. Στο Αμπνόι οι αντιμέτωποι όλων των εθνών της Γιουγκοσλαβίας ομόφωνα βάζουν τα θεμέλια για την οργάνωση της ελεύθερης Μακεδονικής Ομόσπονδης Λαικής Δημοκρατίας. Στην κοινή μας νίκη βρίσκεται η λευτεριά του εργαζόμενου ελληνικού λαού, όπως και τα εθνικά δίκαια Μακεδόνων, Αλβανών και Βλάχων…”. Οι σύμμαχοι του ΚΚΕ, του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και πλέον του ΔΣΕ, κατά δήλωση τους, αγωνίζονται μέσα στον Ελληνικό “εμφύλιο” για νίκη του ΚΚΕ και ταυτόχρονη αρπαγή ελληνικών εδαφών. Η επιστολή του Μάρκου Βαφειάδη στον Ζαχαριάδη, το 1948, είναι αποκαλυπτική. Μέρος της οποίας παρουσίασα στο άρθρο “Το Μακεδονικό ζήτημα κατά τα έτη 1878-1949”.
          Το 1947 το διεθνές κομμουνιστικό σύστημα, με αιχμή του δόρατος το ΚΚ Γιουγκοσλαβίας του Τίτο αναλαμβάνει ,ύστερα απο υπόδειξη του ΚΚΣΕ, την καθοδήγηση των Ελλήνων κομμουνιστών. Ήδη απο τον Απρίλιο του ’47 το ΚΚΕ επεξεργάζεται το πασίγνωστο σχέδιο “Λίμνες” που στόχευε στην κατάληψη της Θεσσαλονίκης ή της Φλώρινας ώστε οι αντάρτες του ΔΣΕ να δημιουργήσουν το δικό τους κράτος, με στόχο την αναγνώριση των συντρόφων τους σαν ανεξάρτητο κράτος. Κάτι τέτοιο θα εξασφάλιζε για το ΚΚΕ την εγγύηση και την παροχή βοήθειας απο τους Σοβιετικούς και τα όργανά τους,με τον πλέον επίσημο τρόπο. Το σχέδιο βγήκε στο φώς ης δημοσιότητας τον Σεπτέμβρη του ’47 και ματαιώθηκε οριστικά. Τον Αύγουστο του ίδιου έτους απεφασίσθει στο Μπλέντ η ανάθεση της διοίκησης του ΔΣΕ στο Γιουγκοσλαβικό Επιτελείο Στρατού και παράλληλα ,για μία ακόμη φορά, αποφασίσθηκε η παραχώριση της Μακεδονίας στα χέρια του Τίτο. Τον Δεκέβρη το ΚΚΕ φτιάχνει τη δική του κυβέρνηση, την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον Μάρκο Βαφειάδη και προεξέχοντες υπουργούς τους Πέτρο Κόκκαλη, Πασκάλ Μητρόφσκι,Μιλτιάδη Πορφυρογένη,Πέτρο Ρούσσο,Βασίλη Μπαρτζιώτα,Δημήτρη Βλαντά και τον Λεωνίδα Στρίγγο. Η Π.Δ.Κ τελικώς δεν κατάφερε να αναγνωριστεί απο τους Ανατολικοευρωπαίους συντρόφους και η δράση της δεν απέκτησε ποτέ την ουσία που θα επιθυμούσε το ΚΚΕ.
        Το 1948 το ΚΚΕ με τον ΔΣΕ και το ΚΚ Γιουγκοσλαβίας αποφασίζουν την “μεταφορά” 28.000 παιδιών στην Αλβανία, στη Τσεχοσλοβακία και σ’άλλες χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού. Το παιδομάζωμα όπως έγινε ευρέως γνωστό, αποτέλεσε για το ΚΚΕ την πιο φθηνή λύση προκειμένου να αναγκασθούν οι γονείς των απαχθέντων παιδιών να πολεμήσουν στο ΔΣΕ. Απόδειξη της αρνητικής στάσης του ελληνικού λαού απέναντι στον αγώνα του ΔΣΕ. Ο τότε γενικός επιθεωρητής του παιδομαζώματος αναφέρει: “Εις το ΚΚΕ ανήκει η ευθύνη, το αιώνιον στίγμα, η βαρυτέρα προδοσία, το ιδιαίτερον βάρος της ενοχής δια το έγκλημα, δίοτι τούτο εξετέλεσε με πρωτοφανή ευσυνειδησίαν δούλου την απόφασιν ταύτην των Σλάβων”. Την 8-3-1948 ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Σπυρίδων αναφέρει:”…το διαπραττόμενον εις βάρος του ελληνικού έθνους φρικιαστικόν έγκλημα ως γενοκτονίαν, αποβλέπουσαν εις την εξόντωσιν της ελληνικής εθνικότητας.”Χαρακτηριστικά ωστόσο είναι τα Αναγνωστικά που έδινε το ΚΚΕ στα παιδιά που απήγαγε. Συγκεκριμένα στο Αετόπουλο και στο Αναγνωστικό Ζ’ τάξης ο Παύλος Μελάς χαρακτηρίζεται σαν “κομιτατζής που προσπάθησε να εξελληνίσει τους Σλαύους και τους Βουλγάρους” επίσης στο ίδιο αναγνωστικό για τον πόλεμο της Μικράς Ασίας τονίζεται:“ήταν άδικος, γιατί με τα αίμα των παιδιών του ελληνικού λαού οι ιμπεριαλιστές ήθελαν να πνίξουν το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα του τούρκικου λαού”! Η συμπάθεια του ΚΚΕ στο κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ φαίνεται και τον Μάρτιο του ’48 όταν και διοργανώθηκε “Συνέδριο της Τουρκικής μειονότητας της Θράκης” στο οποίο παραβρέθηκε ο Υπουργός της ΠΔΚ Πέτρος Κόκκαλης. Το ΚΚΕ σε συνεργασία με την Δημοκρατική Ένωση Τούρκων Ελλάδας (Μιλίκ Ντιμοκράτ Μπιρλίκ) εξέδωσε τις εφημερίδες Γενί Ισίκ και Σαβάς, οι οποίες έδιναν έμφαση στον Κεμαλισμό, “προφανώς ως πιό φιλική προς το ΚΚΕ ιδεολογική τάση” όπως αναφέρει ο Νίκος Μαραντζίδης.
         Την 30 Αυγούστου 1949 τέλος, ο Ελληνικός στρατός κατατροπώνει τις εναπομείναντες δυνάμεις του ΔΣΕ και ο εμφύλιος λήγει οριστικά. Εχουν προηγηθεί οι αποφάσεις της πέμπτης ολομέλειας του ΚΚΕ (Ιανουάριος 1949) που θέτουν άλλη μία φορά θέμα παραχώρισης της Μακεδονίας. Στις 9-10-1949 η 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ διακηρύσσει: “Το Κόμμα αποφάσισε να σταματήσει σήμερα τον ένοπλο αγώνα, αφήνοντας μόνο μικρά τμήματα ως μέσο πίεσης. Το λαικό επαναστατικό κίνημα υποχρεώθηκε σε μία προσωρινή υποχώρηση. Ας θριαμβολογεί και ας πανηγυρίζει ο ξενόδουλος φασισμός. Ο ΔΣΕ, που έγινε βραχνάς για τους εχθρούς της Ελλάδας, θα ανταποκριθεί στην ιστορική του αποστολή, του νεκροθάφτη του μοναρχοφασισμού…”.

1943-’44, ο αληθινός εμφύλιος

         Μετά την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου (25-26 Νοεμβρίου 1942) και την αιφνίδια δημοτικότητα του Ζέρβα, το πολιτικό γραφείο του ΚΚΕ αποφάσισε να δράσει δυναμικά. Στο Πανελλήνιο συνέδριο του κόμματος, που διοργανώθηκε τον Δεκέμβρη του ίδιου έτους στο Κουκάκι, αποφασίζεται η μονοπώληση του αγώνα της αντίστασης. Ο επίσημος ιστορικός του ΚΚΕ-ΕΑΜ-ΕΛΑΣ Σόλωνας Γρηγορίαδης αναφέρει οτι στο συνέδριο επικράτησαν οι αδιάλλακτοι με το σύνθημα ” ή τώρα ή ποτέ!”. Επίσης ο Κρίς Γουντχάουζ, αρχηγός της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής και γνωστός κλασικός φιλόλογος, στο βιβλίο του Το μήλο της Έριδος αναφέρει ότι: “Είχε επίσημα διακηρυχθεί απο το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ότι όποιος δεν ανήκε σ’αυτούς, ήταν ipso facto προδότης. Ο πόλεμος κατά των Γερμανών ήταν δευτερεύουσα, αν και όχι ασήμαντη, φροντίδα των ηγετών.” [1] Κάτι το οποίο επιβεβαιώνεται απο τον παράνομο τύπο του ΕΑΜ καθώς και απο προκηρύξεις του ΕΛΑΣ καθόλη τη διάρκεια του Μαρτίου του 1943.
         Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ απο την άνοιξη του ’43 και μετά να προσανατολισθεί αποκλειστικά και μόνο στη διάλυση ή ενσωμάτωση των υπολοίπων αντιστασιακών οργανώσεων. Τον Μάρτιο οι μονάδες του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν με επιτυχία έναντι των απομακρυσμένων δυνάμεων του Ζέρβα στο Θέρμο. Απόρροια αυτής της επίθεσης ήταν ο αφοπλισμός της μεραρχίας του αξιωματικού του ΕΔΕΣ, Παπαιωάννου. Την ίδια ακριβώς περίοδο και συγκεκριμένα στις 4 Μαρτίου 1943 ο ΕΛΑΣ με συνοπτικές διαδικασίες διαλύει την αντιστασιακή ομάδα των Σαράφη – Κωστόπουλου. Εκείνη την ημέρα θρυμματίστηκαν τα σχέδια του αστικού κόσμου για τη δημιουργία του μεγάλου Πανδημοκρατικού αντάρτικου, που θα δρούσε ως αντίβαρο του ΕΑΜ. Ο προσηλυτισμός των ελασιτών ήταν συγκεκριμένος. Στην αρχή κατηγορούσαν κάποιον σαν δωσίλογο και συνεργάτη του κατακτητή,έπειτα του παρουσίαζαν πλαστές μαρτυρίες που επιβεβαίωναν την κατηγορία, μετά ήταν σειρά του φυλακισμένου “ενόχου” να αποφασίσει το μέλλον του. Οι επιλογές ήταν δύο: ο θάνατος ή η προσχώρηση στο ΕΑΜ. Αυτός ο δρόμος προσφέρθηκε και στον Σαράφη και διάλεξε να ενταχθεί στον ΕΛΑΣ. Η πρόταση του Άρη και του Τζήμα ήταν να γίνει ο στρατιωτικός διοικητής του ΕΛΑΣ, πράγμα που τελικά συνέβει. Φαίνεται πως ο Σαράφης ξέχασε εύκολα αφ’ενός τις ψευδείς κατηγορίες του ΕΑΜ για δωσιλογισμό και αφ’ετέρου τους προπυλακισμούς, τις ύβρεις και τις φτυσιές που δέχθηκε τον καιρό που ήταν αιχμάλωτος του ΕΛΑΣ. Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που έλαβε χώρα κατα την διάρκεια του συνεδρίου του Λιβάνου, όπου ο πολτικός αρχηγός της ΕΚΚΑ Γεώργιος Καρτάλης απευθυνόμενος στον Σαράφη του είπε: “Ανηγορεύθεις αρχιστράτηγος του ΕΛΑΣ δι’εμπτυσμού.” Επιπλέον στα τέλη Απριλίου του ίδιου χρόνου, πραγματοποιήθηκε η πρώτη διάλυση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων του συνταγματάρχη Δημητρίου Ψαρρού. Ο Ψαρρός έκλπηκτος μετα τις οριστικές απειλές των ανθρώπων του Βελουχιώτη, παραδίδει τα όπλα της οργάνωσης του στον ΕΛΑΣ για να μη χυθεί κι’άλλο αίμα. Η Βρετανική αποστολή κραύγαζε έξαλη απο θυμό για τις ενέργεις του ΕΛΑΣ και την κατάφορη προδοσία του αγώνα ,ωστόσο το Γενικό στρατηγείο του ΕΛΑΣ απέδιδε τις ενέργεις αυτές σε “φανερές παρεξηγήσεις” και τόνιζε ότι πειθαρχούσε απόλυτα στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής. Παρόμοιες εκκαθαρίσεις έγιναν στις περιοχές της Πελοποννήσου και της Μακεδονίας απο τον ΕΛΑΣ, στο πλαίσιο της μονοπώλησης του αγώνα.Έτσι το καλοκαίρι η μόνη αντιστασιακή οργάνωση στην ύπαιθρο, πλην του ΕΛΑΣ, ήταν ο ΕΔΕΣ.
        Στις 23 Ιουνίου ο ΕΛΑΣ διαλύει για δεύτερη φορά μέσα σε λίγους μήνες την οργάνωση του Ψαρρού. Αξίζει να σημειωθεί οτι η δράση αυτή του ΕΛΑΣ αποκλειστικά κατα άλλων αντιστασιακών οργανώσεων προσφέρει τα μέγιστα στον κατακτητή καθώς οι Γερμανοί μένουν στο απυρόβλητο [2]. Για κλιμάκωση της δράσεως των οργανώσεων κατα του εχθρού οι Βρετανοί θα ιδρύσουν με τη σύμφωνη γνώμη των ΕΛΑΣ,ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ το Κοινό Στρατηγείο με έδρα το Περτούλι. Παράλληλα πιστεύουν οτι έτσι θα μπορέσουν να ελέγξουν το ΕΑΜ και να το κάνουν να επικεντρωθεί στον αγώνα εναντίων των Γερμανών. Ωστόσο τα γεγονότα θα είναι συνταρακτικά και οι εξελίξεις αστραπιαίες. Όχι μόνο το ΕΑΜ σταμάτησε τον εμφύλιο πόλεμο, αλλά μετά τον αφοπλισμό της μεραρχίας “Πινερόλο”(Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 1943) πήρε τεράστιες ποσότητες οπλισμού, τόσες που ήταν ικανές να κάνουν τους ελασίτες να μη νοίαζονται για καιρό αν εφοδιαστούν απο τους Άγγλους. Αποτέλεσμα όλων αυτών των γεγονότων ήταν τον Οκτώβρη η VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ, κατόπιν διαταγής του Άρη Βελουχιώτη, να υπογράψει συμφωνία ανακωχής με τη Βέρμαχτ στις 6 Οκτωβρίου διάρκειας 20 ημερών, ώστε να μπορέσει ο Άρης να αφανίσει τον Ζέρβα, το τελευταίο εμπόδιο για την απόλυτη κυριαρχία της κομμουνιστικής αντίστασης. Η διαταγή της VIII Mεραρχίας Ηπείρου με αριθμό πρωτοκόλλου 290 και ημερομηνία 6 Οκτωβρίου 1943 αναφέρει: ” Μέχρι νεωτέρας διαταγής παύσατε πάσαν ενέργειαν εναντίον Γερμανών είτε εις τας οδούς είτε εις την ύπαιθρον έστω και μεμονωμένα.” Η συνέχεια είναι συγκλονιστική, στις 13 Οκτωβρίου ο συνταγματάρχης του ΕΛΑΣ Πίσπιρης με επιστολή του (αρ. πρωτοκόλλου 302) ενημερώνει τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ στην Ήπειρο:“Εζητήθη απο Γερμανούς εκ μέρους μας παράτασις εκεχειρίας μέχρις 20ης τρέχοντος μέχρι της οποίας δεν θα προβήτε εις ουδεμίαν επιθετικήν ενέργειαν κατ’αυτών.” Στις 20 Οκτωβρίου ο Άρης στέλνει ιδιόχειρη διαταγή προς την VIII Μεραρχία στην οποία γράφει τα εξής συνταρακτικά: “α)…η ενέργειά σας να αποσύρετε τις εναντίον του ΕΔΕΣ δυνάμεις για να συμπτύξετε και προβάλετε αντίσταση προς Μέτσοβον ενεργούντες Γερμανούς, είναι απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος.β) Κατά την γνώμη μου είναι χίλιες φορές προτιμότερο να διανοίξουν οι Γερμανοί την οδόν Ιωαννίνων-Μετσόβου-Καλαμπάκας, παρά να εξακολουθήσει υφιστάμενος ο ΕΔΕΣ, έστω για μια βδομάδα ακόμη.”  Όλα αυτά επιβεβαιώνονται και απο την Γενική Έκθεση του Άρη προς το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, που αναφέρεται στην εκστρατεία κατα του ΕΔΕΣ τον Οκτώβρη του ’43 στην Ήπειρο. [3] Η έκθεση αυτή δημοσιεύτηκε το 1982 στην εφημερίδα “Ελευθεροτυπία” απο τον ιστορικό Σόλωνα Γρηγοριάδη και είναι άκρως αποκαλυπτική. Ο Άρης κάνει λόγο για απειθαρχία τμημάτων του ΕΛΑΣ που δεν συμφωνούσαν με τον εμφύλιο, για σύγχυση,πανικό,αγωνία και συγκεκριμένα ” Η κατάσταση κρίσιμη. Γενική σαστισμάρα. Άλλοι προτείνουν συνθηκολόγηση με τους Εδεσίτες και άλλοι τον κακό τους τον καιρό..” Επίσης ομολογείται διμέτωπο εναντίον του ΕΔΕΣ και ταυτόχρονες επιθέσεις των Γερμανών εναντίον του Ζέρβα. Η σημαντικότερη ομολογία ωστόσο, δια στόματος του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ είναι ενδιαφέρουσα: ” Θα έπρεπε τους Γερμανούς να τους αντιμετωπίζαμε με τακτική ενεργητικής άμυνας, αμυνόμενοι ελαστικά, παρενοχλώντας τα πλευρά και τα νώτα, αλλά και περιμένοντάς τους σε πολλές περιπτώσεις ενεδρευτικά.”
           Για την δύσκολη όσο και αμφιλεγόμενη αυτή περίοδο του Οκτωβρίου 1943, ο Γερμανός ιστορικός – αριστερών πεποιθήσεων- Χάιντς Ρίχτερ στη διδακτορική διατριβή του “Δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα” γράφει: “Στις 10 Οκτωβρίου 1943 ο ΕΛΑΣ χτύπησε 3 θέσεις του ΕΔΕΣ από ανατολικά. Στις 18 Οκτωβρίου 1943 οι Γερμανοί του επετέθησαν ( του ΕΔΕΣ ) στα Τζουμέρκα από Άρτα και τα Γιάννενα, δηλαδή απο τα δυτικά. Απο τις 18 Οκτωβρίου μέχρι 5 Νοεμβρίου 1943, ο ΕΔΕΣ σ’όλη την περιοχή των Τζουμέρκων ήταν αναγκασμένος να κάνει διμέτωπο αγώνα.”[4] Ακόμη και ο,κομματικά στρατευμένος, ιστορικός Χάγκεν Φλάισερ στο συνέδριο για την Ελληνική εθνική αντίσταση, που έλαβε χώρα το 1978 στην Ουάσιγκτον, όχι μόνο παραδέχθηκε τη συνθηκολόγηση του Άρη με τους Γερμανούς αλλά επι λέξει είπε: ” τόσο κατα τον Δεκέμβρη του 1942 όσο και κατα τον Φλεβάρη του 1943 ο ΕΛΑΣ διαβεβαίωνε τους Γερμανούς ότι δεν πρόκειται να τους επιτεθεί.”  Στην πραγματικότητα, υπάρχουν αρκετές ομολογίες απο ανθρώπους της αριστεράς που υπηρέτησαν κατα την διάρκεια της εθνικής αντίστασης σε καίρια πόστα στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, που επιβεβαιώνουν τα ανωτέρω. Ο οργανωτικός γραμματέας της VIII Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Ηπείρου Θωμάς Δρίτσος (Πέτρος Αργυρόπουλος), σε συνέντευξή του το 1981 στην εφημερίδα “Αυγή” είπε: “…είμαι σε θέση να διαβεβαιώσω πως πέρα απο τη λάσπη που μεις δεν διστάζαμε τότε να ρίχνουμε κατά των πολιτικών αντιπάλων μας, κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν είχαμε για την περιβόητη εκείνη συνεργασία του Ζέρβα με τους Γερμανούς.” Θα συμφωνήσει μαζί του και ο θρυλικός καπετάνιος του ΕΛΑΣ Φώτης Βερμαίος ( Φοίβος Γρηγοριάδης ): “Και όμως, για να δικαιολογήσει ο ΕΛΑΣ την επίθεσή του κατά των ΕΟΕΑ – ΕΔΕΣ διέδιδε ψευδώς ότι ο Ζέρβας υπέγραψε ανακωχή με τους Γερμανούς.”
         Η έντονη επίθεση του ΕΛΑΣ παρά την αρχική της αποτυχία, συνεχίστηκε μέχρι τον Δεκέμβρη του 1943, όπου την 31η Δεκεμβρίου, ο ραδιοφωνικός σταθμός της Μόσχας εξέπεμψε έκκληση προς όλους τους Έλληνες για ενωμένη εθνική αντίσταση μόνο κατα των Γερμανών. Από εκείνη τη στιγμή έσβησε και η επιθετικότητα του ΕΛΑΣ. Τελικά, τον Φεβρουάριο του 1944 υπογράφτηκε η συμφωνία Μυροφύλλου – Πλάκας μεταξύ των ΕΛΑΣ,ΕΔΕΣ,ΕΚΚΑ και της Βρετανικής συμμαχικής αποστολής που όριζε την ενωμένη πλέον εθνική αντίσταση εναντίον του εχθρού ενώ παράλληλα το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ουσιαστικά αναγνώριζε τον ΕΔΕΣ που δεν κατόρθωσε να εξουδετερώσει.

Παραπομπές
[1] Κρίς Γουντχάουζ, Το Μήλο της Έριδος, σ. 101.
[2] Θέμης Μαρίνος, Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης, τόμος Β’, σ. 253.
[3] Κώστας Ιωάννου, Η αλήθεια από τον Άρη, σ. 40-64, 122-158.
[4] Χάιντς Ρίχτερ, Δύο Επαναστάσεις και Αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα, τόμος Β’, σ. 41.