29 Σεπτεμβρίου 1941, η σφαγή και το ολοκαύτωμα στη Δράμα

Featured image

“Ατίμασαν μικρά κορίτσια 10 ετών, κατακρεούργησαν γέροντες, έκοψαν γεννητικά όργανα ανδρών και μαστούς γυναικών, εξώρυξαν οφθαλμούς, απέσπασαν χρυσά δόντια με τον υποκόπανο και τη λόγχη νεκρών και ζωντανών και έκλεψαν δακτυλίδια, σκουλαρίκια και ρολόγια, κόβοντας τα χέρια, τα δάκτυλα και τα αυτιά Ελλήνων και Ελληνίδων…”

του Ιωάννη Β. Αθανασόπουλου

ιστορικού

  Η βουλγαρική διοίκηση στην Ανατολική Μακεδονία την περίοδο της κατοχής (1941-1944) υπήρξε πολύ χειρότερη των προηγούμενων (1913,1917). Απόλυτη προτεραιότητα των Βουλγάρων υπήρξε η προσάρτηση της Μακεδονίας και μπροστά στον σκοπό αυτό δεν δίστασαν να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο. Με τη σύμφωνη γνώμη του Χίτλερ, οι σύμμαχοί του Βούλγαροι όρισαν σε κάθε κοινότητα Βούλγαρους προέδρους ενώ μεταφέρθηκαν ακόμη και βουλγαρικοί πληθυσμοί προκειμένου να προκαλέσουν εθνολογική αλλοίωση.

  Στους σκλαβωμένους Έλληνες έκαναν ακόμη και προτάσεις να απαρνηθούν την καταγωγή τους και να αποκτήσουν την βουλγαρική υπηκοότητα. Σαν αντάλλαγμα τους παρείχαν βασικά υλικά αγαθά που στα χρόνια της κατοχής δεν θεωρούνταν δεδομένα. Θα έλεγε κανείς ότι οι Βούλγαροι μεταχειρίζονταν τα ίδια μέσα με αυτά που οι πρόγονοί τους κομιτατζήδες, χρησιμοποιούσαν κατά τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα (1903-1908). Τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά γι΄αυτό στράφηκαν στις λεηλασίες, στις απειλές, στους βιασμούς και τις σφαγές. Ακόμη και τα ονόματα νεκρών στα μνήματα άλλαζαν σε βουλγαρικά. Continue reading “29 Σεπτεμβρίου 1941, η σφαγή και το ολοκαύτωμα στη Δράμα”

Ο Νικόλαος Πλαστήρας και ο αμφιλεγόμενος ρόλος του στην Κατοχή

Featured image

του Ιωάννη Β. Αθανασόπουλου

ιστορικού

Κατά την άποψη του γράφοντα ο Νικόλαος Πλαστήρας υπήρξε μία από τις πλέον σημαντικές προσωπικότητες της σύγχρονης Ελλάδας. Τόσο για την μεγαλειώδη και ηγετική παρουσία του σαν στρατιωτικού κατά τα δύσκολα χρόνια της Μικρασιατικής εκστρατείας και καταστροφής όσο και σαν πολιτικού. Ωστόσο, ο ρόλος του κατά την διάρκεια της γερμανικής κατοχής υπήρξε τουλάχιστον αμφιλεγόμενος.

Αν και το όνομά του είχε εμπλακεί στην ίδρυση του ΕΔΕΣ, ο «Μαύρος Καβαλάρης» δεν συνείσφερε στον εθνικοαπελευθερωτικό αντιστασιακό αγώνα. Βρισκόταν αυτοεξόριστος στη Νίκαια της Γαλλίας. Η σχέση του Πλαστήρα με τον ΕΔΕΣ είχε τις απαρχές της ήδη από το 1937 στις συνεννοήσεις του ίδιου με τον συνταγματάρχη Ναπολέοντα Ζέρβα, συνήθως μέσω του έμπιστού του Κομνηνού Πυρομάγλου. Και αυτό γιατί οι σχέσεις Ζέρβα-Πλαστήρα δεν ήταν καλές.[1] Με την έκρηξη του Ελληνοιταλικού πολέμου και του ΟΧΙ του 1940, ο ΕΔΕΣ εγκαταλείπει την αρχική του πρόθεση να εκδιώξει το καθεστώς της 4ης Αυγούστου και επικεντρώνεται με πρωτοβουλία του Ζέρβα στη δημιουργία αντάρτικου με σκοπό την απελευθέρωση της χώρας. Continue reading “Ο Νικόλαος Πλαστήρας και ο αμφιλεγόμενος ρόλος του στην Κατοχή”

Νίκολας Χάμμοντ: η έκθεση του για ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ την περίοδο Ιουνίου – Αυγούστου 1944

Featured image

               Ο Νίκολας Χάμμοντ στα βουνά της Ελλάδας την περίοδο 1943-1944 σαν μέλος της ΒΣΑ

του Ιωάννου Β. Αθανασόπουλου

ιστορικού

Ο Νίκολας Χάμμοντ υπήρξε σημαντικό μέλος της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής που οργάνωσε την αντίσταση στα ελληνικά βουνά. Την άνοιξη του 1943 έπεσε με αλεξίπτωτο στα βουνά της Βόρειας Ελλάδας. Υπήρξε σύνδεσμος του ΕΛΑΣ Μακεδονίας και Θεσσαλίας με τον βρετανό παράγοντα. Το καλοκαίρι του 1944 έγινε διοικητής της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής και παρασημοφορήθηκε για τη δράση του. Διαφώνησε με τον Ταξίαρχο Μπάρκερ Μπένφιλντ για τη μεταστροφή της βρετανικής πολιτικής υπέρ του ΕΛΑΣ και κατά των ΕΟΕΑ υποβάλλοντας την παραίτησή του. Οι λόγοι είχαν να κάνουν με το ότι ο Χάμμοντ είχε αντιληφθεί και επισημάνει από την πρώτη στιγμή τον πρωταρχικό στόχο του ΕΛΑΣ, που ήταν  η κατάληψη της εξουσίας.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, επέστρεψε στην ακαδημαϊκή καριέρα του διδάσκοντας κλασική φιλοσοφία, ιστορία και αρχαιολογία στα Πανεπιστήμια του Καίμπριτζ, του Μπρίστολ, του Ουισκόνσιν, των Ιωαννίνων και του Όκλαντ. Έχει γράψει πολλά βιβλία ιδίως για την ιστορία της Μακεδονίας, του Φιλίππου Β’ και του Μεγαλέξανδρου. Σχετικά με την Εθνική Αντίσταση έχει γράψει δύο βιβλία (έχουν κυκλοφορήσει και στα Ελληνικά) «Με τους αντάρτες 1943-44» και «Δυτική Μακεδονία: Αντίσταση και Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή 1943-1944», που αναφέρονται στη συμπεριφορά πρωτίστως του ΕΛΑΣ αλλά και του ΕΔΕΣ απέναντι στον συμμαχικό αγώνα. Στο παρόν άρθρο θα αναδημοσιεύσουμε την έκθεση του Χάμμοντ για τη δράση των ανταρτών το καλοκαίρι του 1944, όπως παρουσιάστηκε στο βιβλίο του «Με τους αντάρτες» σελ. 209-216:

Αναφορά σχετικά με τη Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή και την ελληνική κατάσταση, 14 Ιουνίου – 20 Αυγούστου.

Στρατιωτική κατάσταση:

  1. Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή

Η διείσδυση και μεταφορά των RSR και των OG στις περιοχές Β,1,2, και 3 συντελέστηκε με επιτυχία στη διάρκεια αυτής της περιόδου. Στο αναμεταξύ συνεχίστηκαν οι επιχειρήσεις της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Περιοχή 3, όπου η σιδηροδρομική συγκοινωνία διακόπηκε σχεδόν τελείως τα βράδια. Στις Περιοχές 2, Δ και Τίνγκεγουικ έγιναν σποραδικές επιχειρήσεις. Στην Περιοχή 1 έγιναν δύο γερμανικές επιδρομές (στο Βέρμιο και στη Βόρεια Πίνδο) που εμπόδισαν προσωρινά τις επιχειρήσεις. Στην Περιοχή 4 (ΕΔΕΣ), δεν έγιναν επιχειρήσεις για ένα διάστημα, λόγω της ναυτικής βάσης. Κατόπιν έγιναν πολύ επιτυχημένες επιχειρήσεις εναντίον πυροβολαρχιών (στην περιοχή Πρέβεζας), και ακολούθησαν. Continue reading “Νίκολας Χάμμοντ: η έκθεση του για ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ την περίοδο Ιουνίου – Αυγούστου 1944”

Ορθόδοξη Εκκλησία και Επανάσταση του 1821

 Featured image

                               Ο απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’.

του Ιωάννη Β. Αθανασόπουλου

ιστορικού

Με αφορμή την επέτειο του εορτασμού της Εθνεγερσίας του 1821 αλλά και της δεύτερης γιορτής αυτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου καλό θα ήταν να αποτιμήσουμε ιστορικά τη στάση που κράτησε η Ορθόδοξη Ελλαδική Εκκλησία απέναντι στον ξεσηκωμό του Γένους. Υπήρξε υπέρμαχος του ξεσηκωμού και στυλοβάτης της εθνικής προσπάθειας ή – όπως τελευταία αναφέρεται όλο και πιο έντονα – υπήρξε αντιδραστική απέναντι στις απανωτές προσπάθειες των Ελλήνων να αποτινάξουν τον Οθωμανικό ζυγό που για 368 χρόνια βασάνιζε τους Έλληνες;

Καταρχήν πρέπει να αναφερθεί συνοπτικά, πως η Επανάσταση του 1821 δεν αποτέλεσε τη μοναδική προσπάθεια του Ελληνισμού να απαλλαγεί από τον Τούρκο δυνάστη. Υπήρξαν αρκετές επαναστάσεις – εξεγέρσεις και ξεσηκωμοί των υπόδουλων Ελλήνων. Οι κυριότερες από αυτές ήταν το κίνημα του Κροκόδειλου Κλαδά στη Μάνη και στην Ήπειρο (1479-1481), τα κίνηματα του Επισκόπου Τρίκκης, Διονυσίου, γνωστότερου ως «Διονυσίου Σκυλοσόφου» όπως ειρωνικά τον αποκαλούσαν οι Τούρκοι (1600,1611), τα Ορλωφικά και οι επαναστατικές ενέργειες του Λάμπρου Κατσώνη (1769-1792), οι συνεχείς αγώνες των Σουλιωτών κατά του Αλή πασά και βεβαίως ο αγώνας του Ρήγα Φεραίου, που ξεκίνησε την αφύπνιση των συμπατριωτών του κάνοντας επιπλέον επαφές για ενίσχυση του αγώνα από το Ναπολέοντα Βοναπάρτη.[1] Σ’αυτές τις πρώτες επαναστάσεις πρωτοστάτησαν πολλοί ιερείς, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον Επίσκοπο Διονύσιο που ανέφερα παραπάνω. Continue reading “Ορθόδοξη Εκκλησία και Επανάσταση του 1821”

Ο Αντώνης Λιάκος θεωρεί κατασκευασμένη την ηρωική εικόνα του Μακεδονικού Αγώνα και εγκληματίες πολέμου τους Μακεδονομάχους…

του Ιωάννη Β. Αθανασόπουλου
ιστορικού
Προς μεγάλη μου έκπληξη διάβασα σήμερα στο διαδικτυακό περιοδικό “Χρόνος“, ένα άρθρο του καθηγητή Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Αντώνη Λιάκου. Ο τίτλος του “Η κατασκευή της ηρωικής εικόνας του Μακεδονικού Αγώνα από την Πηνελόπη Δέλτα φωτίζεται με την έρευνα του Σπύρου Καράβα”. Από τον τίτλο κατάλαβα περί τίνος πρόκειται. Παραθέτω αναλυτικά το άρθρο για να το διαβάσει ο καθένας και να βγάλει τα συμπεράσματά του:
“Με φρίκη τα διεθνή Μ.Μ.Ε. αναφέρονται στις ομαδικές εκτελέσεις αιχμαλώτων από φανατικούς εξτρεμιστές του Ισλάμ, στο Ιράκ, τις μέρες αυτές, ή στη Συρία, τους προηγούμενους μήνες. Ακόμη μεγαλύτερη φρίκη όταν πρόκειται για αμάχους. Μια παρόμοια ιστορία είναι η ακόλουθη: μια ομάδα ενόπλων, συναντά στο δάσος καμιά εκατοσταριά άοπλους υλοτόμους, τους συλλαμβάνει, τους δένει πισθάγκωνα, τους παίρνει μαζί της και όταν φτάνει σε μεγάλο και βαθύ ποταμό τούς ρίχνει στο νερό. Λίγο αργότερα, δεκάδες πτώματα ξεβράζοναι στις όχθες. Την ιστορία αυτή τη γνώριζε η Πηνελόπη Δέλτα και τη βρίσκουμε στο αρχείο της. Είναι μια καταγραμμένη συζήτηση που είχε με τον επικεφαλής της ένοπλης ομάδας, τον Σπύρο Σπυρομήλιο που συμμετείχε στον Μακεδονικό Αγώνα ως καπετάν Μπούας. Το ποτάμι είναι ο Αλιάκμονας. Ο Σπυρομήλιος δεν δικάστηκε για εγκλήματα κατά αμάχων. Προβιβάστηκε σε στρατηγό της Χωροφυλακής και ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ήρωας του βορειοηπειρωτικού αγώνα.
Η Δέλτα συνέλεγε μαρτυρίες για να γράψει το βιβλίο της Τα μυστικά του βάλτου, ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε σε άπειρα αντίτυπα, καθώς πραγματοποίησε αλλεπάλληλες εκδόσεις, διαβάστηκε και διαπαιδαγώγησε πολλές γενιές Ελληνόπουλων από τον Μεσοπόλεμο έως σήμερα. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα εθνικής διαπαιδαγώγησης και διάπλασης ηρωικών χαρακτήρων, στο οποίο εξιδανικεύτηκε ο Μακεδονικός Αγώνας, ή μάλλον συγκροτήθηκε η δημόσια εικόνα του. Δεν είναι η πρώτη φορά που η λογοτεχνία αναλαμβάνει να ανασυγκροτήσει το παρελθόν ως εθνικό παρελθόν. Και το κάνει πληρέστερα από την ιστοριογραφία. Δεν έχει ενδοιασμούς να αποσιωπήσει ή να μεταπλάσει εγκλήματα. Κυρίως η λογοτεχνία προσκομίζει πλοκή, δράση, συναίσθημα. Η παραπάνω ιστορία αποδίδεται ως το «δυστύχημα της βαρκαδιάς που βούλιαξε στον Αλιάκμονα και πνίγηκαν οι Βούλγαροι αρκουδιαραίοι, ξυλοκόποι και καρβουνιάρηδες».
Ο Σπύρος Καράβας στο βιβλίο του Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας (Βιβλιόραμα, 2014) αναλαμβάνει να ψηλαφήσει τον τρόπο με τον οποίο συγκροτήθηκε αυτή η λογοτεχνική εικόνα του Μακεδονικού Αγώνα, διαβάζοντας παράλληλα τα κείμενα της Δέλτα και αντιπαραβάλλοντάς τα με τις καταγραφές που είχε συγκεντρώσει στο αρχείο της, αλλά και με τα αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών όπου συγκεντρώνονταν οι εκθέσεις των προξένων αλλά και των στρατιωτικών παραγόντων της Μακεδονίας, και τα οποία γνωρίζουμε ότι επισκεπτόταν και μελετούσε η συγγραφέας.
Η Πηνελόπη Δέλτα, αρκετές δεκαετίες μετά τον θάνατό της, είναι μια cult προσωπικότητα. Σε πρόσφατη εκδήλωση, όπου παρουσιάστηκε η έκδοση ενός ανέκδοτου έως τώρα μυθιστορήματός της, η ιστορικός Ιωάννα Πετροπούλου είπε: «Εδώ η συγγραφέας ξεδιπλώνει τα σκοτάδια της ψυχής της και δηλώνει την αλληλεγγύη της με το γυναικείο φύλο, επιχειρώντας να υπηρετήσει την κοινωνία. Οι Ρωμιοπούλες είναι μια κοινωνική καταγγελία για την ελληνική πατριαρχική κοινωνία».1 Λυρικοί τόνοι που εξιδανικεύουν μια γυναίκα-μητέρα που υπέφερε από έναν ανεκπλήρωτο έρωτα και τους κοινωνικούς περιορισμούς που της επιβάλλονταν από το κοινωνικό status της οικογένειάς της.
Πράγματι οι Μπενάκηδες, το πατρικό όνομα της Δέλτα, υπήρξαν μία από τις κεντρικότερες οικογένειες του ελληνικού 20ού αιώνα. Μια οικογένεια που συγκεντρώνει τους συμβολισμούς και τα νήματα ενός κεντρικού αφηγήματος της ελληνικής ιστορίας: διασπορά, αστισμός, βενιζελισμός, δημοτικισμός, Ίων Δραγούμης, Μακεδονικός Αγώνας, Μουσείο Μπενάκη, νεοελληνικό μυθιστόρημα, ηρωική έξοδος από τη ζωή. Ένα μυθιστόρημα για τη ζωή της Πηνελόπης Δέλτα και της οικογένειάς της θα μπορούσε να είναι μια περιήγηση όχι απλώς στην ιστορία του περασμένου αιώνα, αλλά μια σάγκα της νεοελληνικής ιστορίας, ένα πορτρέτο της αστικής Ελλάδας μέσα από τον εξιδανικευτικό καθρέφτη της. Αλλά αυτή η εικόνα έπρεπε να λευκάνει την πραγματικότητα. Αυτό ακριβώς έκανε η Δέλτα.
Ο Καράβας μας εισάγει στα ζοφερά υλικά με τα οποία κατασκευάστηκε η ηρωική εικόνα ενός αγώνα που ανέλαβε να επανορθώσει την κλονισμένη από τον πόλεμο του 1897 εθνική συνείδηση πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους.
Ένας στρατηγός διηγείται στη Δέλτα τα κατορθώματά του:
Ο άνθρωπος (Ο Γκέκας) δεν ήταν κατάσκοπος, αυτό φαίνονταν με την πρώτη ματιά. Ήταν ο κακομοίρης και φρεσκοξυρισμένος. Μα και μεις φοβόμασταν (μη μας προδώσει). Τον είχαμε λοιπόν δεμένο και τον φοβέριζαν τα παιδιά, που είχαν κυριολεκτικά αγριέψει. Γιατί άμα πιάνανε κανέναν αιχμάλωτο, τον αφήναμε πολλές φορές να τρέχει και τον κυνηγούσαν τα παιδιά με τα μαχαίρια, και τον τρυπούσαν, για να αγριεύουν περισσότερο.
Τον είχαμε κι αυτόν τέσσερις πέντε μέρες κι από την αγωνία ο δυστυχισμένος είχε σουρώσει. Εγώ τον λυπόμουν και του έδινα λίγο φαγί κι’ ερχόταν κοντά μου σα σκυλί. Μα τι τον κάνομε; Αποφασίσαμε να τον σκοτώσομε, για να μη βασανίζεται περισσότερο. Του είπαμε λοιπόν πως θα τον βγάλομε έξω. Του δέσαμε τα μάτια και τον πήγαμε σε ένα πάτωμα χωρίς καλύβα, όπου είχαμε ανοίξει και τον λάκκο του. Τον έβαλα και κάθησε εκεί, με δεμένα πάντα τα μάτια, και του έρριξα μόνος μου ακουμπητά, δυο σφαίρες ντουμ-ντουμ. Έπειτα του ανοίξαμε με το μαχαίρι το στήθος για να ιδούμε τι ζημιές κάνουν οι σφαίρες ντουμ-ντουμ. Τον είχαν καταστρέψει όλο. Εγώ του είχα δώσει κι ένα δυο λίρες για να τον παρηγορήσω, μα έπειτα του πήρα όλο το κεμέρι του. (σ. 99)
Ένας άλλος Μακεδονομάχος, ο Γ. Τσόντος Βάρδας, γράφει για κάποιον που είχε προσχωρήσει στις τάξεις των ελληνικών ένοπλων σωμάτων, αλλά για να αποδείξει την αφοσίωσή του τού επιβλήθηκε
να φονεύση πρωτίστως εις το χωρίον του Ζέλοβον και γυναίκας ακόμη των συγχωριανών του κομιτών (κομιτατζήδων) και των βουλγαριζόντων.
Ο υπεύθυνος για τον συντονισμό των αντάρτικων σωμάτων στο ελληνικό προξενείο Μοναστηρίου δίνει οδηγίες για το πώς θα μεταστραφεί ένα χωριό:
«Θα ρίξωμεν εις αυτό 5-6 μισθούς δια ν’ αρχίση η διαίρεσις. Και την άνοιξιν, αν φύγη ο στρατός, με 3-4 φόνους, θα γίνη ασφαλώς ιδικόν μας».
Τα παιδιά δεν βρίσκονταν στο απυρόβλητο. Η ομηρία τους γίνεται μέσο εκβιασμού των γονέων τους. Αφού αρπάζονται από τις οικογένειές τους και μεταφέρονται σε πόλεις του ελληνικού βασιλείου,
Ου μόνον εξελληνίζονται εντελώς, αλλά τινές χρησιμεύωσιν ως όμηροι διά την εν τη ορθοδοξία παραμονήν τών πολλάκις κλυδωνιζομένων ένεκα διαφόρων λόγων γονέων αυτών.
Τι άλλο θα μπορούσε να γίνει, θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος πληροφορημένος αναγνώστης, σε μια εποχή, όπως εκείνη των αρχών του 20ού αιώνα, στην οποία τα εθνικά κράτη διεκδικούσαν τον χώρο ανάπτυξής τους, το ένα σε βάρος του άλλου προσπαθώντας να πειθαναγκάσουν τους πληθυσμούς να προσχωρήσουν στη μία ή στην άλλη εθνικότητα, εκφοβίζοντας, διώχνοντας ή σκοτώνοντας όσους είχαν επιλέξει νομιμοφροσύνη σε αντίπαλα έθνη; Κάπως έτσι, η Μακεδονία, η Βόρεια Ήπειρος και η νότια Αλβανία, η Δοβρουτσά, η Θράκη, ο Πόντος και η Μικρά Ασία δεν έγιναν κοιλάδες δακρύων στο πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα; Μήπως αυτό, δηλαδή η μαζική βία εναντίον των αμάχων, δεν στάθηκε το κύριο χαρακτηριστικό των Βαλκανικών πολέμων και του Πρώτου Παγκόσμιου πολέμου στα Βαλκάνια; Στους πληροφορημένους άλλωστε αυτά ήταν γνωστά, ήδη από το Έκθεση Carnegie του 1914,2 μια επιτόπια έρευνα για τη βία εναντίον των αμάχων στους πολέμους του 1912-13. Γνωστά βέβαια, αλλά η έρευνα αποδεικνύει ότι η βία ήταν πολύ μεγαλύτερη. Ο Καράβας αναφέρεται στον πλήρη αφανισμό της πόλης του Κιλκίς από το ελληνικό στράτευμα, αλλά και στις συνθήκες διαβίωσης των ντόπιων πληθυσμών υπό ελληνική διοίκηση τα επόμενα χρόνια. Τα άλυτα μειονοτικά θέματα ήταν αυτά που διαπλέχτηκαν άλλωστε με τον πόλεμο και τον εμφύλιο πόλεμο στα 1940-50.
Το ζήτημα είναι αν τώρα αναγνωρίζουμε όλα αυτά ως εκείνο που υπήρξαν ή εξακολουθούμε να τα ωραιοποιούμε (κάτι το οποίο έγινε στη διάρκεια των χρόνων γύρω από τη μακεδονική διαμάχη της δεκαετίας του ’90 και εξακολουθεί να γίνεται στη Βόρεια Ελλάδα όπου υπάρχει και Μουσείο «Μακεδονικού Αγώνα») ή αν, ακόμη κι αν δεν συμμεριζόμαστε την ωραιοποιημένη εκδοχή του, το αποσιωπούμε. Εξακολουθούμε να μιλάμε για την ιστορία ως «αυτογνωσία», αλλά αυτογνωσία είναι να φέρνεις στη Γερμανία τη συζήτηση για το Ολοκαύτωμα, στην Αμερική για το καθεστώς δουλείας των μαύρων, στη Γαλλία για τα εγκλήματα της αποικιοκρατίας, στην Ιαπωνία για τα εγκλήματα εναντίον της Μαντζουρίας, στην Αυστραλία για την εξόντωση των Αβορίγινων, στη Λατινική Αμερική για την καταστροφή των αυτόχθονων πληθυσμών και των πολιτισμών τους. Αντίθετα εδώ, στην Ελλάδα, η συζήτηση περί αυτογνωσίας αφορά τους άλλους, και γιατί δεν αναγνωρίζουν τα εγκλήματα εναντίον μας.
Και αν η ιστοριογραφία, καθώς και η κριτική φιλολογία, τα τελευταία χρόνια διήνυσαν αρκετό δρόμο, τι συμβαίνει με την εκπαίδευση και τη δημόσια ιστορία; Κι ακόμη παραπέρα: για πόσον καιρό ακόμη η λογοτεχνία θα μένει στο απυρόβλητο ως η αθώα υψηλή τέχνη; Για πόσον καιρό ακόμη η Πηνελόπη Δέλτα θα παραμένει η «αγαπημένη συγγραφέας των παιδικών μας χρόνων»; Μαντεύω τις αντιδράσεις: μα οι μεγάλοι συγγραφείς είναι αντιφατικές προσωπικότητες, μα η Δέλτα έχει γράψει και άλλα έργα τα οποία είναι πράγματι κριτικά στις κοινωνικές συμβάσεις της εποχής της, μα ό,τι αναγνωρίζουμε σήμερα ως έγκλημα, δεν το αναγνώριζαν την εποχή εκείνη, και στο κάτω κάτω η «πολιτική ορθότητα» δεν είναι κριτήριο για την αποτίμηση των συγγραφέων και των έργων τους. Σύμφωνοι. Αλλά όλα αυτά τα «μα», όλες αυτές οι ενστάσεις δείχνουν ότι δεν έχουμε ξεκόψει από τον κόσμο εκείνης της εποχής, τους δισταγμούς αναψηλάφησης της ιστορίας μας. Δεν φτάνει η αναψηλάφηση αυτή να περνά μόνο από τις διατριβές και τα επιστημονικά περιοδικά. Πρέπει να γίνει μέρος της δημόσιας ιστορίας, της δημόσιας συζήτησης. Να χαρτογραφήσει ξανά το παρελθόν.”
Ο κ. Λιάκος με πολλή μαεστρία παρομοιάζει τις σφαγές που γίνονται στη Συρία, στο Ιράκ με αυτές που έγιναν στη Μακεδονία κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα! Επίσης, ταυτίζει τον Μακεδονομάχο ήρωα Σπυρομήλιο με τους “φανατικούς εξτρεμιστές του Ισλάμ”, όπως γράφει!
Δεν καταλαβαίνει ότι συγκρίνει ανόμοια πράγματα; Οι υπερασπιστές της ελληνικότατης Μακεδονίας αγωνίστηκαν για το προφανές. Την απελευθέρωση της από τον τουρκικό ζυγό αλλά και την σλαβική απειλή. Είμαι απολύτως βέβαιος ότι σαν καθηγητής Ιστορίας ο κύριος Λιάκος τα γνωρίζει όλα αυτά. Όπως επίσης θα γνωρίζει ότι στον πόλεμο (πόσο μάλλον στον απελευθερωτικό) συμβαίνουν και ακραίες καταστάσεις. Δεν είδαμε φερ ειπείν, ποτέ από τον εν λόγω ιστορικό την ίδια ευαισθησία, για τις σφαγές των Βουλγάρων κομιτατζήδων στη Μακεδονία, όπως και τα εγκλήματα του Άρη Βελουχιώτη στη Πελοπόννησο το φθινόπωρο του 1944. Και εκεί συνέβησαν “ομαδικές εκτελέσεις αιχμαλώτων” αμάχων, γυναικόπαιδων και εμβρύων. Αλλά ξέχασα… η αυθεντία του “ακαδημαϊκού” κατεστημένου στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης κρίνει με δύο μέτρα και δύο σταθμά.
Κάτι ανάλογο είχε επιχειρήσει ο κ. Λιάκος και παλαιότερα. Στα “Νέα” της 28-29 Αυγούστου 2004, είχε γράψει ένα άρθρο με αφορμή μια μελέτη του Χάγκεν Φλάισερ για την περίοδο 1941-1944. Χαρακτηριστικά ανέφερε: ” […] Πρόκειται για το έργο που θεμελιώνει την Ιστοριογραφία της περιόδου αυτής. Την δεκαετία του 1990 σημειώθηκε στροφή από την Ιστορία των γεγονότων, στην Ιστορία της καθημερινής εμπειρίας της κατοχής. Η στροφή είναι έκδηλη στις μελέτες του Μάρκ Μαζάουερ, του Γιώργου Μαργαρίτη, της Ρίκης Βαν Μπουσχότεν, του Άγγελου Αυγουστίδη, της Τασούλας Δερβενιώτη κ.α. Ιδιαίτερα η Μπουσχότεν χρησιμοποιώντας την προφορική ιστορία και την επιτόπιο έρευνα… της κοινωνικής ανθρωπολογίας, εξετάζει την εμπειρία της κατοχής, της αντίστασης και του εμφυλίου, στους κατοίκους ενός ορεινού χωριού”. Μέχρι τώρα γνώριζα ότι η Ιστορία βασίζεται στις πηγές, στα γεγονότα, στα πεδία των μαχών, στους πρωταγωνιστές… Δεν υπολόγισα ο δύσμοιρος ότι οι αναθεωρητές θα άλλαζαν την ιστορία της Επανάστασης του 1821, την ιστορία του Μακεδονικού αγώνα, της Εθνικής Αντίστασης κλπ., βασιζόμενοι σε “στροφές” προς την “προφορική ιστορία” (άραγε ποιών;) και στην “κοινωνική ανθρωπολογία”.
Είναι ξεκάθαρες πλέον οι στρατηγικές που χρησιμοποιούνται  για την αποδόμηση της Ιστορίας μας. Μελέτες πολυδιαφημισμένες της “αναθεωρητικής λογικής” και της “ψύχραιμης ματιάς” προσπαθούν να επιβάλουν απόψεις και γνώμες στρατευμένων σαν αντικειμενική αλήθεια. Δικαίωμά τους, αλλά και δικαίωμά μας να αντιδρούμε σε εθνομηδενιστικές λογικές που μόνο συμφέροντα τρίτων ικανοποιούν…

Άρης Βελουχιώτης: "η ενέργειά σας να αποσύρετε τις εναντίον του ΕΔΕΣ δυνάμεις για να συμπτύξετε και προβάλετε αντίσταση προς Μέτσοβον ενεργούντες Γερμανούς, είναι απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος". Η περιβόητη διαταγή του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ την 20η Οκτωβρίου 1943

του Ιωάννη Β. Αθανασόπουλου
ιστορικού
Είναι πολύ γνωστή σήμερα, η διαταγή του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ προς την VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ στην Ήπειρο. Βρισκόμαστε στις πρώτες μέρες της ξεκάθαρης, πλέον, έναρξης του εμφυλίου ήδη από το φθινόπωρο του 1943. Τα σπέρματα της εμφύλιας διαμάχης έχουν γίνει ορατά από την άνοιξη του ίδιου έτους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η διπλή διάλυση του 5/42, της ΠΑΟ και των απομακρυσμένων νεοσύστατων αρχηγείων του ΕΔΕΣ.

  Τα γεγονότα του φθινοπώρου του 1943 όμως αποτελούν απόδειξη του οργανωμένου πλέον σχεδίου του ΚΚΕ για εξαπόλυση εμφυλίου πολέμου πριν την αποχώρηση των Γερμανών, ώστε να καταλάβει την πολιτική εξουσία την στιγμή της απελευθέρωσης. Έχει προηγηθεί λίγες βδομάδες νωρίτερα ο αφοπλισμός της ιταλικής Μεραρχίας Πινερόλο. Ο ΕΛΑΣ είχε κατοχυρώσει τα 9/10 των όπλων. Η Αριστερά για πρώτη φορά στην Ελλάδα είχε υπεροχή των όπλων, είχε δηλαδή τον τρόπο να επιβάλει την κυριαρχία της [1]. Κάτι το οποίο επεδίωξε συνειδητά ένα χρόνο πριν την αποχώρηση των Ναζί. Ο Θόδωρος Μακρίδης στην έκθεσή του ομολογεί πως ο Σιάντος, σαν ηγέτης του ΚΚΕ, είχε αποφασίσει τη δυναμική επικράτηση του ΕΛΑΣ, έναντι του μοναδικού αντιπάλου (ΕΔΕΣ), μαζί με τη σύμφωνη γνώμη του Άρη Βελουχιώτη και Ανδρέα Τζήμα πιστεύοντας ότι τότε ήταν η κατάλληλη στιγμή μια και οι Γερμανοί ετοιμάζονταν για αποχώρηση. Γράφει χαρακτηριστικά ο Μακρίδης: “Ο αγών κατά του ΕΔΕΣ απεφασίσθη, εν απουσία εις Μακεδονίαν του στρατιωτικού Αρχηγού υποστρατήγου Σαράφη, υπό των σ. Αθ. Κλάρα και Α. Τζήμα την 9ην Οκτωβρίου, […], το μέν Γεν. Στρατηγείον εν τω συνόλω του (εις τα 3 δεκαήμερα δελτία του πληροφοριών Οκτωβρίου 1943 σωζόμενα εις το αποκρυβέν αρχείον του Γ.Σ.) ηρμήνευσεν την εκ Ν. πρός Β. κίνησιν των γερμανικών φαλάγγων ως εκκένωσιν της Ελλάδος, παρά τας αντιθέτου οδηγίας της Κ.Ε. …” [2]. Επομένως από την πρώτη στιγμή το ΚΚΕ μέσω του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ επεδίωκε πρωτίστως την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας και όχι τον απελευθερωτικό αγώνα, τουλάχιστον εφόσον αυτός δεν εξυπηρετούσε τον βασικό του σκοπό.
Για τη σίγουρη επιτυχία του ΕΛΑΣ χρησιμοποιήθηκε η κομμουνιστική προπαγάνδα κατασπίλωσης όλων των μη εαμικών οργανώσεων. Επιπλέον, το ΕΑΜ έχοντας τον απόλυτο έλεγχο του ραδιοφώνου στην ελεύθερη Ελλάδα, δεν άφηνε να περνάνε τα μηνύματα του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής που κατηγορούσαν ουσιαστικά το ΕΑΜ για την αντισυμμαχική του συμπεριφορά στον αγώνα κατά του ναζισμού [3]. Πέρα από τη συστηματική προπαγάνδα, ο ΕΛΑΣ Ηπείρου με τη σύμφωνη γνώμη του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, συμφώνησε εκεχειρία με τους κατακτητές διάρκειας 15 ημερών (6-20 Οκτωβρίου), με στόχο να αφανίσει την οργάνωση του ΕΔΕΣ, του τελευταίου εμποδίου για την κατάληψη της εξουσίας. Έχουν γραφεί και ειπωθεί πολλά για την συμπεριφορά του ΕΛΑΣ και του Άρη Βελουχιώτη από αντάρτες όλων των οργανώσεων και μέλη της Συμμαχικής αποστολής. Η ουσία της διαταγής του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ ωστόσο, αποτελεί την καλύτερη απάντηση για το ερώτημα ποιος ήταν ο πραγματικός σκοπός του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Η διαταγή του Βελουχιώτη καλούσε τους αντάρτες του ΕΛΑΣ να μη πολεμούν τους Γερμανούς αλλά τον ΕΔΕΣ του Ζέρβα:
  “Ως υπεύθυνος διαχειριζόμενος το ζήτημα της εκκαθαρίσεως του ΕΔΕΣ, επί των υμετέρων ενεργειών έχω να παρατηρήσω: α) Πολιτικής και από στρατηγικής και τακτικής άποψης του πολέμου μας εναντίον του εσωτερικού (Ζέρβας – αντίδραση) και εξωτερικού  (Γερμανοί) εχθρού, η ενέργειά σας να αποσύρετε τις εναντίον του ΕΔΕΣ δυνάμεις για να συμπτύξετε και προβάλετε αντίσταση προς Μέτσοβον ενεργούντες Γερμανούς, είναι απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος. β) Κατά την γνώμη μου είναι χίλιες φορές προτιμότερο να διανοίξουν οι Γερμανοί την οδόν Ιωαννίνων – Μετσόβου – Καλαμπάκας, παρά να εξακολουθήσει υφιστάμενος ο ΕΔΕΣ, έστω για μια βδομάδα ακόμη. γ) Γι’ αυτό εντέλλομαι όπως άμα λήψει παρούσης διατάξητε αμέσως τον Καβαλάρη, απαλλασομένου του εφεδρικού και συμπληρουμένης της δυνάμεως του δια δυνάμεων ενεργού ΕΛΑΣ, ωστέ να έχει 300 άνδρας τουλάχιστον, να κινηθή ταχύτατα προς θέση Πλάκα και εκείθεν δράση εναντίον Εδεσιτών, λαμβάνων επαφήν με τα υμέτερα τμήματα και υπό τας διαταγάς μου, του λοιπού αποτελούσης της δυνάμεώς του μέρους του υπ’ εμέ ανεξαρτήτου εκκαθαριστικού συγκροτήματος. δ) Αναφέρατε δια του ιδίου συνδέσμου λήψιν παρούσης και έναρξιν εκτελέσεως“.
Είναι ξεκάθαρο, δια χειρός Άρη Βελουχιώτη, πως η αντίσταση κατά των εχθρών Γερμανών χαρακτηρίζεται “απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος”. Την ίδια ώρα που η VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ Ηπείρου συνθηκολογούσε στην ευρύτερη περιοχή των Τζουμέρκων με τους Γερμανούς, ο Άρης Βελουχιώτης καλούσε τους αντάρτες του να παύσουν να χτυπούν τους κατακτητές και να επικεντρωθούν στον ΕΔΕΣ. Παρόλο τον διμέτωπο που αντιμετώπισε ο ΕΔΕΣ κατάφερε να επιβιώσει και από την προπαγάνδα του ΕΑΜ, που τον παρουσίαζε συνεργαζόμενο με τους Γερμανούς! Σχετικά με την διαταγή, ο Γρηγόρης Φαράκος είχε υποστηρίξει ότι αυτή ήταν πλαστή [4]. Όμως επιβεβαιώνεται απόλυτα από την Γενική Έκθεση του ίδιου του Καπετάνιου του ΕΛΑΣ, όπου αναφέρει και εκεί: “Πρίν φτάσουμε στους Καλαρύτες, μάθαμε ότι η VIIIη είχε “διαφύγει” και βρισκότανε στο Χαλίκι. Μ’ έκτακτο σύνδεσμο έφιππο, της στείλαμε διαταγή και τα τμήματά της να προωθήση σ’ εμάς και τον Καβαλάρη πούτανε κοντύτερά μας, να διατάξη νά ρθη σε μας. Ώσπου να πάρουμε απάντηση απ’ τον σύνδεσμό μας, πήραμε σημείωμά της με δικό της σύνδεσμο, ότι εθεώρησε σκόπιμο να εγκαταλείψη τον αγώνα εναντίον των ΕΔΕΣιτών, γιατί δέχθηκε επίθεση και απ’ τους Γερμανούς κι’ έπρεπε … “εκείνους ν’ αντιμετωπίση”. Στείλαμε άλλο σύνδεσμο. Κακίζαμε την ανωτέρω απόφασή της, και την διετάξαμε ν’ αγωνιστεί αμυντικώς κατά των Γερμανών και με γραμμή συμπτύξεως προς ημάς, στέλνοντας όμως το γργηγορώτερο τα διαθέσιμα τμηματά της (Καβαλάρη κυρίως δυνάμεως 350 ανδρών) σε μάς”.
     Επιπλέον, αν ήταν πλαστή δεν θα την δημοσίευε ο Σόλωνας Γρηγοριάδης, ιστορικός του ΕΛΑΣ, σε τέσσερις συνέχειες στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία, τον Οκτώβριο του 1982. Τα γεγονότα είναι πλέον συγκεκριμένα και ανεπίδεκτα αμφισβήτησης…    



  

Παραπομπές:
[1] Σόλωνας Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, τόμος Α’, σ. 385.
[2] Γρηγόρης Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, τόμος Β’, σ. 170.
[3] Θέμης Μαρίνος, Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης, τόμος Β’, σ. 246, 254.
[4] Γρηγόρης Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία, τόμος Α’, σ. 167.

Πηγές
1) Κώστας Ιωάννου, Η αλήθεια από τον Άρη.
2) Κώστας Ιωάννου, Πως πλαστογραφείται η ιστορία της Αντίστασης.
3) Σόλωνας Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας.
4) Γρηγόρης Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ και η εξουσία.
5) Θέμης Μαρίνος, Ο Εφιάλτης της Εθνικής Αντίστασης.
6) Κρίς Γουντχάουζ, Το μήλο της Έριδος.
7)  http://ellhnikaxronika.blogspot.gr/2013/02/1943.html